Hotline: 0963538839

Khi Tổng thống Mỹ “Đông tiến”

Với chương trình nghị sự bao gồm một số vấn đề gai góc nhất (như tham vọng hạt nhân Triều Tiên hay cuộc chiến thương mại tại châu Á), chuyến thăm 5 nước châu Á của Tổng thống Mỹ Donald Trump được coi là một trong trong những chuyến công du nan giải nhất trong nhiều thập kỷ qua.

“Nóng” Triều Tiên

Việc Donald Trump chọn Nhật Bản và Hàn Quốc là hai điểm dừng chân đầu tiên trong chuyến công du châu Á đầu tiên dài 12 ngày của ông cho thấy Washington tiếp tục xác định đây là hai đồng minh đặc biệt quan trọng của Mỹ tại khu vực này.

Các cuộc hội đàm cấp cao tại cả Tokyo và Seoul đều được đánh giá là đạt kết quả khi lãnh đạo Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc đều thể hiện tầm nhìn tương đối đồng nhất trong vấn đề Triều Tiên, nhất trí tiếp tục gây áp lực nhằm buộc Bình Nhưỡng từ bỏ chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo. Thậm chí, chỉ một ngày sau khi ông Trump rời Nhật Bản, Tokyo đã thể hiện ủng hộ lập trường cứng rắn của Tổng thống Mỹ đối với Triều Tiên bằng cách công bố các biện pháp trừng phạt bổ sung mới nhằm vào Bình Nhưỡng.

 Tại Hàn Quốc, Tổng thống Mỹ đã có động thái khôn khéo và ôn hòa hơn khi lần đầu tiên kêu gọi Triều Tiên hãy “hành động đúng đắn” và “ngồi vào bàn thương lượng về một thỏa thuận hạt nhân”. Động thái này được đánh giá là phù hợp quan điểm của Tổng thống Hàn Quốc đương nhiệm, người kiên quyết dùng giải pháp ngoại giao và bác bỏ dùng quân sự để giải quyết căng thẳng với Triều Tiên.

 Trong khi đó, tại Bắc Kinh, Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã tái khẳng định cam kết mạnh mẽ nhằm đạt mục tiêu phi hạt nhân hóa Bán đảo Triều Tiên, đồng thời cam kết giải quyết vấn đề hạt nhân của Triều Tiên thông qua đối thoại cũng có thể coi là tín hiệu tích cực, bởi lâu nay hai nước vẫn có cách tiếp cận khác nhau trong vấn đề này. Theo đuổi những mục tiêu khác nhau trong vấn đề Triều Tiên, song việc lãnh đạo Mỹ-Trung nhất trí phối hợp trong "hồ sơ nóng" này cũng cho thấy cả hai đang cố gắng tránh những "kịch bản" bất lợi có thể đẩy an ninh và ổn định tại khu vực Đông Bắc Á vào tình thế nguy hiểm.

 “Bỏng” thương mại

Thúc đẩy cải thiện cán cân thương mại với Nhật Bản và Hàn Quốc là mục tiêu quan trọng thứ hai của Tổng thống Trump trong chuyến công du Đông Bắc Á lần này. Với đầu óc kinh doanh của một nhà tài phiệt hàng đầu nước Mỹ, ông đã tận dụng mục tiêu siết chặt liên minh quân sự ba nước trong chuyến công du này, để trực tiếp đề nghị Hàn Quốc và Nhật Bản thực hiện những thương vụ lớn mua vũ khí của Mỹ. Washington coi đây là biện pháp trước mắt giúp Mỹ giảm thâm hụt thương mại với Nhật Bản và Hàn Quốc.

