Xây dựng dữ liệu pháp luật lớn, thúc đẩy AI trở thành “trợ lý” của ngành tư pháp

Nhiều “điểm nghẽn” trong dữ liệu và ứng dụng AI pháp lý

Phát biểu tại Hội thảo lấy ý kiến về Đề án xây dựng Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật và Đề án ứng dụng AI trong xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh khẳng định đây là nhiệm vụ quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số ngành tư pháp, góp phần hiện đại hóa hệ thống pháp luật Việt Nam.

Theo ông Tịnh, mục tiêu đặt ra là xây dựng cơ sở dữ liệu pháp luật thống nhất, toàn diện, phục vụ hiệu quả công tác xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật và quản lý nhà nước, đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Để đạt mục tiêu này, cần sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp, kết hợp giữa phát triển công nghệ với hoàn thiện cơ chế, chính sách thực hiện.

Trình bày tham luận tại hội thảo, ông Nguyễn Minh Dũng, đại diện Cục Công nghệ thông tin (Bộ Tư pháp), cho biết hiện dữ liệu pháp luật đang phân tán ở nhiều hệ thống khác nhau, thiếu chuẩn hóa và chưa hình thành “tri thức pháp luật có cấu trúc”. Điều này gây khó khăn trong việc phát hiện chồng chéo, mâu thuẫn hay khoảng trống pháp lý, đồng thời ảnh hưởng đến hiệu quả theo dõi thi hành pháp luật.

Không chỉ vậy, nhiều nghiệp vụ pháp lý hiện vẫn phụ thuộc lớn vào thao tác thủ công, làm giảm tốc độ phản ứng chính sách và ảnh hưởng đến chất lượng thể chế. Theo đánh giá của Ban soạn thảo, điều này cũng làm gia tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, trong khi người dân gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật do ngôn ngữ pháp lý phức tạp và thiếu các công cụ tra cứu thông minh.

Đối với Đề án xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật, Bộ Tư pháp dự kiến xây dựng Nghị định về cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật cùng các quy chuẩn kỹ thuật về chuẩn dữ liệu quốc gia. Song song đó là phát triển hạ tầng công nghệ trên nền tảng điện toán đám mây, ứng dụng công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên để tự động trích xuất thông tin từ văn bản pháp luật.

Ngoài việc số hóa và chuẩn hóa dữ liệu, đề án còn hướng tới phát triển các sản phẩm LegalTech như trợ lý ảo pháp lý, công cụ phân tích chính sách và hệ thống hỗ trợ tra cứu pháp luật thông minh. Công tác quản trị, khai thác dữ liệu cũng được chú trọng nhằm bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực dịch vụ pháp lý số.

Với Đề án ứng dụng AI trong xây dựng, kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật, Ban soạn thảo cho biết hiện dữ liệu pháp luật đang nằm rải rác tại hơn 20 hệ thống khác nhau và chưa có đồ thị tri thức pháp luật để máy tính có thể hiểu được mối liên hệ giữa các văn bản.

Bên cạnh đó, quy trình soạn thảo, thẩm định và rà soát văn bản còn thủ công, dễ xảy ra sai sót và khó phát hiện xung đột pháp lý liên ngành. Đội ngũ cán bộ pháp lý cũng chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng AI, trong khi các công cụ AI tiếng Việt chuyên sâu cho lĩnh vực pháp luật vẫn còn hạn chế.

Trên cơ sở đó, đề án xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm như hoàn thiện khung pháp lý cho ứng dụng AI, phát triển hạ tầng dữ liệu và công nghệ, xây dựng mô hình ngôn ngữ lớn chuyên biệt cho pháp luật Việt Nam, đồng thời phát triển các ứng dụng AI phục vụ soạn thảo, thẩm định, kiểm tra và rà soát văn bản quy phạm pháp luật.

Thúc đẩy hợp tác công – tư và phát triển nguồn nhân lực AI pháp lý

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại hội thảo là thúc đẩy hợp tác công – tư trong phát triển hệ sinh thái dữ liệu và AI pháp lý tại Việt Nam.

Bà Nguyễn Trúc Vân, Giám đốc Trung tâm mô phỏng và Dự báo kinh tế - xã hội thuộc Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, cho rằng hành lang pháp lý về đối tác công tư (PPP) hiện cơ bản đã được hoàn thiện và doanh nghiệp tư nhân sẵn sàng tham gia vào các dự án hạ tầng số quy mô lớn.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn nhiều hạn chế như thủ tục phức tạp, cơ chế chia sẻ rủi ro chưa đủ hấp dẫn, việc chia sẻ dữ liệu và hạ tầng tính toán quốc gia còn chậm, trong khi nguồn nhân lực chất lượng cao về AI vẫn thiếu hụt.

Theo bà Vân, cần thúc đẩy mô hình hợp tác trong đó Nhà nước giữ vai trò cung cấp dữ liệu nền tảng, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế giám sát, còn doanh nghiệp đầu tư vốn, công nghệ và phát triển các mô hình kinh doanh. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế chia sẻ và bảo vệ dữ liệu phù hợp nhằm tránh nguy cơ tư nhân hóa dữ liệu công.

Đối với nguồn nhân lực, các chuyên gia đề xuất triển khai đồng thời các chương trình đào tạo ngắn hạn và dài hạn về AI, phổ cập kỹ năng số, đầu tư phòng thí nghiệm AI, cấp học bổng và phát triển các nền tảng học trực tuyến. Bên cạnh đó, cần có cơ chế lương, thưởng linh hoạt để thu hút chuyên gia công nghệ cao tham gia lĩnh vực pháp lý.

Nhiều ý kiến tại hội thảo cũng kiến nghị sớm hình thành Quỹ phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia nhằm đáp ứng nhu cầu đầu tư lớn, dài hạn và có độ rủi ro cao trong lĩnh vực AI. Việc triển khai các đề án cũng được đề xuất gắn với Cổng Pháp luật quốc gia và Nền tảng số Pháp luật Việt Nam, qua đó tạo nền tảng cho hệ sinh thái LegalTech phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới.