Sông Hồng và cơ hội kiến tạo trục văn minh mới của Thủ đô

Câu hỏi cho 100 năm tới

Những ai đã từng đi hoặc từng đọc nhiều đều biết, mỗi thành phố lớn trên thế giới đều có một không gian biểu tượng. Ở Paris có dòng sông Seine, London có sông Thames, tại Seoul có sông Hàn, Thượng Hải có sông Hoàng Phố và Singapore có Marina Bay. Những không gian này không chỉ là cảnh quan. Chúng là nơi tập trung những giá trị cốt lõi của đô thị: Văn hóa, kinh tế, tri thức, công nghệ, bản sắc và sức cạnh tranh quốc tế.

Hà Nội chúng ta cũng có một dòng sông như vậy, đó là sông Hồng. Dòng sông đã góp phần tạo nên vị thế địa chính trị của Thăng Long hơn một nghìn năm trước, nhưng lại chưa thực sự trở thành trung tâm phát triển của Hà Nội trong thời kỳ hiện đại. Bởi vậy, điều đáng quan tâm trong các dự án đang được thành phố triển khai không đơn thuần là hơn 80 km đại lộ ven sông, 11 cụm công viên hay hàng chục nghìn căn hộ tái định cư. Điều đáng quan tâm hơn là một câu hỏi lớn liệu Hà Nội có đang đứng trước cơ hội đưa sông Hồng trở lại vị trí trung tâm của mình, không phải với tư cách một dòng sông lịch sử mà với tư cách một trục văn minh mới của Thủ đô trong thế kỷ XXI? Trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước chúng ta.

Sông Hồng – dòng sông khai sinh Thăng Long

Lịch sử phát triển của các nền văn minh lớn cho thấy phần lớn các đô thị quan trọng đều được hình thành bên những dòng sông lớn. Ai Cập gắn với sông Nile, Trung Quốc gắn với Hoàng Hà và Trường Giang, Paris gắn với Seine, London gắn với Thames và Thăng Long gắn với dòng sông Hồng. Năm 1010, khi Lý Công Uẩn quyết định dời đô từ Hoa Lư ra Đại La, một trong những yếu tố quan trọng chính là vị trí địa lý đặc biệt của vùng đất nằm bên dòng sông lớn nhất miền Bắc. Sông Hồng không chỉ mang phù sa, sông Hồng mang theo con người, hàng hóa, tri thức và văn hóa. Trong nhiều thế kỷ qua, đây là tuyến giao thông huyết mạch kết nối đồng bằng Bắc Bộ với miền núi phía Bắc và vùng biển Đông. Nhờ đó, Thăng Long trở thành trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của cả nước ta. Có thể nói không có sông Hồng sẽ không có Thăng Long như chúng ta biết ngày nay. Một tài sản chiến lược không thể tái tạo, đối với nhiều thành phố hiện đại quỹ đất có thể mở rộng, đường sá có thể xây mới, nhà cao tầng có thể mọc lên trong vài năm. Nhưng có những tài sản không thể tạo ra bằng tiền, một dòng sông lớn chảy xuyên qua trung tâm đô thị là một trong số đó. Đây là lợi thế tự nhiên mà không phải thành phố nào cũng có được. Nếu nhiều thành phố có thể xây những tòa nhà giống nhau, những khu đô thị giống nhau, thì không nơi nào có thể sao chép được lịch sử và không gian của sông Hồng. Đó là tài sản riêng của Hà Nội, vấn đề là Hà Nội có biết cách biến tài sản ấy thành động lực phát triển hay không.

