LAW & DEVELOPMENT - ISSN: 0866-7500
LAW & DEVELOPMENT
ISSN: 0866-7500
Phapluatphattrien.vn
social  social  social  social 
    Mới Nhất    Đọc Nhiều
Quy định về nồng độ cồn: Kì vọng và những bất cập trong thực tiễn thi hành Hội nghị Đảng Đoàn – Ban Thường vụ Hội Luật Gia Việt Nam lần thứ 19, Khóa III – Mục tiêu kỳ vọng Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chúc Tết lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước Hội thảo khoa học “Xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh” Tăng cường công tác quản lý nhà nước về tài nguyên, khoáng sản

Nghĩa vụ hạn chế tổn thất của bên bị vi phạm trong hợp đồng theo bộ nguyên tắc PICC, Công ước Viên CISG và luật một số nước Châu Âu – Kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam

16:19 | 13/12/2022
Trên cơ sở phân tích quy định của các công ước quốc tế như Công ước Vienna (CISG), Bộ nguyên tắc của Unidroit (PICC) và luật một số nước Châu Âu có liên quan đến nghĩa vụ hạn chế tổn thất của bên bị vi phạm trong hợp đồng, bài viết nhìn nhận những bất cập của pháp luật Việt Nam về vấn đề này từ đó chỉ ra tầm quan trọng của việc quy định chế tài cho bên bị vi phạm khi bên này không thực hiện tốt nghĩa vụ của mình, đề xuất bổ sung thêm quyền yêu cầu hoàn trả chi phí khi bên bị vi phạm đã áp dụng các biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất, cũng như kiến nghị Thẩm phán Việt Nam trong quá trình giải quyết tranh chấp cần xem xét đến khả năng và ý chí của bên bị vi phạm trong việc thực hiện nghĩa vụ hạn chế tổn thất.

Tóm tắt: Trên cơ sở phân tích quy định của các công ước quốc tế như Công ước Vienna (CISG), Bộ nguyên tắc của Unidroit (PICC) và luật một số nước Châu Âu có liên quan đến nghĩa vụ hạn chế tổn thất của bên bị vi phạm trong hợp đồng, bài viết nhìn nhận những bất cập của pháp luật Việt Nam về vấn đề này từ đó chỉ ra tầm quan trọng của việc quy định chế tài cho bên bị vi phạm khi bên này không thực hiện tốt nghĩa vụ của mình, đề xuất bổ sung thêm quyền yêu cầu hoàn trả chi phí khi bên bị vi phạm đã áp dụng các biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất, cũng như kiến nghị Thẩm phán Việt Nam trong quá trình giải quyết tranh chấp cần xem xét đến khả năng và ý chí của bên bị vi phạm trong việc thực hiện nghĩa vụ hạn chế tổn thất.
Từ khoá: hạn chế tổn thất, bồi thường thiệt hại, chế tài, hoàn trả chi phí
Abstract: Basing on analyzing International Conventions as CISG, PICC and Law of some European countries in relation to mitigation of damages of the aggrieved party in the contract, this article revealed some shortcomings of Vietnamese law. Since, this paper clarified the importance of adding a remedy for the aggrieved party when they have not performed the mitigation effectively, recommended adding the right to recovery of expense when the aggrieved party has applied the reasonable methods to decrease their damages, and the Vietnamese judges in solving disputes should consider the capacity and volition of the injured party in performing the mitigation of damages.
