LAW & DEVELOPMENT - ISSN: 0866-7500
LAW & DEVELOPMENT
ISSN: 0866-7500
Phapluatphattrien.vn
social  social  social  social 
    Mới Nhất    Đọc Nhiều
Quy định về nồng độ cồn: Kì vọng và những bất cập trong thực tiễn thi hành Hội nghị Đảng Đoàn – Ban Thường vụ Hội Luật Gia Việt Nam lần thứ 19, Khóa III – Mục tiêu kỳ vọng Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chúc Tết lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước Hội thảo khoa học “Xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh” Tăng cường công tác quản lý nhà nước về tài nguyên, khoáng sản

Wagner và Prigozhin

01:00 | 15/09/2023
Suốt 9 năm qua, Công ty quân sự Wagner có mặt tại nhiều điểm nóng ở Trung Đông, Châu Phi, Châu Âu…, thu bộn tiền từ hoạt động đánh thuê, tư vấn, khai mỏ…Từ khi cuộc xung đột Nga-Ukraina diễn ra, tên tuổi người sáng lập và đứng đầu của Wagner càng được dư luận nhắc đến nhiều, thậm chí là nỗi ám ảnh đối với nhiều lực lượng chính trị - xã hội.

Tuy hai mà một

Prigozhin sinh năm 1961 tại Leningrad (nay là St. Petersburg), Nga. Thời niên thiếu, Prigozhin từng được đưa vào một học viện thể thao, nhưng ngã rẽ cuộc đời đã khiến ông không thành nhà thể thao chuyên nghiệp. Kết giao với một nhóm côn đồ chuyên cướp giật, Prigozhin liên tục gây chuyện; năm 1981 bị phạt tù 13 năm.
Ra tù năm 1990, trở lại quê nhà, Prigozhin khởi nghiệp bằng việc bán bánh mì kẹp xúc xích. Từ nhà hàng trong siêu thị, Prigozhin phát triển thành Cty phục vụ ăn uống Concord. Do lắm đồ ăn ngon, thu hút nhiều người nổi tiếng, trong đó có Phó thị trưởng Vladimir Putin, Concord nhanh chóng giành được hợp đồng cung cấp thực phẩm cho nhiều cơ quan nhà nước, trường học.
Sau khi Vladimir Putin trở thành tổng thống, Prigozhin được thuê cung cấp trọn gói dịch vụ nấu ăn, phục vụ bàn cho những sự kiện cấp cao của Điện Kremlin. Mối quan hệ gần gũi với Kremlin khiến Prigozhin đầu thập kỷ 2000 còn có biệt danh "đầu bếp riêng của Putin", dù ông không là đầu bếp.
Giành được nhiều hợp đồng hợp tác công-tư với khoản đầu tư cao, Prigozhin sớm thành tỷ phú, với tổng tài sản khoảng một tỷ USD. Đế chế kinh doanh và quan hệ chính trị trở thành bàn đạp để Prigozhin bước sang các lĩnh vực có ảnh hưởng lớn hơn. Prigozhin lập Cơ quan Nghiên cứu Mạng (IRA) tại Nga, thực chất là trung tâm tuyên truyền, nhằm khuấy động mạng xã hội, tác động các cuộc bầu cử tại Mỹ. Từng bị tố đã tác động đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2016, khi Donald Trump đắc cử, Prigozhin tháng 11/2022 cũng thừa nhận: "Chúng tôi đã, đang và sẽ tiếp tục can thiệp bầu cử Mỹ. Điều đó sẽ được thực hiện cẩn trọng, chính xác, theo cách riêng”.
Prigozhin bước vào lĩnh vực quân sự từ năm 2014, với quyết định thành lập Công ty quân sự tư nhân Wagner. Các thành viên Wagner là cựu binh Nga, được tuyển mộ để hỗ trợ Nga bảo vệ lợi ích và an ninh quốc gia. Wagner đã tham gia đảm bảo cuộc trưng cầu dân ý sáp nhập bán đảo Crimea vào Nga năm 2014 diễn ra suôn sẻ, cũng như hỗ trợ quân sự cho lực lượng ly khai ở vùng Donbass, đông Ukraine. Thừa nhận điều này năm 2022, Prigozhin tuyên bố, tự ông đứng ra thành lập Wagner vì “chất lượng các tình nguyện viên Nga hỗ trợ phe ly khai ở miền đông Ukraine sau năm 2014 không được như kỳ vọng”. Theo Prigozhin, "một nửa số tình nguyện viên là những người không tử tế”, cần phải lập “một tổ chức gồm những người yêu nước”.
Wagner ban đầu có khoảng 8.000 thành viên, nhanh chóng phát triển thành tổ chức vũ trang chuyên nghiệp. Wagner hiện diện tại nhiều vùng xung đột trên thế giới, trong đó có Syria và Châu Phi. Năm 2015, khi Nga can thiệp quân sự tại Syria, hỗ trợ chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad trong cuộc nội chiến, Wagner giành được nhiều hợp đồng cung cấp thực phẩm, vật tư; đồng thời cử lực lượng đến đây. Syria trong số ít khu vực xung đột có những cuộc giao chiến giữa lực lượng Mỹ với Wagner, khi Mỹ đưa quân sang Trung Đông “chống khủng bố”.
Vài năm sau, Wagner bắt đầu vươn tay đến một số nước châu Phi, hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực an ninh, cố vấn. Các nước Mali, Trung Phi (CAR), Libya, Mali, Sudan…, nơi Wagner hoạt động tích cực nhất, đều có quan hệ mong manh với Phương Tây, do di sản thuộc địa và sự khác biệt quan điểm chính trị.
Từ năm 2018, Wagner ký nhiều hợp đồng hỗ trợ an ninh, quân sự với chính phủ CAR, Mali; được quyền khai thác khoáng sản, vàng. Tại Châu Phi, với khoảng 5.000 thành viên, lực lượng Wagner đông gần bằng  lực lượng Mỹ (khoảng 6.000 người). Trong nhiều năm, Prigozhin che giấu việc ông là người sáng lập Wagner, bác bỏ mọi đồn đoán và thậm chí gửi đơn kiện một tổ chức điều tra độc lập là Bellingcat khi họ tung bằng chứng ông có liên hệ với Wagner. Nhưng từ khi Nga mở “chiến dịch quân sự đặc biệt” tại Ukraine, Prigozhin thừa nhận mình là người sáng lập Wagner, hỗ trợ quân đội Nga trên chiến trường. Vài tháng sau đó, Wagner khai trương tổng hành dinh tại St. Petersburg, mở kênh chính thức trên mạng xã hội, bắt đầu tuyển nhân sự trên toàn quốc. Đến các nhà tù, Prigozhin cam kết tù nhân sẽ được ân xá sau khi kết thúc hợp đồng với Wagner. Cuối năm 2022, Wagner có khoảng 50.000 tay súng; sở hữu nhiều pháo, máy bay, xe tăng, thiết giáp… 
Prigozhin trở thành gương mặt đại diện Wagner, khi ông xuất hiện trong nhiều video tuyển mộ binh sĩ. Wagner cũng dần thành cái tên quen thuộc trong cuộc chiến tại Ukraine, nhất là sau khi góp phần quan trọng giúp quân Nga chiếm được thành phố Soledar. Giữa năm 2022, khi Nga liên tiếp phải rút quân ở nhiều mặt trận, Wagner là lực lượng duy nhất duy trì đà tiến công ở thành phố Bakhmut, với vai trò xung kích chủ lực, trong khi các đơn vị chính quy yểm trợ phía sau. Cuối tháng 5/2023, sau 9-10 tháng giao tranh ác liệt, Wagner kiểm soát hoàn toàn Bakhmut, danh tiếng Prigozhin trên chính trường Nga càng cao.