Thành phố sinh ra từ dòng sông nhưng chưa phát triển cùng dòng sông

Trong nhiều thập niên qua, Hà Nội phát triển mạnh theo hướng Tây và Tây Nam. Nhiều khu đô thị mới, trung tâm hành chính, các trục giao thông lớn, ác khu thương mại hiện đại… tập trung chủ yếu ở khu vực phía Tây, xu hướng này góp phần mở rộng không gian đô thị và giảm áp lực cho khu vực nội đô lịch sử. Tuy nhiên, nó cũng tạo ra một thực tế là khi thành phố ngày càng mở rộng, sông Hồng vẫn chủ yếu được nhìn nhận như một hành lang phòng chống lũ. Hà Nội đã phát triển rất nhanh bên cạnh dòng sông, nhưng chưa thực sự phát triển cùng dòng sông. Nếu quan sát từ trên cao, có thể thấy một nghịch lý. Ở nhiều đô thị lớn trên thế giới, khu vực ven sông thường là nơi tập trung các công viên lớn; các trung tâm tài chính; không gian văn hóa; biểu tượng kiến trúc. Trong khi đó, khu vực ven sông Hồng trong thời gian dài vẫn tồn tại tình trạng phát triển thiếu đồng bộ, hạ tầng chưa hoàn chỉnh, không gian công cộng hạn chế, giá trị cảnh quan chưa được khai thác tương xứng, thậm chí định cư tự phát. Điều này khiến một tài sản chiến lược nằm giữa lòng Thủ đô chưa phát huy hết giá trị. Hà Nội đang bỏ lỡ điều gì? Một thành phố không chỉ cạnh tranh bằng quy mô, mà thành phố phải cạnh tranh bằng chất lượng không gian sống. Theo nhiều bảng xếp hạng quốc tế, những đô thị hấp dẫn nhất thường là những nơi có khả năng kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế; môi trường sống; không gian công cộng và bản sắc văn hóa. Đây cũng chính là lý do các thành phố như Singapore, Seoul hay Copenhagen luôn đầu tư rất lớn cho không gian ven sông và ven biển. Nếu sông Hồng tiếp tục chỉ đóng vai trò phòng chống lũ và giao thông, Hà Nội chúng ta có thể bỏ lỡ một nguồn lực phát triển đặc biệt mà nhiều thành phố khác phải mất hàng chục năm mới tạo dựng được.

Thế nào là một trục văn minh?

Khi nhắc đến "trục văn minh", nhiều người có thể nghĩ đến những đại lộ rộng lớn hoặc các công trình kiến trúc hiện đại. Nhưng trong thực tế, một trục văn minh không được nhìn từ chiều rộng mặt đường hay chiều cao của các tòa nhà. Một trục văn minh là nơi hội tụ của nhiều dòng chảy của tri thức, dòng chảy của văn hóa, dòng chảy của công nghệ và dòng chảy của nguồn lực kinh tế...Đó là nơi tạo ra giá trị mới cho xã hội, nhiều học từ những dòng sông trên thế giới như Sông Seine của Paris không nổi tiếng vì giao thông, nó nổi tiếng vì hai bên bờ sông là hệ thống bảo tàng, nhà hát, di sản văn hóa và không gian công cộng làm nên bản sắc nước Pháp. Sông Thames của London không chỉ là cảnh quan mà là nơi kết nối khu tài chính City of London, Canary Wharf và các trung tâm dịch vụ toàn cầu. Sông Hàn của Seoul từng là một vùng ven đô nghèo nàn sau chiến tranh, ngày nay, đây là biểu tượng của quá trình hiện đại hóa Hàn Quốc. Còn Marina Bay của Singapore thực chất là một cuộc tái cấu trúc không gian đô thị kéo dài nhiều thập niên, giúp đảo quốc này xây dựng hình ảnh một trung tâm tài chính và đổi mới sáng tạo hàng đầu Châu Á và nổi tiếng thế giới. Điểm chung của các mô hình này là không chỉ xây dựng ven sông để làm đẹp đô thị, mà sử dụng dòng sông để định hình tương lai của đô thị. Từ đại lộ cảnh quan đến trục văn minh, nhìn vào quy hoạch đang được Hà Nội triển khai, có thể thấy quy mô của dự án vượt xa một công trình giao thông thông thường như nhiều người từng nghĩ đến.

