Trọng tài và Hòa giải Việt Nam trước yêu cầu “vươn tầm cao mới”

Ngày 25/5/2026, tại Hà Nội, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp cùng Hội Luật gia Việt Nam tổ chức Lễ khai mạc Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026, đồng thời ra mắt Quy tắc Tố tụng Trọng tài VIAC 2026. Với chủ đề “Trọng tài và ADR: Vươn tầm cao mới”, sự kiện quy tụ đại diện cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức trọng tài, hòa giải quốc tế, hiệp hội doanh nghiệp, luật sư, chuyên gia pháp lý, trọng tài viên, hòa giải viên và cộng đồng doanh nghiệp.

Diễn ra từ ngày 25 đến 29/5/2026 tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, Vietnam ADR Week 2026 được định vị là diễn đàn chuyên môn và kết nối quan trọng trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp ngoài tòa án. Chương trình nhận được sự đồng hành của gần 50 đối tác trong và ngoài nước, 15 nhà tài trợ và gần 20 tổ chức trọng tài, hòa giải quốc tế tham gia các hoạt động trong khuôn khổ Tuần lễ.

Hoàn thiện thể chế, nâng cao niềm tin pháp lý cho doanh nghiệp

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi nhấn mạnh, trong giai đoạn phát triển mới, mức độ an toàn pháp lý và hiệu quả bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp ngày càng trở thành yếu tố quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế. Theo Thứ trưởng, một nền kinh tế phát triển nhanh, bền vững không chỉ cần nguồn lực, công nghệ, mà còn cần “một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, có khả năng dự báo”; trong đó quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, quyền tự do hợp đồng được bảo vệ và các tranh chấp được giải quyết kịp thời, công bằng, hiệu quả.

Từ thực tiễn đó, Thứ trưởng Mai Lương Khôi cho rằng trọng tài thương mại và hòa giải thương mại ngày càng giữ vai trò quan trọng như những thiết chế pháp lý hỗ trợ hoạt động đầu tư, kinh doanh, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, củng cố niềm tin của doanh nghiệp, nhà đầu tư đối với môi trường pháp lý Việt Nam.

Đáng chú ý, Thứ trưởng đề cập yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế về trọng tài, hòa giải thương mại theo hướng đồng bộ, khả thi, phù hợp thực tiễn Việt Nam và tiệm cận thông lệ quốc tế, nhất là khi phát sinh nhiều dạng tranh chấp mới từ kinh tế số, thương mại điện tử, dữ liệu, sở hữu trí tuệ, đầu tư quốc tế và các mô hình kinh doanh mới. Ông cũng lưu ý việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong hoạt động trọng tài, hòa giải cần được thực hiện phù hợp, thận trọng, hiệu quả; gắn với quản lý hồ sơ điện tử, chứng cứ điện tử, phiên họp trực tuyến, bảo đảm an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu và quyền tiếp cận công bằng của các bên tranh chấp.

Ở góc độ tổ chức đồng hành cùng quá trình hoàn thiện pháp luật, ông Nguyễn Khánh Ngọc, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, khẳng định dù không mong muốn, tranh chấp và bất đồng vẫn xảy ra trong hoạt động đầu tư, kinh doanh, thương mại, thậm chí có xu hướng gia tăng. Vì vậy, các quốc gia và doanh nghiệp muốn phát triển bền vững đều phải có chiến lược phòng ngừa, giảm thiểu tranh chấp và cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp, hiệu quả.

Theo Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026 không chỉ là diễn đàn giao lưu, mà quan trọng hơn là dịp để khẳng định vị trí, vai trò ngày càng lớn của trọng tài và hòa giải trong cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Ông đặt vấn đề cần nâng cao mạnh mẽ hơn nữa năng lực nội tại của các tổ chức trọng tài, hòa giải Việt Nam để đủ sức xử lý những tranh chấp kinh doanh, thương mại ngày càng lớn hơn, phức tạp hơn; đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của các trung tâm trọng tài Việt Nam trong bối cảnh thể chế, pháp luật được xác định là lợi thế cạnh tranh của đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Quy tắc VIAC 2026 và yêu cầu tiệm cận chuẩn mực quốc tế

Phát biểu khai mạc, GS.TS. Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC, nhấn mạnh thương mại, đầu tư và kinh doanh quốc tế đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của chuyển dịch chuỗi cung ứng, biến động địa chính trị, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ. Những biến động đó làm gia tăng số lượng, quy mô, mức độ phức tạp và tính xuyên biên giới của các tranh chấp thương mại, đầu tư.

Theo GS.TS. Lê Hồng Hạnh, trong bối cảnh đó, trọng tài, hòa giải và các phương thức ADR trở thành cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp nhờ tính linh hoạt, hiệu quả, công bằng và tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Ông nhận định châu Á không còn là “vùng trũng” của tài phán trọng tài mà đang dần trở thành khu vực phát triển năng động của trọng tài và ADR, mở ra cơ hội quan trọng cho các nền tài phán mới nổi, trong đó có Việt Nam.

Chủ tịch VIAC cho biết, cùng với quá trình hội nhập quốc tế và sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu sử dụng trọng tài và ADR tại Việt Nam đang gia tăng rõ rệt, không chỉ về số lượng vụ tranh chấp mà còn về yêu cầu đối với chất lượng dịch vụ và chuẩn mực pháp lý. Điều đó đặt ra nhiệm vụ đặc biệt quan trọng đối với các tổ chức trọng tài, trọng tài viên, hòa giải viên, luật sư và cộng đồng hành nghề: không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động giải quyết tranh chấp.

Việc ra mắt Quy tắc Tố tụng Trọng tài VIAC 2026 vì vậy được nhìn nhận là dấu mốc đáng chú ý trong tiến trình nâng cao chuẩn mực trọng tài tại Việt Nam. Theo đại diện VIAC, Quy tắc mới được xây dựng theo định hướng hiện đại, linh hoạt, phù hợp hơn với thực tiễn giải quyết tranh chấp, đồng thời bám sát xu hướng phát triển của chuẩn mực quốc tế, nâng cao hiệu quả thủ tục trọng tài và đẩy mạnh số hóa, ứng dụng công nghệ trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và ADR.

Trong khuôn khổ chương trình, phiên thảo luận bàn tròn với chủ đề “Nâng cao chuẩn mực trọng tài – Kỳ vọng từ người sử dụng” tập trung vào xu hướng chuyển dịch trọng tâm của hoạt động trọng tài toàn cầu sang khu vực châu Á, yêu cầu nâng cao hiệu quả thực thi, chất lượng dịch vụ và khả năng đáp ứng chuẩn mực quốc tế trong thực tiễn giải quyết tranh chấp tại Việt Nam.

Các ý kiến tại sự kiện thống nhất cho rằng, để Việt Nam từng bước trở thành điểm đến trọng tài đáng tin cậy trong khu vực, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường sự hỗ trợ của hệ thống tư pháp, cơ quan thi hành án và thúc đẩy kết nối sâu rộng hơn với cộng đồng trọng tài quốc tế.

Sau lễ khai mạc, Vietnam ADR Week 2026 tiếp tục diễn ra với nhiều hội thảo, tọa đàm và hoạt động kết nối chuyên môn tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Đây không chỉ là chuỗi hoạt động nghề nghiệp của cộng đồng trọng tài, hòa giải, mà còn là diễn đàn góp phần thúc đẩy sự phát triển chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững của ADR tại Việt Nam trong giai đoạn mới.