Trong khi đó, chặng dừng chân ở Bắc Kinh từng được dự báo là "sóng gió" nhất đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump trong chuyến công du Châu Á - Thái Bình Dương lần này, bởi lâu nay Mỹ và Trung Quốc vẫn mâu thuẫn trong nhiều vấn đề, từ thương mại, tiền tệ, an ninh mạng, hoạt động quân sự tới quan điểm trong nhiều vấn đề quốc tế nóng bỏng; đồng thời luôn trong thế cạnh tranh và tranh giành ảnh hưởng tại nhiều khu vực chiến lược trên thế giới. Riêng vấn đề thâm hụt thương mại với Trung Quốc được coi là mối quan ngại lớn nhất đối với chính quyền Tổng thống Trump. Mức thâm hụt thương mại Mỹ-Trung năm 2016 lên tới 347 tỷ USD, dù giảm từ con số kỷ lục hơn 367 tỷ USD năm 2015, vẫn luôn là chủ đề chỉ trích của Washington, bởi cho rằng Bắc Kinh cố tình kiềm giá đồng Nhân dân tệ nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu của Trung Quốc, qua đó tạo ra một môi trường cạnh tranh không lành mạnh.

 Tuy nhiên, với thực tế kinh tế hai nước đang chiếm tới 1/3 kinh tế toàn cầu, Trung Quốc lại là đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, còn Mỹ đứng thứ hai trong danh sách đối tác thương mại của Trung Quốc với kim ngạch thương mại dịch vụ đã vượt 110 tỷ USD năm 2016 và đầu tư hai chiều đạt 170 tỷ USD, cũng buộc Bắc Kinh và Washington có trách nhiệm duy trì mối quan hệ thương mại phát triển bền vững và mạnh mẽ nhằm bảo đảm sự ổn định kinh tế thế giới. Kết quả là trong cuộc hội đàm quan trọng, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định Bắc Kinh sẵn sàng hợp tác với Washington trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, mang lại lợi ích chung, tập trung vào hợp tác và giải quyết các khác biệt, đồng thời nhấn mạnh hợp tác là “lựa chọn đúng đắn duy nhất” cho cả hai nước, cũng cho thấy thiện chí của hai bên nhằm duy trì quan hệ tốt đẹp. Trong khi đó, Tổng thống Trump dường như cũng có động thái xoa dịu khi tuyên bố "không đổ lỗi" cho Bắc Kinh về tình trạng thương mại "một chiều và không công bằng" giữa Mỹ với Trung Quốc hiện nay. Các tập đoàn của hai nước đã ký hàng chục thỏa thuận với tổng trị giá 250 tỷ USD, và đây mới chỉ là “sự khởi đầu”.

  “Thiên thời, địa lợi” tại Việt Nam    

 Với chặng dừng chân tại Việt Nam, Tổng thống Trump đã có những ngày làm việc hiệu quả với lãnh đạo nước chủ nhà và tại Hội nghị Cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế Châu Á- Thái Bình Dương (APEC) 2017. Chuyến thăm được đánh giá là bước nối tiếp của chính sách thúc đẩy quan hệ song phương đã được Washington triển khai từ nhiều năm nay, đồng thời cũng là cơ hội để củng cố và làm sâu sắc hơn mối quan hệ đối tác toàn diện Việt-Mỹ. Chuyến công du diễn ra ngay trong năm đầu tiên cầm quyền của Tổng thống Trump và chỉ chưa đầy nửa năm sau chuyến thăm của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tới Mỹ (tháng 5/2017) đã thể hiện cả Việt Nam và Mỹ đều rất coi trọng quan hệ giữa hai nước và sẽ tạo cơ sở thúc đẩy quan hệ Việt-Mỹ thời gian tới.