Yevgeny Prigozhin (cầm cờ) cùng chiến binh Wagner ngày chiếm được toàn bộ TP Bakhmut

Song le, Bakhmut cũng là nơi phát sinh bất đồng giữa Prigozhin với giới lãnh đạo quân đội Nga. Mâu thuẫn ngày càng tăng, khi Prigozhin nhiều tháng liên tục chỉ trích những người đứng đầu quân đội, về tình trạng “thiếu đạn, phối hợp thiếu hiệu quả, khiến quân Wagner thương vong nhiều”. Prigozhin chỉ trích Bộ trưởng Quốc phòng Sergey Shoigu và Tổng tham mưu trưởng Valery Gerasimov "yếu kém", "phản quốc", vì “không cấp đủ đạn theo yêu cầu”. Prigozhin còn chê trách nhiều cán bộ chỉ huy liên quan những lần quân Nga phải lùi bước (như việc rút khỏi thành phố Kherson đầu năm 2023, hay việc để mất mấy vạn km2 lãnh thổ vùng Kharkov cuối năm 2022…). Đầu tháng 6/2023, tuyên bố từ chối ký hợp đồng với Bộ Quốc phòng Nga, Prigozhin cho đây là ý đồ "giải thể" Wagner, bất chấp những thành quả Wagner đã đạt được.

