Chính sách thuế quan của ông Donald Trump tiếp tục vấp trở ngại pháp lý

Với sự ủng hộ của đa số thẩm phán, Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ (U.S. Court of International Trade) ngày 7/5 đã ra phán quyết rằng việc chính quyền Tổng thống Donald Trump sử dụng Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp đặt mức thuế nhập khẩu toàn cầu 10% là không phù hợp với mục đích của điều luật này. Theo Tòa án, Điều 122 cho phép Tổng thống Mỹ áp dụng các biện pháp thuế quan tạm thời với mức tối đa 15% trong thời hạn tối đa 150 ngày nhằm xử lý các tình huống nghiêm trọng liên quan đến “thâm hụt cán cân thanh toán” hoặc nguy cơ đồng USD mất giá. Tuy nhiên, quy định này không được thiết kế để xử lý các thâm hụt thương mại thông thường phát sinh khi Mỹ nhập khẩu nhiều hàng hóa hơn xuất khẩu — tức là tình huống mà chính quyền Trump viện dẫn để áp dụng chính sách thuế quan của mình.

Phán quyết trên được Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ đưa ra sau khi hai doanh nghiệp nhỏ là công ty đồ chơi Basic Fun!, nhà nhập khẩu gia vị Burlap & Barrel cùng bang Washington khởi kiện chính quyền Trump liên quan đến việc áp dụng mức thuế nhập khẩu toàn cầu 10% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Dù vậy, tòa không ban hành lệnh chặn áp dụng thuế quan trên phạm vi toàn quốc mà chỉ áp dụng đối với ba nguyên đơn trong vụ kiện. Điều này đồng nghĩa phần lớn các nhà nhập khẩu khác tại Mỹ vẫn phải tiếp tục nộp các mức thuế này trong thời gian chờ chính quyền Trump kháng cáo. Các mức thuế hiện dự kiến sẽ hết hiệu lực vào ngày 24/7 nếu không được Quốc hội Mỹ gia hạn.

Sự kiện này được xem là một trở ngại pháp lý khác đối với chính sách thuế quan của ông Trump, đồng thời được đưa ra trong bối cảnh ông Trump chuẩn bị có cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhằm trao đổi về căng thẳng thương mại. Trước đó vào tháng 2, Tòa án Tối cao Mỹ cũng đã bác bỏ một loạt mức thuế diện rộng được chính quyền Trump áp đặt theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (International Emergency Economic Powers Act - IEEPA), buộc chính quyền Trump chuyển sang sử dụng Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 như một cơ sở pháp lý thay thế để duy trì chính sách thuế quan. Vụ việc cũng có thể mở đường cho một cuộc tranh chấp pháp lý liên quan đến hàng tỷ USD tiền hoàn thuế nếu các mức thuế hiện tại sau cùng bị tòa án bác bỏ hoàn toàn.

Ở chiều ngược lại, một trong các thẩm phán tại Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ cho rằng còn quá sớm để tuyên phần thắng hoàn toàn cho các nguyên đơn, còn chính quyền Tổng thống Donald Trump ngày 8/5 đã chính thức kháng cáo phán quyết được tòa án này đưa ra hôm 7/5. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết chính quyền Trump tin tưởng sẽ giành phần thắng trong quá trình kháng cáo.

Thêm vào đó, chính quyền Trump hiện vẫn có kế hoạch áp dụng các mức thuế rộng hơn đối với các đối tác thương mại lớn thông qua Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 — một điều luật từng vượt qua nhiều thách thức pháp lý trong quá khứ. Đây là quy định cho phép Mỹ áp dụng các biện pháp thương mại nhằm ứng phó với các hành vi bị cho là không công bằng từ các đối tác nước ngoài. Hiện chính quyền Trump đang tiến hành ba cuộc điều tra theo Điều 301 — cơ chế thường được Mỹ sử dụng để xem xét các tranh chấp thương mại với đối tác nước ngoài — và các cuộc điều tra này dự kiến hoàn tất vào tháng 7.

Vụ việc hiện cũng làm dấy lên tranh luận về giới hạn quyền áp thuế của Tổng thống Mỹ theo pháp luật liên bang. Theo cơ chế “xem xét tư pháp” (judicial review - một trong những cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước được hình thành thông qua án lệ của Tòa án Tối cao Mỹ), các tòa án Mỹ có thể xem xét liệu các quyết định của nhánh hành pháp, trong đó có các quyết định của Tổng thống Mỹ, có phù hợp với Hiến pháp và luật liên bang hay không. Trong vụ việc liên quan đến thuế quan lần này, Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ không bác bỏ hoàn toàn quyền áp thuế của Tổng thống, mà tập trung vào việc liệu chính quyền Trump có sử dụng đúng cơ sở pháp lý mà Quốc hội Mỹ đã ban hành hay không.

Trong lịch sử Mỹ, các tòa án từng nhiều lần can thiệp vào các quyết định của Tổng thống khi cho rằng cơ quan hành pháp đã vượt quá phạm vi quyền hạn được pháp luật cho phép. Một ví dụ điển hình là vụ Youngstown Sheet & Tube Co. v. Sawyer năm 1952. Trong bối cảnh chiến tranh Triều Tiên, Tổng thống Harry Truman đã ra lệnh để chính phủ liên bang kiểm soát tạm thời các nhà máy thép tư nhân nhằm ngăn chặn nguy cơ đình công ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất phục vụ chiến tranh. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ quyết định này với lý do Tổng thống không thể tự ra lệnh để chính phủ liên bang kiểm soát các doanh nghiệp tư nhân nếu không có thẩm quyền từ Hiến pháp hoặc sự cho phép của Quốc hội Mỹ. Vụ việc thường được xem là một trong những án lệ quan trọng thể hiện vai trò của hệ thống tư pháp Mỹ trong việc giới hạn quyền lực hành pháp của Tổng thống.