Keywords: mitigation of damages, compensation, remedy, recovery of expense
1. Nghĩa vụ hạn chế tổn thất trong Công ước của Liên hiệp quốc về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG) và Bộ nguyên tắc về hợp đồng thương mại quốc tế của Unidroit (PICC)

Hành vi vi phạm nghĩa vụ là nguyên nhân chính dẫn đến thiệt hại. Tuy nhiên, mức độ thiệt hại lớn hay nhỏ không chỉ phụ thuộc vào hành vi vi phạm mà nó còn phụ thuộc vào phản ứng của bên bị vi phạm trước hậu quả này . Vì lẽ đó, Điều 77 Công ước viên CISG đã quy định trách nhiệm của bên bị vi phạm trước thiệt hại mà bên kia gây ra như sau “Nếu bên bị vi phạm muốn viện dẫn vi phạm hợp đồng của bên vi phạm thì họ có nghĩa vụ thực hiện các biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất, kể cả khoản lợi nhuận bị bỏ lỡ, do vi phạm đó gây ra”  (A party who relies on a breach of contract must take such measures as are reasonable  in  the  circumstances  to  mitigate  the  loss,  including  loss  of profit, resulting from the breach). Quy định này được xây dựng dựa trên nguyên tắc thiện chí và trung thực. Trong trường hợp một bên gặp bất lợi, các bên còn lại phải có động thái hỗ trợ một cách hợp lý nhằm hạn chế những khó khăn mà bên này sẽ phải đối mặt . Phải hiểu rằng, giữa thiệt hại mà bên vi phạm gây ra và việc áp dụng các biện pháp nhằm hạn chế tổn thất của bên bị vi phạm phải có mối quan hệ nội tại, tất yếu. Theo đó, hành vi hạn chế thiệt hại phải là những hành vi được thực hiện sau khi vi phạm đã xảy ra và thiệt hại này phải là hậu quả từ việc vi phạm nghĩa vụ của bên kia . Bộ nguyên tắc PICC cũng thừa nhận quy định trên như một căn cứ để phát sinh trách nhiệm đối với bên bị vi phạm. Tuy nhiên, để chứng minh bên bị vi phạm không thực hiện đúng nghĩa vụ của mình thì bộ nguyên tắc này còn đòi hỏi bên vi phạm phải chỉ ra được việc bên kia đã không có cách xử sự phù hợp . Cụ thể, trong trường hợp bên bị vi phạm không đủ điều kiện để áp dụng các biện pháp hạn chế thiệt hại thì phải căn cứ vào phản ứng của họ trước hậu quả xảy ra. Nếu bên bị vi phạm thể hiện rõ ý muốn hạn chế tổn thất thì họ được xem như không có lỗi và không phải chịu trách nhiệm.
Để tăng tính ràng buộc và nâng cao ý thức cho bên bị thiệt hại trong việc hạn chế tổn thất, cả Công ước viên CISG và Bộ nguyên tắc PICC đều đã ghi nhận chế tài đối với bên này khi họ không thực hiện tốt nghĩa vụ của mình. Cụ thể, bên bị vi phạm sẽ mất quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại đối với những tổn thất mà đáng lẽ ra mình có thể hạn chế được . Có thể hiểu rằng, thiệt hại thực tế xảy ra lúc này được xem như lỗi hỗn hợp của cả hai bên, trong đó bên bị vi phạm có lỗi trong phần thiệt hại đáng lẽ có thể hạn chế được nếu áp dụng các biện pháp hợp lý. Do vậy, bên bị vi phạm không được hưởng quyền bồi thường đối với phần thiệt hại này là phù hợp . Ngoài việc quy định nghĩa vụ cho bên bị vi phạm, Khoản 2 Điều 7.4.8 Bộ nguyên tắc PICC còn ghi nhận quyền của bên này trong việc yêu cầu bên vi phạm bù đắp lại những chi phí mà họ đã bỏ ra cho việc hạn chế tổn thất. Theo đó “Bên bị thiệt hại có quyền đòi đền bù những chi phí hợp lý đã chi để nỗ lực khắc phục thiệt hại”  (The aggrieved party is entitled to recover any expenses reasonably incurred in attempting to reduce the harm).
2. Quy định luật một số quốc gia Châu Âu về nghĩa vụ hạn chế tổn thất
Nghĩa vụ hạn chế tổn thất được nhận diện như một quy tắc vượt ngoài phạm vi lãnh thổ một quốc gia, nó là một phần của các nguyên tắc chung trong luật hợp đồng quốc tế . Trong phạm vi các nước thuộc Châu Âu, quy tắc này được ghi nhận trong cả những quốc gia theo truyền thống thông luật (common law) và dân luật (civil law). Tuy nhiên, đối với các nước có hệ thống pháp luật thành văn thì nghĩa vụ hạn chế tổn thất chỉ được tìm thấy thông qua một số quy định có liên quan hoặc trong thực tiễn xét xử của toà án. Chẳng hạn, Bộ luật Dân sự Đức không ghi nhận cụ thể nghĩa vụ hạn chế tổn thất của bên bị thiệt hại, mà phải thông qua điều khoản về sự bất cẩn góp phần (contributory negligence) tại Điều 254 ta mới thấy được sự tồn tại của nguyên tắc này. Theo đó, trường hợp bên bị thiệt hại có lỗi trong việc không ngăn ngừa hoặc hạn chế thiệt hại thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại cũng như giới hạn bù đắp tổn thất sẽ được trả dựa vào mức độ lỗi của các bên . Đối với Pháp, quy định về nghĩa vụ hạn chế tổn thất được minh thị thông qua việc áp dụng pháp luật của cơ quan tài phán . Thẩm phán sẽ xem xét cách hành xử của bên bị vi phạm, đặc biệt là sự đình trệ của bên này trong việc đánh giá thiệt hại . Trường hợp số tiền bồi thường thiệt hại có thể thấp hơn nếu bên bị vi phạm thực hiện một số hành động hoặc ngược lại, không thực hiện bất kỳ hành động nào, thì bên này sẽ không được hưởng số tiền bồi thường mà họ yêu cầu .