Yevgeny Prigozhin tại TP Bakhmut

Căng thẳng đến đỉnh điểm ngày 23/6/2023, Prigozhin tố “Bộ trưởng Quốc phòng Shoigu chỉ đạo bắn tên lửa vào doanh trại Wagner ở Ukraine, khiến nhiều thành viên Wagner  thiệt mạng”. Bộ Quốc phòng Nga bác bỏ điều này. Phó chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev gọi đây là thông tin "không có căn cứ". Dù vậy, Prigozhin vẫn  tập hợp lực lượng, chia làm nhiều mũi tiến vào lãnh thổ Nga, đòi lãnh đạo Bộ Quốc phòng phải "chịu trách nhiệm". Cùng ngày, Cơ quan An ninh Liên bang Nga thông báo mở cuộc điều tra hình sự đối với Prigozhin và yêu cầu bắt Prigozhin vì “xúi giục nổi loạn vũ trang”. Gọi hành động này của Prigozhin và Wagner là “phản quốc”, “tham vọng quá đáng”, “đâm dao sau lưng”, Tổng thống Putin yêu cầu quân đội Nga dùng mọi biện pháp lập lại trật tự.
Trong chưa đầy 24 giờ, các đơn vị Wagner kiểm soát cơ sở quân sự tại hai thành phố Rostov Na Donu và Voronezh gần biên giới. Lực lượng Wagner tiếp tục tiến về Thủ đô chiều 24/6/2023; đến khi còn cách Maxkva khoảng 200 km thì Prigozhin tuyên bố “rút quân để tránh đổ máu”. Trong gần 24 giờ kể trên, Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko, với sự đồng ý của Tổng thống Nga, đã đàm phán thành công với Prigozhin. Theo thỏa thuận, quân Wagner rút về doanh trại, thực hiện những bước giảm căng thẳng; đổi lại, họ không bị truy tố về hành vi nổi loạn. Prigozhin cùng một bộ phận quân Wargne rời Nga đến Belarus và không bị truy tố.
Giữa tháng 7/2023, sau khi bàn giao toàn bộ khí tài hạng nặng cho quân đội Nga, binh sĩ Wagner tiếp tục dời sang Belarus, bắt đầu huấn luyện quân đội Belarus theo thỏa thuận với chính phủ nước này. Tổng thống Belarus cho biết: Kinh nghiệm của Wargne có nhiều giá trị với Belarus; Wagner đã ký hợp đồng với chính phủ Belarus, theo đó không còn nỗi lo binh biến Wagner tại nước này.

Đối phương vẫn phải dè chừng

Không theo lời kêu gọi của Prigozhin, nhiều thành viên Wagner đã ký hợp đồng với Bộ Quốc phòng Nga; không ít thành viên khác giải nghệ, trở lại đời thường;  đa số còn lại dịch chuyển dần sang Belarus. Doanh trại chính mới của Wagner cách biên giới Ukraina gần 200 km. Lukasenko và Prigozhin cùng tuyên bố, Wagner chỉ làm nhiệm vụ huấn luyện quân đội Belarus, không đe dọa ai. Tổng thống Ukraine Vladimir Zelensky gọi Wagner là “lực lượng nhỏ”, “không đáng quan tâm nhiều”; song thực tế Ukraine đang tăng cường phòng thủ biên giới giáp Belarus.
Nhiều chuyên gia cho rằng quyết định tránh "đổ máu" của Prigozhin không chỉ đảm bảo tình hình đại cục mà còn tạo "thế cờ hiểm" với Ukraine và NATO. Cựu tổng tham mưu trưởng quân đội Anh Richard Dannatt cảnh báo: Quân Wagner có thể tấn công Ukraine, thậm chỉ tiến đến Kiev từ lãnh thổ Belarus, vì khoảng cách rất gần. Đóng tại Belarus có thể hàng vạn tay súng Wagner thiện chiến, không bị ràng buộc bởi rào cản chính trị với Nga, sẵn sàng cuộc chiến phi đối xứng với bất kỳ đối thủ nào, có thể tác động lớn tới xung đột tại Ukraine. Tổng thống Ba Lan Andrzej Duda nhìn nhận: "Việc Wagner chuyển sang Belarus rất đáng ngại. NATO cần có quyết định dứt khoát, trả lời cứng rắn". Latvia và Lithuania cũng kêu gọi củng cố biên giới Đông NATO, vì lo Wagner bành trướng thế lực mới. Chủ đề “Wagner” cũng được bàn tại hội nghị thượng đỉnh NATO tháng 7/2023.
Nhiều tình huống có thể diễn ra: Wagner sẽ tăng cường đáng kể năng lực phòng thủ của Belarus, trong bối cảnh Belarus tiếp nhận vũ khí hạt nhân chiến thuật từ Nga tháng 8/2023. Wagne góp phần củng cố vị thế Tổng thống Lukashenko tại Belarus, trong bối cảnh khu vực nhiều phức tạp. Sự hiện diện của Wagner tại Belarus có sức răn đe đáng kể với nhiều nước. Giờ đây hành động can thiệp chính trị, quân sự nào nhằm vào Belarus cũng phải tính tới “biến số” Wagner.
Bên cạnh đó, việc duy trì quyền lực của Prigozhin còn là "dao hai lưỡi". Một người không trong hệ thống nhà nước hay quân đội, lại thường tuyên bố gây sốc, mà quản lý đội quân đông đảo, đầy đủ trang bị, sẽ khó là lựa chọn tối ưu với bất kỳ quốc gia nào. Hành động "ngẫu hứng" của Prigozhin tiềm ẩn nhiều bất ổn, nhất là về ngoại giao, an ninh quốc gia.