 “Việt Nam và Mỹ đang có “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” để thúc đẩy mối quan hệ song phương có lợi cho cả hai nước”, là nhận định được Giáo sư Fredrik Lovegall của Đại học Havard, tác giả 4 cuốn sách về Việt Nam, trong đó có cuốn “Lửa đạn chiến tranh” (Embers of War) giành giải Pulitzer 2014. Theo Giáo sư Lovegall, Mỹ là đối tác quan trọng giúp Việt Nam phát triển kinh tế, tiếp nhận công nghệ mới và nền giáo dục tiên tiến, củng cố khả năng quốc phòng. Việt Nam và Mỹ có thể chia sẻ kinh nghiệm đối phó những thách thức lớn như phát triển đô thị, đảm bảo an ninh mạng và tình trạng biến đổi khí hậu. Mỹ tìm thấy ở Việt Nam một nguồn cung cấp hàng hóa chất lượng, giá rẻ, cơ sở chế tạo nhân công thấp và một vị trí địa chính trị phù hợp chiến lược an ninh của Mỹ ở Châu Á - Thái Bình Dương. Bên cạnh đó, Mỹ và Việt Nam đều có những lợi ích chung ở khu vực Châu Á-Thái Bình; bởi vậy hợp tác hai nước sẽ đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định, hợp tác, phát triển tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương và trên thế giới.

 Và khái niệm mới

 Một điểm nhấn quan trọng trong chuyến công du của Tổng thống Trump chính là tạo ra sự thay đổi khái niệm quan trọng cho chiến lược của Mỹ tại khu vực. Thuật ngữ "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương cởi mở và tự do" cùng những ẩn ý chính sách kèm theo đó là chỉ dấu quan trọng cho thấy Mỹ và các đồng minh đang nỗ lực để định hình chính trị hoặc chí ít là cho thấy quan điểm của những nước này.

 Theo Alyssa Ayres, chuyên gia nghiên cứu kỳ cựu về Nam Á tại Hội đồng Quan hệ Quốc tế, cách dùng từ này đã nhấn mạnh “sự kết nối địa chính trị của Ấn Độ với Châu Á-Thái Bình Dương chính là nền tảng cho tư tưởng chiến lược của chính quyền Trump". Sự “tự do và cởi mở” được nhắc đến trong tuyên bố của Tổng thổng Trump còn tạo thêm một định hướng tư tưởng cho an ninh khu vực. Ấn Độ vốn không phải một trong các đồng minh của Mỹ trong các hiệp ước, song lại duy trì một mối quan hệ song phương vững mạnh nhờ những giá trị dân chủ chung, cũng đóng một vai trò quan trọng trong hướng đi này.

Manoj Joshi, một nhà nghiên cứu lỗi lạc tại hãng tư vấn Quỹ Nghiên cứu Giám sát, trong một bình luận mới đây đã cho rằng “dù có thích hay không và có muốn giấu diếm hay không thì thuật ngữ Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương giờ đây vẫn mang ý nghĩa là một sự hiện diện của Ấn Độ trong các tính toán quân sự chiến lược của Mỹ tại Thái Bình Dương". New Delhi cũng là một nhân tố quan trọng trong liên minh quân sự không chính thức vừa được khôi phục với mục tiêu kiềm chế sự hung hăng của Trung Quốc trên biển. Với sự tham gia của Mỹ, Úc, Nhật Bản và Ấn Độ, liên minh đối tác này được khởi xướng lần đầu tiên vào năm 2007 và được dư luận coi là một cơ chế nhằm đối trọng với sự trỗi dậy của sức mạnh Trung Quốc. Liên minh với tên gọi quen thuộc là “Tứ giác” dù rốt cuộc đã tan rã, song dưới sáng kiến của Tokyo, cũng được khôi phục tại hội nghị Thượng định ASEAN vừa diễn ra tại Philippines.

 Có ý kiến cho rằng chuyến công du châu Á của Tổng thống Trump là nỗ lực "đa dạng hoá" chính sách về Châu Á của Washington bằng cách tham gia cuộc cạnh tranh nhất định với Trung Quốc trong khu vực. Tuy nhiên, kết quả cho thấy chuyến đi của ông Trump là sự lặp lại "di sản" của người tiền nhiệm Barack Obama, người đã tuyên bố chính sách "Xoay trục hướng Đông" trong nhiệm kỳ hai. Đồng thời, cũng giống như ông Obama thừa nhận tầm quan trọng của khu vực đối với chính sách đối ngoại của Mỹ, ông Trump "đang quay lại hướng Đông" với các điều kiện khác nhau.

                                                                                                                                      Đăng Vũ

đọc tiếp tin khác