Với các quốc gia lựa chọn án lệ làm nguồn áp dụng pháp luật chính thì quy tắc về nghĩa vụ hạn chế tổn thất từ lâu đã được thừa nhận và áp dụng một cách rộng rãi. Cụ thể, pháp luật Hoa Kỳ có quy định rằng trong trường hợp vi phạm hợp đồng, khi bên bị vi phạm nhận được thông báo của bên kia về việc họ không có ý định tiếp tục thực hiện nghĩa vụ thì bên này buộc phải giảm nhẹ thiệt hại, nghĩa là họ phải có những nỗ lực hợp lý để tránh bị thiệt hại thêm do vi phạm. Nguyên tắc này đã được minh thị thông qua vụ kiện giữa Luten Bridge Co. và Rockingham County vào năm 1929 . Theo đó, Rockingham County đã thuê Luten Bridge Co. xây dựng một cây cầu. Sau đó, quận đã bỏ phiếu không tiếp tục thực hiện dự án và thông báo cho Luten ngừng thi công. Tuy nhiên, Luten vẫn tiếp tục thi công, sau đó nộp đơn kiện đòi quận này bồi thường vi phạm hợp đồng. Tòa án cho rằng Luten có nghĩa vụ phải dừng việc xây dựng và rằng nhà thầu không thể tiếp tục triển khai dự án để làm tăng thêm thiệt hại do vi phạm hợp đồng. Do đó, yêu cầu về khoản bồi thường của bên bị vi phạm đã không được xem xét thông qua toàn bộ. Ngoài quy định trách nhiệm cho bên bị vi phạm, các nước theo hệ thống thông luật tại Châu Âu còn lưu ý đến quyền lợi cho bên này. Theo đó, khi bên bị vi phạm đã áp dụng các biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất thì cho dù họ có thất bại trong việc đòi bồi thường thiệt hại, bên này vẫn sẽ có quyền yêu cầu phía vi phạm hoàn trả lại những chi phí đã bỏ ra để thực hiện các biện pháp đó .
Trường hợp bên vi phạm muốn viện dẫn trách nhiệm của bên có quyền để giảm mức bồi thường thì ngoài việc chứng minh được bên đó thất bại trong việc áp dụng các biện pháp hạn chế, họ cần phải đánh giá khả năng và ý chí của bên này đối với việc thực hiện nghĩa vụ. Nguyên tắc trên được thể hiện rõ thông qua bản án giải quyết tranh chấp giữa Lombard North Central và Automobile World vào năm 2010 tại Anh quốc. Cụ thể, Automobile World đã thuê mua một chiếc xe đắc tiền từ Lombard. Theo như hợp đồng được ký kết giữa hai bên, chiếc xe này có giá trị tương đương 194.000 bảng Anh. Automobile World đã trả khoản cọc bằng 24.000 bảng Anh và đồng ý thanh toán số tiền còn lại thành 60 lần, mỗi lần 3061,23 bảng Anh và lần cuối cùng bằng 60.000 bảng Anh. Thực tế thì Automobile World chỉ mới thanh toán được vài lần, sau đó bên này đã không thực hiện tiếp nghĩa vụ của mình. Do đó, Lombard đã thông báo huỷ bỏ hợp đồng và lấy lại chiếc xe đó để thanh lý. Đây là loại xe được cho là đáng lẽ phải được bán thông qua các đại lý chuyên nghiệp, cho phép có đủ thời gian để người mua hàng phù hợp đến mua. Tuy nhiên, chiếc xe trên lại được bán theo cách thông thường với giá bằng 59.900 bảng Anh trong vòng 11 ngày. Thực tế thì chiếc xe đó đáng lẽ phải được bán với giá gần 150.000 bảng Anh. Vì vậy, Automobile World đã lập luận rằng bên đại diện bán chiếc xe cho Lombard đã thất bại trong việc nhận ra mức độ quý hiếm của chiếc xe và do đó đã không tiếp thị đúng cách nhằm hạn chế thiệt hại cho Lombard. Đây là căn cứ để Automobile World từ chối thực hiện nghĩa vụ bồi thường liên quan đến tổn thất trên. Toà án sau đó đã bác bỏ lập luận của bị đơn bởi họ cho rằng:
Có thể thấy, nghĩa vụ hạn chế thiệt hại không phải là một nghĩa vụ đòi hỏi…bên vi phạm đã đặt bên kia vào một tình huống khó khăn. Do đó, trách nhiệm chứng minh sự thất bại khi giảm thiểu thiệt hại thuộc về bên vi phạm. Bên kia chỉ phải làm những gì được xem là hợp lý trong điều kiện cho phép  (It is well recognised that the duty to mitigate is not a demanding one…it is the party in breach which has placed the other party in a difficult situation. The burden of proof is therefore on the party in breach to demonstrate a failure to mitigate. The other party only has to do what is reasonable in the circumstances).