Không dễ  tự đứng vững

Để thành công trên chiến trường, Wagner thiện chiến còn phải nhờ vũ khí, thiết bị, thông tin, tình báo, hậu cần… từ Bộ Quốc phòng Nga. Wagner có cả xe tăng, hệ thống phòng không hiện đại, máy bay chiến đấu…, đều do quân đội Nga cung cấp. Ông Putin cho biết, từ tháng 5/2022 đến 5/2023, Chính phủ Nga chi hơn 86 tỷ rúp (khoảng 1 tỷ USD) cho tiền lương và những khoản ưu đãi chiến binh Wagner. Để duy trì hoạt động tổ chức quân sự hàng vạn người, với trang bị hiện đại, nhu cầu hậu cần lớn, là quá sức với bất kỳ doanh nghiệp tư nhân nào, nếu không có hậu thuẫn. Bên cạnh đó, tổ chức kiểu Wagner từng tiềm ẩn nhiều bất ổn, bởi nó không chịu sự quản lý của Bộ Quốc phòng; sự thiện chiến đi kèm nhiều yêu sách có phần bất hợp lý, thể hiện kiêu binh, thiếu kỷ luật.
Quân đội Nga vừa có thêm 300.000 người sau đợt tổng động viên cục bộ, lại tăng cường tuyển binh sĩ hợp đồng, nên vẫn dư sức tác chiến khi không có Wagner. Vả lại, Cty Wagner chỉ được quân đội Nga thừa nhận khi tham gia chiến dịch ở Donbass từ năm 2022, đặc biệt ở Popasnaya và Bakhmut. Theo Tổng thống Putin, nước Nga hiện “không có luật về Cty quân sự tư nhân”; “có nhóm này nhưng pháp luật không công nhận”; “Đó là vấn đề riêng biệt, liên quan hợp pháp hóa, cần được Duma Quốc gia và Chính phủ giải quyết”.
Thế nhưng dẫu sao, theo nhiều chuyên gia, Wagner đã hoàn thành trách nhiệm của họ tại Ukraine; đồng thời tạo chiến lệ khác thường trong lịch sử quân sự thế giới, để giới chuyên gia tiếp tục nghiên cứu, phân tích, rút ra bài học.  

Châu Phi vẫn là “đất hứa”

