BRICS lộ khó khăn đồng thuận sau mở rộng thành viên

Hội nghị Ngoại trưởng BRICS — nhóm các nền kinh tế mới nổi gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi — kết thúc ngày 15/5 tại New Delhi, Ấn Độ mà không đạt được tuyên bố chung, đây là điều hiếm gặp đối với một diễn đàn đang tìm cách mở rộng ảnh hưởng toàn cầu. Thay vào đó, Ấn Độ — nước chủ trì hội nghị — chỉ công bố “Tuyên bố của Chủ tịch hội nghị” (Chair’s statement), động thái được cho là phản ánh việc các bên không thể đạt đồng thuận về một số vấn đề quốc tế.

Nguyên nhân chính đến từ bất đồng giữa Iran và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (United Arab Emirates - UAE) liên quan tới cuộc xung đột giữa Tehran với Mỹ và Israel. Tehran muốn BRICS lên án các hoạt động quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Tehran, đồng thời cáo buộc UAE đã trực tiếp tham gia vào các hoạt động quân sự này.

Theo Ngoại trưởng Iran Abbas ​Araqchi, một thành viên BRICS đã ngăn không cho một số nội dung được đưa vào tuyên bố chung của các nước, dù ông không nêu đích danh quốc gia này.

“Chúng tôi không có bất kỳ vấn đề gì với quốc gia đó, họ không phải mục tiêu của chúng tôi trong cuộc chiến hiện nay. Chúng tôi chỉ tấn công các căn cứ và cơ sở quân sự của Mỹ, và thật không may, những cơ sở này lại nằm trong lãnh thổ của họ” - trích lời ông Abbas Araqchi.

Về phía UAE, Bộ Ngoại giao nước này sau đó bác bỏ hoàn toàn các cáo buộc từ Iran và cho rằng đó là những nỗ lực biện minh cho các cuộc tấn công nhằm vào UAE. UAE khẳng định bảo lưu đầy đủ các quyền chủ quyền, pháp lý, ngoại giao và quân sự để đáp trả mọi hành động thù địch hoặc đe dọa.

Thứ trưởng Ngoại giao UAE Khalifa Shaheen Al Marar cho biết nước này đã liên tiếp hứng chịu các “cuộc tấn công khủng bố” từ Iran kể từ ngày 28/2, nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự và các công trình trọng yếu. Ông Al Marar cũng cáo buộc Iran cản trở các tuyến hàng hải quốc tế, bao gồm eo biển Hormuz. Ông cho biết UAE không tìm kiếm sự bảo vệ từ các nước khác và hoàn toàn đủ khả năng ngăn chặn những gì ông gọi là “hành động gây hấn vô cớ”.

Kết thúc Hội nghị, phía Ấn Độ cho biết các nước thành viên vẫn tồn tại “những quan điểm khác nhau” liên quan đến tình hình tại Tây Á và Trung Đông. Về phần mình, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi bày tỏ hy vọng các nước BRICS sẽ có cách tiếp cận “thấu hiểu hơn” đối với Tehran khi lãnh đạo khối nhóm họp vào cuối năm nay, đồng thời nhấn mạnh Iran và các nước trong khu vực là láng giềng đã tồn tại cùng nhau qua nhiều thế kỷ và “phải tiếp tục cùng tồn tại thêm nhiều thế kỷ nữa”.

Nhìn chung, các thành viên BRICS đã đưa ra nhiều lập trường khác nhau, từ kêu gọi sớm chấm dứt khủng hoảng và thúc đẩy đối thoại ngoại giao đến nhấn mạnh yêu cầu tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và luật pháp quốc tế. Các bên cũng đề cập tầm quan trọng của việc bảo đảm tự do hàng hải và bảo vệ cơ sở hạ tầng dân sự.

Ngoài ra, các ngoại trưởng BRICS tái khẳng định Dải Gaza là một phần không thể tách rời của lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải thống nhất Bờ Tây và Dải Gaza dưới sự quản lý của Chính quyền Palestine.

Trong vai trò chủ tịch BRICS năm 2026, Ấn Độ cho biết các nước thành viên đã kêu gọi các quốc gia đang phát triển tăng cường đoàn kết để ứng phó các thách thức toàn cầu. Theo tuyên bố của nước chủ trì, các bên nhấn mạnh vai trò của nhóm các nước đang phát triển, thường được gọi là “Global South", như một động lực thúc đẩy thay đổi tích cực trong bối cảnh thế giới đối mặt nhiều sức ép như căng thẳng địa chính trị gia tăng, suy giảm kinh tế, biến động công nghệ, xu hướng bảo hộ và áp lực di cư.

Xung đột tại Trung Đông cũng đang ảnh hưởng trực tiếp tới Ấn Độ — quốc gia nhập khẩu dầu lớn thứ ba thế giới. Trong chuyến thăm UAE ngày 15/5, Thủ tướng Narendra Modi đã lên án các cuộc tấn công nhằm vào quốc gia vùng Vịnh này và khẳng định những hành động như vậy là “không thể chấp nhận”.

Những khác biệt liên quan xung đột Trung Đông được cho là tiếp tục đặt ra bài toán về khả năng duy trì sự thống nhất của BRICS trong bối cảnh khối này ngày càng mở rộng và đa dạng lợi ích.