Người bán chiếc xe đã cẩn thận để có được mức giá tốt nhất cho chiếc xe trong trường hợp mà Lombard đang cố gắng bù đắp khoản lỗ của mình. Thấy rằng, thực chất thương vụ này là một vụ ép giá. Do đó, toà án hài lòng rằng Lombard đã hành động hợp lý trong tình huống trên. Có thể, giá bán của chiếc xe sẽ cao hơn nếu nguyên đơn thực hiện theo những lý lẽ mà bị đơn đặt ra. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh này, bên bị vi phạm đã áp dụng biện pháp tốt nhất có thể trong khả năng của mình để thanh lý lại chiếc xe nhằm hạn chế thiệt hại. Điều này cho thấy thiện chí của bên bị vi phạm trong việc thực hiện nghĩa vụ trước bên kia. Vì vậy, toà án đã chấp nhận toàn bộ yêu cầu bồi thường mà nguyên đơn đưa ra.
3. Thực trạng quy định pháp luật Việt Nam liên quan đến nghĩa vụ hạn chế tổn thất của bên có yêu cầu bồi thường thiệt hại
3.1. Bộ luật Dân sự 2015 thiếu chế tài khi bên bị vi phạm không thực hiện tốt nghĩa vụ hạn chế tổn thất

Khi hành vi vi phạm xảy ra, bên có quyền phải được đặt vào vị trí mà đáng lẽ anh ta đã đạt được sự cam kết từ bên kia nếu không có hành vi vi phạm. Điều này đồng nghĩa với việc bên bị vi phạm sẽ được trao quyền để yêu cầu bù đắp những tổn thất mà mình phải gánh chịu . Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng, đôi khi những thiệt hại này hoàn toàn có thể được giảm thiểu nếu bên có quyền thực hiện một số hành động phù hợp. Trong trường hợp bên bị vi phạm thực hiện các biện pháp hạn chế tổn thất, những thiệt hại bị nợ bởi bên vi phạm sẽ được giảm nhờ vào sự giảm sút thiệt hại được tiếp nhận bởi bên bị vi phạm. Thực tế, để nghĩa vụ hạn chế tổn thất được thực hiện một cách hiệu quả nó phụ thuộc phần lớn vào ý chí và mức độ nhận thức của bên bị thiệt hại. Không thể phủ nhận rằng trong nhiều tình huống, bên có quyền cố ý để mặc cho thiệt hại xảy ra, nhằm buộc bên kia phải gánh chịu những hậu quả nặng nề từ hành vi vi phạm của mình. Điều này là đi ngược lại với nguyên tắc thiện trí, trung thực trong quan hệ hợp đồng. Do đó, để ngăn ngừa tình trạng trên, điều cần thiết là phải xác định rõ trách nhiệm pháp lý đối với bên bị vi phạm khi họ không thực hiện tốt nghĩa vụ của mình. Có thể nói, Điều 305 Luật Thương mại 2005 là sự mô phỏng quy định tại Điều 77 Công ước viên CISG . Theo đó, khi đề cập đến vấn đề này, văn bản trên có ghi nhận:
Bên yêu cầu bồi thường thiệt hại phải áp dụng các biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất kể cả tổn thất đối với khoản lợi trực tiếp đáng lẽ được hưởng do hành vi vi phạm hợp đồng gây ra; nếu bên yêu cầu bồi thường thiệt hại không áp dụng các biện pháp đó, bên vi phạm hợp đồng có quyền yêu cầu giảm bớt giá trị bồi thường thiệt hại bằng mức tổn thất đáng lẽ có thể hạn chế được .