Nhiều người cho rằng giờ đây Prigozhin đã hết tham vọng chính trị. Không ít người lại cho rằng tham vọng đó đã sang hình thái khác, tại nơi khác.                               
Prigozhin từng tuyên bố, Wagner đến Châu Phi để "bảo vệ người dân Châu Phi khỏi những kẻ cướp, khủng bố và những hàng xóm không đáng tin cậy". Wagner mở rộng hoạt động ở Syria và nhiều nước Châu Phi, một phần do các nước này đang có xung đột giữa chính phủ và phiến quân, một phần để thực hiện các hợp đồng khai khoáng giá trị cao.
Từ năm 2016, Mỹ áp đặt ít nhất 7 biện pháp “trừng phạt” Prigozhin cùng các công ty và cộng sự. Năm 2020, EU “trừng phạt” Prigozhin vì vai trò của Wagner ở Libya. Từ tháng 10/2019, Facebook đã đóng hơn 300 tài khoản Facebook và Instagram bị nghi móc nối với Wagner. Đầu năm 2023, Bộ Ngoại giao Mỹ tố Wagner dùng quyền tiếp cận vàng và các nguồn tài nguyên khác ở châu Phi để tài trợ các hoạt động của các nhóm chống đối. Ví dụ tại CAR, một quốc gia bất ổn hàng chục năm nay, rất giàu khoáng sản quý (kim cương, vàng, dầu mỏ, uranium…); Wagner giúp Tổng thống Faustin-Archange Touadéra làm giảm sức ảnh hưởng của Pháp, đồng thời giúp CAR giành ưu thế trước phiến quân; nhờ thế Wagner được quyền tiếp cận "miếng bánh" tài nguyên dồi dào.
Tại nhiều nước Châu Phi, ngoài hoạt động “đánh thuê” và khai mỏ, Wagner còn có mạng lưới các công ty liên kết, hoạt động thương mại. Vươn sang cả lĩnh vực văn hóa, tại CAR, Wagner tài trợ thi hoa hậu, làm phim, “nuôi” một đài phát thanh…
Theo Washington Post, việc Wagner gia tăng hoạt động ở Châu Phi giúp Nga gia tăng tầm ảnh hưởng. Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov thông báo, Nga không cấm Wagner hoạt động tại Châu Phi sau vụ “nổi loạn”. Hàng nghìn nhân viên Wagner vẫn ở lại châu Phi. Tại Mali, CAR, Wagner ngày càng giữ vai trò quan trọng, giúp chính phủ đối đầu phiến quân, trong cuộc nội chiến kéo dài. Tại Libya, quân Wagner vẫn ở miền Đông, nơi tướng Khalifa Haftar thuộc phe đối lập kiểm soát. Tại Libya, "quân Wagner không quá đông nhưng hoạt động khá hiệu quả, từng thực hiện một số chiến dịch thành công" - Chuyên gia Jalel Harchaoui (Viện RUSI, Anh) nhận định. Trong tài liệu rò rỉ, CIA nhắc tới kế hoạch của Wagner nhằm giảm ảnh hưởng của Mỹ, Pháp tại Châu Phi, nhất là Burkina Faso, Eritrea, Guinea, Mali… Theo Giám đốc viện nghiên cứu Sadeq có trụ sở tại Libya Anas El Gomati, “sự trỗi dậy của Wagner báo trước làn sóng cạnh tranh quyền lực mới tại Châu Phi, giữa các cường quốc”.
                                                                                                    

Đăng Nguyên

Tin cùng chuyên mục

Với chủ đề “Tăng cường hợp tác để chia sẻ thịnh vượng toàn cầu”, Hội nghị cấp cao lần thứ 19 Phong trào Không liên kết (NAM) tạo ấn tượng đặc biệt bởi..
09:34 | 02/04/2024
Hội nghị thường niên lần thứ 54 Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) tại Davos (Thụy Sĩ) diễn ra với lời kêu gọi “Xây dựng lại niềm tin” trong một thế giới..
09:31 | 02/04/2024
Cuộc xung đột giữa Israel và Phong trào Hồi giáo Hamas vẫn đang đẩy khu vực Trung Đông vào tâm điểm chú ý của toàn thế giới. Trải qua gần 180 ngày gia..
09:27 | 02/04/2024
Nga rút khỏi một loạt hiệp ước với phương Tây như Hiệp ước về các lực lượng vũ trang thông thường ở châu Âu (CFE), Hiệp ước Cấm thử hạt nhân toàn diện..
17:05 | 16/02/2024
Trong phát biểu khai mạc Hội nghị G20, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi thông báo G20 đã đạt được đồng thuận về việc cấp tư cách thành viên thường trực c..
17:04 | 16/02/2024
Chiều 23/01, tại Nhà Quốc hội, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đã có cuộc hội kiến Tổng thống Cộng hòa Liên bang Đức Frank-Walt..
17:02 | 16/02/2024
Năm 2023,Việt Nam đảm nhận nhiều trọng trách quốc tế, như thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2023-2025, Phó Chủ tịch Ðại hội đồng L..
16:59 | 16/02/2024
Từ ngày 10 đến 14/7, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 56 (AMM-56) và các hội nghị liên quan đã diễn ra t..
01:07 | 15/09/2023
Việc Vương quốc Anh chính thức gia nhập Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), trở thành thành viên mới đầu tiên kể từ ..
01:04 | 15/09/2023
Thời gian gần đây, chính phủ nhiều nước đã ban hành lệnh cấm sử dụng ứng dụng TikTok, thuộc sở hữu của Tập đoàn ByteDance (Trung Quốc), trên các thiết..
02:56 | 01/07/2023
icon up