Mỹ dừng “thuế IEEPA” chuyển sang thuế nhập khẩu mới lên tới 15%

IEEPA không phải “giấy phép” đánh thuế quan

Ngày 20/2/2026, Tối cao Pháp viện Mỹ ra phán quyết với tỷ lệ 6–3, cho rằng việc áp loạt thuế quan dựa trên International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) là không phù hợp, tái khẳng định vai trò “kiểm soát – đối trọng” của nhánh tư pháp trong các quyết định kinh tế có tác động quốc tế. Reuters mô tả đây là bước đi đáng chú ý, bởi các gói thuế IEEPA trước đó được thiết kế theo hướng “phủ rộng – triển khai nhanh” dưới danh nghĩa tình trạng khẩn cấp.

Điểm mấu chốt của phán quyết không chỉ nằm ở chuyện “đúng – sai” của một sắc lệnh, mà là thông điệp về ranh giới thẩm quyền: cơ chế IEEPA vốn phục vụ tình huống khẩn cấp, không thể bị “kéo dài” để thay thế logic lập pháp/ủy quyền thuế quan vốn gắn với Quốc hội và hệ thống luật thương mại chuyên ngành.

Sau hơn ba ngày kể từ phán quyết, CBP thông báo sẽ ngừng thu các khoản thuế quan IEEPA từ 12:01 a.m. EST (05:01 GMT) ngày 24/2/2026, đồng thời tắt/khóa các mã thuế liên quan trong hệ thống nghiệp vụ. Reuters cho biết CBP không nêu lý do vì sao việc dừng thu không diễn ra ngay lập tức và cũng chưa công bố chi tiết cơ chế hoàn thuế cho doanh nghiệp nhập khẩu.

Ở kênh hướng dẫn kỹ thuật, thông báo CSMS của CBP nhấn mạnh: các dòng thuế IEEPA sẽ không còn hiệu lực trong ACE (Automated Commercial Environment) từ 24/2/2026, và việc thay đổi này chỉ tác động duty IEEPA, không “chạm” tới các nghĩa vụ khác.

Thông điệp chính sách ở đây rất rõ: hành pháp có thể điều chỉnh công cụ, nhưng việc triển khai tại cửa khẩu phải tuân thủ “điểm rơi” của quyết định tư pháp và hướng dẫn thực thi của cơ quan hải quan.

Theo nội dung CBP/Reuters, các khoản duty bị dừng thu thuộc nhóm sắc lệnh áp dựa trên IEEPA trong nhiệm kỳ trước. Tâm điểm chính trị – thương mại nằm ở gói thuế mang tính chất “đối ứng/reciprocal” và các biện pháp diện rộng, vốn tạo ra hiệu ứng chi phí tức thời đối với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhưng cần nhìn một cách tỉnh táo: dừng thu theo IEEPA không đồng nghĩa nước Mỹ “hạ nhiệt” thuế quan. Thay vào đó, Washington ngay lập tức dựng “đường băng” pháp lý khác để duy trì đòn bẩy thương mại.

Bài toán hoàn thuế - “Cánh cửa mở” nhưng thủ tục có thể kéo dài

Một hệ quả lớn của phán quyết là câu hỏi: tiền thuế đã thu sẽ xử lý ra sao? Reuters dẫn ước tính của Penn-Wharton cho rằng hơn 175 tỷ USD nguồn thu ngân khố liên quan các gói thuế IEEPA có thể đứng trước rủi ro phải hoàn trả tùy diễn biến tố tụng và hướng dẫn của tòa án cấp dưới.

Tuy vậy, bức tranh thực tế thường không “một nút bấm – một kết quả”. Việc hoàn thuế (nếu có) sẽ gắn với: (i) quá trình tranh tụng/định hướng của các tòa chuyên trách thương mại; (ii) cách CBP hướng dẫn doanh nghiệp chứng minh nghĩa vụ thuế đã nộp; và (iii) các vấn đề thời hiệu, hồ sơ, đối trừ… Nói cách khác, “đã dừng thu” chưa chắc đồng nghĩa “sớm hoàn trả”.

Ngay trong ngày 20/2/2026, Nhà Trắng ban hành văn bản Ending Certain Tariff Actions để kết thúc một số hành động thuế quan dựa trên IEEPA, đồng thời khẳng định không ảnh hưởng các biện pháp thuế theo thẩm quyền khác.

Quan trọng hơn, Washington kích hoạt một công cụ hiếm dùng: Section 122 của Trade Act 1974. Trong Proclamation về “temporary import surcharge”, Nhà Trắng nêu lập luận rằng tồn tại “fundamental international payments problems” và cần áp phụ thu nhập khẩu (ad valorem duties) để xử lý thâm hụt cán cân thanh toán nghiêm trọng; đây là cơ sở pháp lý cho gói thuế thay thế sau khi IEEPA bị tòa “chặn”.

Reuters cho biết Tổng thống Donald Trump công bố gói thuế thay thế theo Section 122 ban đầu ở mức 10%, áp trong 150 ngày đối với toàn bộ đối tác, đồng thời Nhà Trắng/Chính quyền lên kế hoạch mở các hướng điều tra/biện pháp khác theo luật thương mại và an ninh quốc gia để chuẩn bị cho kịch bản dài hơi.

Chỉ sau đó không lâu, Reuters ghi nhận ông Trump tuyên bố nâng mức thuế toàn cầu lên 15% mức trần thường được nhắc đến khi nói về Section 122.

Hàm ý tuyên truyền cần nhấn mạnh: Mỹ không “rút” thuế quan, mà đang tái cấu trúc nền tảng pháp lý để tiếp tục mục tiêu “tái cân bằng thương mại”, đồng thời mở ra giai đoạn biến động mới vì Section 122 về bản chất tạm thời.

Từ phía Trung Quốc, Reuters dẫn thông tin Bộ Thương mại Trung Quốc nói đang “đánh giá toàn diện” phán quyết, đồng thời chỉ trích thuế quan đơn phương là gây hại và tạo bất ổn, trong bối cảnh Washington chuyển sang cơ chế mới theo Section 122.

Ở góc độ thị trường, AP phản ánh chứng khoán tương lai Mỹ giảm và thị trường châu Á biến động sau tin Tối cao Pháp viện bác phần lớn các gói thuế diện rộng, cho thấy nhà đầu tư đang định giá lại rủi ro thương mại và đường đi chính sách của Washington.

Một bức tranh rộng hơn, Reuters nhận định phán quyết có thể hạn chế đòn bẩy tức thời nhưng không chấm dứt bất định với các đối tác, vì Mỹ vẫn còn các “hộp công cụ” như điều tra theo luật thương mại và cơ chế an ninh quốc gia.

Phán quyết của Tối cao Pháp viện đã buộc Mỹ dừng thu loạt duty dựa trên IEEPA từ 24/2/2026, nhưng Washington lập tức cho thấy định hướng nhất quán: không rời bỏ thuế quan, mà chuyển “nền” pháp lý sang Section 122 để duy trì sức ép và mục tiêu tái cân bằng thương mại. Giai đoạn tới sẽ là “cuộc đua chính sách” giữa các mốc kỹ thuật tại cửa khẩu, tranh tụng hoàn thuế và khả năng Mỹ mở rộng biện pháp theo những thẩm quyền khác đòi hỏi doanh nghiệp theo dõi sát, phản ứng nhanh và quản trị hợp đồng chặt chẽ.