Thấy rằng, khi bên bị vi phạm không áp dụng các biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất thì bên đó sẽ mất quyền yêu cầu bồi thường đối với những thiệt hại mà mình đáng lẽ có thể hạn chế được. So sánh với những văn bản pháp lý đã được phân tích ở phần trên thì không chỉ có Công ước viên CISG ghi nhận chế tài cho bên bị thiệt hại mà cả Bộ nguyên tắc PICC và luật một số quốc gia Châu Âu cũng đều thừa nhận nguyên tắc đó. Quy định này tác động trực tiếp đến lợi ích của bên bị thiệt hại, do đó nó có hiệu quả rất lớn trong việc nâng cao ý thức cho bên bị vi phạm trong việc thực hiện nghĩa vụ hạn chế tổn thất. Được biết, Bộ luật Dân sự 2015 là luật chung có phạm vi điều chỉnh rất rộng bao gồm quan hệ dân sự thuần tuý và quan hệ hôn nhân gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động . Tuy nhiên, khi quy định về nghĩa vụ hạn chế tổn thất văn bản trên lại không có ghi nhận bất kỳ hình thức trách nhiệm nào cho bên bị vi phạm nếu họ không thực hiện nghĩa vụ hạn chế tổn thất . Suy ra, việc thực hiện hay không nghĩa vụ này sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào ý chí chủ quan của bên có quyền. Bởi, cho dù bên đó có từ chối nghĩa vụ thì họ cũng sẽ không bị ảnh hưởng lợi ích gì. Điều này vô hình trung đã đặt bên vi phạm vào rủi ro phải gánh chịu toàn bộ thiệt hại, mặc dù bên kia cũng có một phần lỗi đối với hậu quả trên. Thiết nghĩ, việc này không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến quyền lợi của bên vi phạm mà nó còn gây nên tình trạng lãng phí trong xã hội .
3.2. Quy định về quyền yêu cầu hoàn trả chi phí khi áp dụng các biện pháp hạn chế tổn thất chưa được ghi nhận một cách rõ ràng
Dựa trên quy định về nghĩa vụ hạn chế tổn thất, thấy rằng, trách nhiệm này được bên bị vi phạm thực hiện thông qua việc áp dụng các biện pháp hợp lý. Trong một chừng mực nào đó, để tiến hành áp dụng các biện pháp trên, bên có quyền phải bỏ ra một khoản chi phí nhất định. Và việc bên này phải tự mình gánh chịu toàn bộ chi phí trên là không hợp lý, bởi suy cho cùng thì khoản tiền này được bên bị vi phạm bỏ ra cũng chỉ nhằm mục đích giúp bên vi phạm giảm thiểu giá trị bồi thường xuất phát từ chính hành vi vi phạm của họ. Do đó, chi phí này cần thiết phải được bên vi phạm hoàn trả lại cho bên bị thiệt hại. Đề cập đến vấn đề trên, Điều 305 Luật Thương mại 2005 cũng như Điều 362 Bộ luật Dân sự 2015 lại không có bất kỳ sự ghi nhận nào liên quan đến quyền được yêu cầu bồi hoàn chi phí cho bên bị vi phạm khi bên này đã áp dụng các biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất. Sự vắng mặt của nguyên tắc này trong pháp luật Việt Nam đã làm hạn chế đi phần nào quyền bảo vệ lợi ích chính đáng của bên bị vi phạm. So sánh với quy định của các nước theo hệ thống thông luật tại Châu Âu, bên bị vi phạm cho dù có thất bại trong việc đòi bồi thường thiệt hại đi nữa thì toà án vẫn sẽ thừa nhận quyền yêu cầu hoàn trả những chi phí hợp lý mà bên này đã bỏ ra để hạn chế thiệt hại cho chính mình cũng như giảm thiểu giá trị bồi thường mà bên vi phạm phải gánh chịu. Tương tự, Khoản 2 Điều 7.4.8 Bộ nguyên tắc PICC cũng đã khẳng định rằng “Bên bị thiệt hại có quyền đòi đền bù những chi phí hợp lý đã chi để nỗ lực khắc phục thiệt hại”  (The aggrieved party is entitled to recover any expenses reasonably incurred in attempting to reduce the harm). Việc có quy định rõ ràng về quyền yêu cầu hoàn trả chi phí cho bên bị vi phạm sẽ tạo động lực để họ tích cực hành động hạn chế thiệt hại cho chính mình.
