Hotline: 0963538839

Để “đất công”, “đất lưu không” không còn gây khó…

Nhiều tháng nay, lãnh đạo quận Thanh Xuân (Hà Nội) chật vật với hàng trăm vụ án hành chính mà Tòa án nhân dân (TAND) thành phố Hà Nội chưa thụ lý kịp hoặc chưa thể đem ra xử. Nhiều vụ đơn khởi kiện Chủ tịch UBND TP Hà Nội, Chủ tịch UBND quận Thanh Xuân, về vấn đề đất đai, bồi thường tái định cư, quyền sử dụng đất…

Để giải quyết nhiều vụ việc thắc mắc, khiếu nại của dân hoặc xử lý vụ việc liên quan đất đai, có chuyện cán bộ công quyền phạm sai lầm khi sử dụng từ ngữ dùng làm căn cứ trong văn bản thu hồi, cưỡng chế thu hồi đất dân đang sử dụng; đó là “đất công”, “đất lưu không”. Trong các văn bản pháp luật quy định, chúng tôi thấy không có định nghĩa nào quy định thế nào là đất công, đất lưu không. Ông A, bà C, anh P bị Phường và Quận thu hồi, chuẩn y thu hồi đất đang sử dụng với lý do đất đó được cho là đất công, đất lưu không. Luật Đất đai 1993 quy định: “Điều 1/-Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do nhà nước thống nhất quản lý”. Đất đai thuộc sở hữu toàn dân tức là của công. Như vậy đất (đất đai) nào cũng là đất công, thuộc sở hữu toàn dân. Người sử dụng đất đai chỉ có quyền sử dụng đất. “Đất công” bị thu hồi, cưỡng chế thu hồi gây khiếu kiện kéo dài trong các vụ việc kể trên không được gọi là đất công, không được dùng từ “đất công” trong các văn bản pháp lý được ban  hành.

      Luật Đất đai năm 1993 phân biệt các loại đất như sau: “Điều 11/-Căn cứ vào mục đích sử dụng chủ yếu, đất được phân thành các loại sau đây: 1- Đất nông nghiệp; 2- Đất lâm nghiệp; 3- Đất khu dân cư nông thôn; 4- Đất đô thị; 5- Đất chuyên dùng; 6- Đất chưa sử dụng”. Theo đó, Chương III - Chế độ sử dụng các loại đấtgồm 5 mục cho 6 loại đất tại các điều từ 42 đến 72 không có điều khoản, định nghĩa nào về “đất công”, “đất lưu không” hoặc loại đất công, loại đất lưu không. Nếu dùng từ “đất công”, “đất lưu không” để chỉ, xác định mảnh, thửa, khu đất cụ thể bị thu hồi, bị cưỡng chế thu hồi trong văn bản quyết định hành chính, quyết định thu hồi hoặc quyết định cưỡng chế thu hồi là sai, vi phạm pháp luật; và văn bản, quyết định hành chính thu hồi, cưỡng chế thu hồi đất, văn bản pháp quy thu hồi, cưỡng chế thu hồi đất đó đương nhiên vô hiệu. Cũng cần công nhận từ “đất công”, “đất lưu không” đã được dùng lâu năm, ở hầu hết các nơi và có nhiều cách giải thích; thường nó được người sử dụng và người quản lý đất đai chấp nhận trong quan hệ giao dịch để chỉ mảnh, khu đất thuộc loại “đất chưa sử dụnghoặc“đất chuyên dụng”, trừ khi vụ việc diễn ra có gì đó mập mờ, khuất tất, gây thiệt hại quyền và lợi ích hợp pháp của người đang sử dụng đất hoặc muốn được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tạo ra xung đột, tranh chấp, khiếu kiện.

     Có thể lấy một trong hàng trăm vụ khiếu kiện kéo dài tại phường Khương Đình, quận Thanh Xuân (Hà Nội) làm ví dụ. Trường hợp Trần Xuân Phương (Cựu chiến binh Đoàn đặc công 305) khởi kiện hành chính đòi quyền sử dụng đất, quyền và lợi ích hợp pháp khác cho diện tích 3970 m2 tại khu đất đầm Bà Cả Lợi (tổ 9, phường Khương Đình, quận Thanh Xuân). Tại hồ sơ vụ án, năm 1993, ông Phương nhận sang nhượng diện tích khu đất trên từ ông Nguyễn Văn Sáu và bà Hà Thị Bình. Diện tích n sang nhượng từ ông Sáu là 3.500 m2, bà Bình 470 m2. Ông Sáu, bà Bình được giao đất từ năm 1992 theo chủ trương của UBND TP Hà Nội, quyết định của UBND huyện Thanh Trì, biên bản bàn giao đất và thu tiền đất ở do UBND xã Khương Đình lập. Sau này xã Khương Đình chuyển thành phường và thuộc quận Thanh Xuân. Năm 2013, UBND phường Khương Đình quy 3970 m2 đất ông Phương đang sử dụng là đất công. Trong những văn bản tiếp theo của các cơ quan, đơn vị chuyên môn và UBND phường Khương Đình, quận Thanh Xuân đều liệt diện tích đất ông Phương đang làm trang trại là đất công và lập biên bản vi phạm xây dựng trên đất công. Tháng 10/2013, UBND phường Khương Đình cưỡng chế thu hồi với lý do “lấn chiếm đất công”. Ông Phương gửi nhiều lần khiếu nại đến Chủ tịch UBND phường Khương Đình, quận Thanh Xuân rồi TP Hà Nội, từ năm 2013 đến gần cuối năm 2017; nhưng nội dung khiếu nại của ông không được đáp ứng, vẫn với lý do cơ bản nhà chức trách viện dẫn: đây là đất công. Ngày 7/11/2017, ông Phương khởi kiện hành chính ra TAND Thành phố, đòi quyền và lợi ích hợp pháp; trong đó cơ bản đòi được công nhận quyền sử dụng đất là hợp pháp và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Đơn đang được TAND Thành phố xem xét, thụ lý.