3.3. Chưa có giải pháp cho trường hợp bên bị vi phạm không có khả năng áp dụng các biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất
Điều 362 Bộ luật Dân sự 2015 có quy định rõ ràng rằng “Bên có quyền phải áp dụng các biện pháp cần thiết, hợp lý để thiệt hại không xảy ra hoặc hạn chế thiệt hại cho mình” . Có thể hiểu, chỉ cần xảy ra hành vi vi phạm thì bên bị vi phạm đã có trách nhiệm phải thực hiện các biện pháp hợp lý để ngăn chặn tổn thất. Quy định này giống với Điều 305 Luật Thương mại 2005 và nếu bên bị vi phạm không thực hiện các biện pháp trên, bên này còn có thể mất quyền yêu cầu bồi thường đối với những tổn thất đáng lẽ sẽ hạn chế được. Nguyên tắc trên giúp bên bị vi phạm nâng cao ý thức của mình trong việc thực hiện hợp đồng, cũng như đảm bảo quyền lợi tốt hơn cho bên vi phạm. Song, vấn đề đặt ra là việc áp dụng đúng các biện pháp hợp lý để giảm thiểu thiệt hại nằm ngoài khả năng của bên bị vi phạm thì trách nhiệm pháp lý có đặt ra như đối với trường hợp không tích cực hạn chế tổn thất? Giả sử, A là một thương nhân chuyên kinh doanh dịch vụ vận tải đường bộ tiến hành giao kết hợp đồng với B là công ty chuyên cung cấp mặt hàng xe bán tải. Theo như thoả thuận, B sẽ giao cho A một xe bán tải thương hiệu Ford Ranger đã qua sử dụng và bên này cam kết rằng họ đã tân trang toàn bộ 100% thiết bị của xe. Sau khi thanh toán, A đưa xe vào khai thác, tuy nhiên, sau một tháng sử dụng chiếc xe đã có biểu hiện hư hỏng và ngừng hoạt động. A đưa xe đi kiểm tra và được biết chiếc xe chỉ mới được thay vỏ bên ngoài còn những thiết bị bên trong tất cả đều là đồ cũ. Biết rằng, để sửa chữa hoàn thiện chiếc xe trên, A phải chi trả tổng số tiền bằng 700 triệu đồng. Tuy nhiên, bên này không đủ khả năng để thanh toán nên đã yêu cầu B chịu một phần chi phí, song B đã từ chối. Kết quả là, sau khi gom góp toàn bộ tài sản A chỉ có thể sửa chữa một phần thiết bị xe với giá 150 triệu đồng. Do đó, một tháng sau xe lại bị hỏng và không còn sử dụng được, A quyết định khởi kiện B để yêu cầu bồi thường thiệt hại. Nếu áp dụng theo quy định Luật Thương mại 2005 thì có thể A sẽ bị đánh giá là đã vi phạm nghĩa vụ hạn chế tổn thất. Bởi, bên này đã không áp dụng biện pháp hợp lý để khắc phục hậu quả, họ đáng lẽ ra phải chi đầy đủ 700 triệu để sửa chữa hoàn thiện chiếc xe. Tuy nhiên, hành động cố gắng hết khả năng để chỉ trả 150 triệu cho thấy thiện chí của A trong việc thực hiện nghĩa vụ hạn chế tổn thất. So sánh với quy định tại Khoản 1 Điều 7.4.8 Bộ nguyên tắc PICC, bên vi phạm hợp đồng chỉ có thể được giảm mức bồi thường khi bên bị vi phạm không áp dụng các biện pháp hợp lý và bên này cũng chưa có cách cư xử phù hợp trước thiệt hại xảy ra. Đối với các nước theo hệ thống thông luật Châu Âu, nếu bên vi phạm muốn viện dẫn trách nhiệm của bên bị vi phạm thì ngoài việc chỉ ra được sự thất bại của bên kia trong quá trình áp dụng các biện pháp hạn chế tổn thất, họ còn phải lưu ý tới khả năng cũng như ý chí của bên đó trong việc thực hiện nghĩa vụ. Quay lại ví dụ trên, theo tinh thần của pháp luật quốc tế thì hành động của A lúc này sẽ được ghi nhận như một cách xử sự hợp lý để hạn chế tổn thất.
4. Kiến nghị
Thứ nhất, để tạo sự thống nhất trong hệ thống pháp luật cũng như tăng tính hiệu quả cho việc thực hiện nghĩa vụ hạn chế tổn thất, Bộ luật Dân sự 2015 cần quy định thêm chế tài đối với bên bị vi phạm khi bên này không thực hiện tốt trách nhiệm giảm thiểu thiệt hại của mình.
Thứ hai, Điều 305 Luật Thương mại 2005 và Điều 362 Bộ luật Dân sự 2015 cần ghi nhận thêm quyền yêu cầu hoàn trả chi phí khi bên bị vi phạm đã áp dụng các biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất. Việc này giúp tạo thêm căn cứ để bên bị vi phạm đòi lại những lợi ích chính đáng của mình trước bên kia. Từ đó, tạo sự cân bằng về quyền và nghĩa vụ giữa các bên tham gia.
Thứ ba, khi đánh giá về nghĩa vụ hạn chế tổn thất của bên bị vi phạm cơ quan tài phán Việt Nam cần xem xét đến khả năng và ý chí của bên này trong việc thực hiện nghĩa vụ. Cụ thể, nếu việc áp dụng các biện pháp hợp lý nhất để hạn chế tổn thất nằm ngoài khả năng của bên bị vi phạm, thì những hành động đã biểu lộ sự cố gắng giảm thiểu thiệt hại cần được ghi nhận. Suy cho cùng, sự tích cực trong hành động hạn chế tổn thất không phải là biện pháp hiệu quả nhất mà là biện pháp phù hợp, hợp lý mà bên bị vi phạm có thể thực hiện được trong khả năng của họ.
Kết luận
Để chế tài bồi thường thiệt hại phát huy hiệu quả ý nghĩa điều chỉnh và đảm bảo tính công bằng trong thực tiễn áp dụng thì việc hoàn thiện vấn đề pháp lý về nghĩa vụ hạn chế tổn thất của bên bị thiệt hại là cần thiết. Trên đây là một vài ý kiến đề xuất của nhóm tác giả nhằm góp phần hoàn thiện hơn những khía cạnh pháp lý của nghĩa vụ hạn chế tổn thất mà bên bị thiệt hại phải tuân thủ khi yêu cầu bồi thường thiệt hại trong quan hệ hợp đồng. Bằng việc nghiên cứu so sánh với công ước quốc tế và pháp luật một số nước châu âu sẽ đưa pháp luật Việt Nam đến gần hơn với luật pháp quốc tế.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ luật dân sự 2015 số 91/2015/QH13, ngày 24 tháng 11 năm 2015, Điều 362.
2. Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11, ngày 14 tháng 06 năm 2005, Điều 305.
3. Germany, German Civil Code, Section 254 Clause 1 and Clause 2.
4. International Institute for the Unification of Private Law, Principles of International Commercial Contracts 1994, Article 7.4.8.
5. United Nations, United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods 1980, Article 77.
6. Belous v Willetts, [1970] VR 45 at 49 per Gillard J, SC(VIC).
7. Lombard North Central Plc v Automobile World (UK) Ltd, [2010] EWCA Civ 20 (26 January 2010).
8. Mental Fabrications (Vic) Pty Ltd v Kelcey, [1986] VR 507 at 513.
9. Richardson v Schultz, [1884] 25 SASR 1 at 18-20 per Williams J, SC(SA).
10. Rockingham County v. Luten Bridge Co., 35 F.2d 301 (4th Cir. 1929).
11. Tuncel v Renown Plate Co. Ptd, [1976] VR 501 at 504 per Gillard, Menhennitt and Dun JJ.
12. B FAGES, DROIT DES OBLIGATIONS, L.G.D.J. PUBLICATION, FRANCE, 330 (9TH ED. 2019).
13. C LARROUMET, OBLIGATION DE MODÉRER LE DOMMAGE ET ARBITRAGE DU POINT DE VUE DU DROIT FRANÇAIS, WOLTERS KLUWER PUBLICATION, FRANCE, 5–9 (2008).
14. Đỗ Thành Công, Nghĩa vụ hạn chế thiệt hại do vi phạm hợp đồng, Khoa học pháp lý Việt Nam số 4, 23, 26 (2010).
15. ĐỖ VĂN ĐẠI, LUẬT HỢP ĐỒNG VIỆT NAM – BẢN ÁN VÀ BÌNH LUẬN BẢN ÁN (TÁI BẢN LẦN THỨ SÁU CÓ SỬA CHỮA, BỔ SUNG), NXB. HỒNG ĐỨC, HÀ NỘI, 543 (2016).
16. Đoàn Nguyễn Phú Cường, Nguyễn Thị Hoa Cúc, Một số vấn đề về bồi thường thiệt hại trong hợp đồng theo pháp luật Việt Nam, luật một số nước Châu Âu và Công ước quốc tế, Nhân lực Khoa học xã hội số 5, 11, 17-19 (2021).
17. E GAILLARD, J SAVAGE, FOUCHARD GAILLARD GOLDMAN ON INTERNATIONAL COMMERCIAL ARBITRATION, KLUWER LAW INTERNATIONAL PUBLICATION, FRANCE, 1491 (1999).
18. Farnsworth, E. Allan, Legal Remedies for Breach of Contract, Columbia Law Review Vol. 70, 1145, 1147-1148 (1970).
19. Michael G. Brick, Mitigation of Damages and the Meaning of Avoidable Loss, Law Quarter Review Vol.105, 400, 400-404 (1989) .
20. NGUYỄN MINH TUẤN, BÌNH LUẬN KHOA HỌC BỘ LUẬT DÂN SỰ CỦA NƯỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM NĂM 2015, NXB TƯ PHÁP, HÀ NỘI, 546 (2016).
21. P MALAURIE, L AYNÈS, P STOFFEL-MUNCK, DROIT DES OBLIGATIONS, L.G.D.J. PUBLICATION, FRANCE, 963 (2018).
22. R KREINDLER, A KOMAROV, EVALUATION OF DAMAGES IN INTERNATIONAL ARBITRATION, ICC PUBLICATION, FRANCE, 40-41 (2006).
23. YALIM, AYSE NIHAN KARADAYI, INTERPRETATION AND GAP FILLING IN INTERNATIONAL COMMERCIAL CONTRACTS, INTERSENTIA PUBLICATION, UK, 107 (2019).
 

Ths.Nguyễn Thị Hoa Cúc

Nguyễn Minh Phú

Tạp chí Pháp luật và Phát triển số 9+10/2022

Tin cùng chuyên mục

Căn cứ Kế hoạch số 81/KH-UBTVQH15 ngày 5/11/2021 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội thì hiện nay Hội luật gia Việt Nam được cho là cơ quan được giao nhiệm ..
10:28 | 02/04/2024
Toàn cầu hóa tác động toàn diện đến nhiều khía cạnh của đời sống kinh tế, chính trị và pháp lý của mỗi quốc gia trên thế giới nói riêng và của cả cộng..
10:25 | 02/04/2024
Quyền có nơi ở hợp pháp là quyền cơ bản của công dân. Hiến pháp năm 2013 quy định: “Công dân có quyền có nơi ở hợp pháp (Điều 22); để đảm bảo quyền có..
10:21 | 02/04/2024
Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử là một trong những nguyên tắc quan trọng, chi phối hoạt ..
10:17 | 02/04/2024
Bài viết này là một nghiên cứu tổng quan về tác động của EUDR đối với các hộ sản xuất nhỏ, người dân bản địa, doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam. Các ..
10:14 | 02/04/2024
Bài viết đề cập đến tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp vùng của nước Cộng hoà Pháp bao gồm: cơ cấu tổ chức, trình tự thành lập các cơ quan chính..
10:10 | 02/04/2024
Bài viết này tập trung phân tích một số án lệ điển hình của Toà án Tối cao Hoa Kỳ về đất đai. Cùng với việc phân tích các án lệ này, bài viết cũng so..
10:07 | 02/04/2024
Ngày nay, một số quốc gia trên thế giới đã có những bước tiến quan trọng trong việc triển khai hoạt động công chứng điện tử. Tại Việt Nam, Dự thảo Luậ..
10:03 | 02/04/2024
Doanh nghiệp xã hội (DNXH) là một trong loại hình doanh nghiệp đặc biệt được hình thành từ những năm 60 của thế kỷ trước. Mặc dù vậy, DNXH vẫn tiếp tụ..
09:59 | 02/04/2024
Phòng vệ thương mại là biện pháp mang tính chất hai chiều khi các quốc gia cũng như khu vực cần nắm được cách thức áp dụng cũng như ứng phó để nâng ca..
09:47 | 02/04/2024
icon up