    Khoan đề cập các căn cứ khác trong quyết định hành chính bị kiện. Các văn bản, quyết định hành chính được từ cấp phường, quận đến báo cáo đề xuất của cơ quan tham mưu cho Chủ tịch UBND Thành phố đều khẳng định “đây là đất công nên đề xuất, quyết định, khẳng định thu hồi và quyết định thực hiện cưỡng chế thu hồi là đúng”. Vì thế ông Phương đang bị trắng tay. Nhưng nếu nhìn vào căn cứ của cấp có thẩm quyền ra quyết định hành chính cho rằng đó là đất công mà pháp luật không có quy định loại nào là đất công thì liệu khi tuyên án, trong bản án đó Tòa có xác định đất ông Phương bị thu hồi, cưỡng chế thu hồi là đúng vì đó là đất công hay không? Giới luật sư khi trao đổi với nhau cho rằng, nếu chiểu theo quy định của pháp luật thì căn cứ viện dẫn của quyết định hành chính làm căn cứ thu hồi, cưỡng chế thu hồi sai pháp luật thì quyết định hành chính bị kiện đó đương nhiên vô hiệu. Giả sử Tòa tuyên Quyết định giải quyết khiếu nại (lần hai) do Chủ tịch UBND TP Hà Nội ban hành là vô hiệu, theo đúng quy định tuân thủ luật pháp trong xét xử của Tòa án chỉ tuân theo pháp luật thì vụ việc quay lại quan hệ ban đầu với trình tự thủ tục kéo dài, nhưng trước tiên trả lại tình trạng quan hệ ban đầu, tức ông Phương phải được bồi thường cả cơ sở vật chất lẫn thiệt hại do mất thu nhập lao động, kinh doanh gần 4 năm trị giá hàng tỷ đồng; chưa kể rắc rối lớn hơn, khi hồ sơ chứng tỏ 3970 m2 đất bị cưỡng chế thu hồi đó ông Phương đang sử dụng hợp pháp.

     Về vấn đề “đất lưu không”, nhiều nơi, trong nhiều vụ việc, người ta hiểu đất lưu không là đất hành lang, đất để xây dựng công trình giao thông, thủy lợi, thủy điện, đê điều… nhưng chưa dùng đến hoặc còn để trống. Việc để trống đó có thể do thay đổi quy hoạch, thiết kế hoặc do kế hoạch đầu tư nên chưa được sử dụng. Từ “đất lưu không” xem ra có chút rõ và dễ hiểu hơn từ “đất công”. Song Luật Đất đai năm 1993 không quy định loại đất lưu không, chỉ có đoạn giải thích trường hợp đất liên quan loại đất chuyên dùng trong Điều 64. “ Điều 64/-Việc sử dụng đất để xây dựng các hệ thống giao thông, thuỷ lợi, đê điều, thuỷ điện, hệ thống dẫn nước, dẫn điện, dẫn dầu, dẫn khí, phải tuân theo quy định sau đây: 1- Thực hiện đúng thiết kế thi công, tiết kiệm đất, không gây hại cho việc sử dụng đất vùng lân cận; 2- Thực hiện đúng quy định về việc sử dụng đất trong hành lang an toàn thuộc hệ thống các công trình này; 3- Được kết hợp nuôi trồng thuỷ sản hoặc sử dụng vào mục đích khác nhưng không được gây trở ngại cho việc thực hiện mục đích chính của đất chuyên dùng; 4- UBND xã, phường, thị trấn sở tại có trách nhiệm cùng với cơ quan chủ quản công trình bảo vệ đất trong hành lang an toàn theo các yêu cầu kỹ thuật của các công trình quy định tại điều này”.

      Ví dụ như vậy cho thấy vấn đề pháp điển hóa pháp luật có tầm quan trọng thế nào trong xã hội thượng tôn pháp luật. Trên bình diện chung, từ “đất công”, “đất lưu không” đang được ưa dùng để chỉ dạng đất thuộc loại đất chưa sử dụng hoặc đất chuyên dùng, có nét khu biệt so với đất khác cũng thuộc chính loại đất đó. Nếu các nhà làm luật và nhà quản lý có ý kiến để từ “đất công”, “đất lưu không” được dùng chính thức theo quy định pháp luật thì từ “đất công”, “đất lưu không” phải kịp thời luật hóa. Chỉ khi nào những từ này được pháp luật nó mới được dùng làm căn cứ pháp lý trong các giao dịch hay trong các quyết định hành chính của cơ quan nhà nước và các bản án, quyết định của tòa án. Hiện, trong hàng ngàn vụ án hành chính dồn ứ chờ giải quyết tại TAND Thành phố Hà Nội, có nhiều vụ án mà quyết định hành chính bị kiện liên quan đến sử dụng từ “đất công”, “đất lưu không”. Việc viện dẫn một cách vô cảm, thiếu căn cứ pháp lý như vậy đang tạo một nguy cơ không được công lý bảo vệ đối với cựu chiến binh Trần Xuân Phương. Công quyền đang phạm lỗi rõ ràng song tòa án -  “người cầm cân công lý” lúng túng không biết xử lý thế nào?!

                                                                                                         Lưu Thủy

đọc tiếp tin khác