Theo chủ trương đầu tư đã được HĐND thành phố thông qua, dự án có quy mô khoảng 11.418ha; gồm hơn 80km đại lộ hai bên sông, 11 cụm công viên lớn, các khu tái định cư, chỉnh trị dòng sông và phát triển đô thị. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 737.000 tỉ đồng. Đặc biệt, dự án tác động tới khoảng 247.431 người dân với hơn 70.000 hộ dân trong phạm vi triển khai. Những con số này cho thấy đây không phải là một dự án xây đường. Đây là một cuộc tái cấu trúc không gian đô thị quy mô lớn. Và cũng chính vì vậy, câu hỏi đặt ra không phải là Hà Nội sẽ xây được bao nhiêu km đại lộ? mà Hà Nội sẽ tạo ra điều gì bên cạnh những km đại lộ này. Nếu câu trả lời chỉ là những khu đô thị mới và những tòa nhà cao tầng, cơ hội lịch sử có thể bị bỏ lỡ. Nhưng nếu câu trả lời là một không gian hội tụ văn hóa, tri thức, công nghệ, tài chính, sáng tạo và chất lượng sống, thì sông Hồng hoàn toàn có thể trở thành trục văn minh mới của Thủ đô trong thế kỷ XXI.

Sông Hồng có thể trở thành trục văn minh mới của thủ đô như thế nào?

Tôi cho rằng Hà Nội không phải xây thêm một đô thị, mà là kiến tạo một hệ sinh thái phát triển mới, một trong những sai lầm phổ biến trong phát triển đô thị là đồng nhất tăng trưởng với xây dựng đường nhiều hơn, nhà cao hơn, đất đai đắt hơn. Nhưng điều đó chưa chắc đồng nghĩa với một thành phố phát triển hơn. Thực tế cho thấy, sức mạnh của một đô thị hiện đại không nằm ở số lượng công trình được xây dựng, mà nằm ở khả năng tạo ra tri thức, đổi mới sáng tạo, việc làm chất lượng cao và môi trường sống hấp dẫn. Vì vậy, không gian ven sông Hồng chưa phải là sẽ có bao nhiêu khu đô thị mới mà là sẽ hình thành loại giá trị mới nào, trục sinh thái của một đô thị đáng sống. Điều hiện hữu mà tôi cùng các bạn nhận thấy một trong những vấn đề lớn nhất của Hà Nội hiện nay là thiếu không gian công cộng quy mô lớn.

Theo nhiều nghiên cứu về quy hoạch đô thị, diện tích cây xanh công cộng bình quân đầu người của Hà Nội là khoảng 2m2/người, thấp hơn đáng kể so với khuyến cáo của WHO là 6m2/ người, và thấp hơn nhiều thành phố phát triển trong khu vực. Trong khi đó, quy hoạch hiện nay dành hàng nghìn héc-ta cho các cụm công viên ven sông. Riêng cụm công viên Tráng Việt tại Mê Linh và Thiên Lộc có quy mô trên 1.100ha. Cụm công viên Long Biên – Cự Khối gần 500 ha, công viên bãi sông Hồng Hà hơn 380ha. Nếu được thực hiện đúng định hướng, đây có thể trở thành hệ thống không gian xanh liên hoàn lớn nhất của Hà Nội. Giá trị của những công viên này không chỉ nằm ở cảnh quan, chúng còn là lá phổi sinh thái; không gian thư giãn; nơi gắn kết cộng đồng và yếu tố nâng cao chất lượng sống. Một thành phố đáng sống phải được đo bằng việc người dân có bao nhiêu không gian để sống, để đi bộ, để gặp gỡ và tận hưởng thiên nhiên .

Nếu chỉ nhìn sông Hồng như một dòng sông kinh tế thì đó là một cách nhìn chưa đầy đủ. Bởi đây còn là dòng sông văn hóa. Dọc hai bên sông là làng gốm Bát Tràng, làng đào Nhật Tân, các làng cổ ven sông, hệ thống đình, chùa, đền, bãi bồi và không gian văn hóa dân gian. Điều đáng chú ý là trong quy hoạch mới, Hà Nội không chỉ xây dựng các khu tái định cư mà còn đặt mục tiêu tái thiết không gian làng nghề Bát Tràng. Đây là một tín hiệu tích cực, bởi một thành phố có thể xây mới rất nhiều thứ, nhưng không thể xây mới lịch sử. Nếu mất đi các cộng đồng văn hóa ven sông, Hà Nội có thể có thêm những tòa nhà hiện đại nhưng lại đánh mất đi phần hồn của mình, một trục văn minh không thể chỉ có bê tông và kính, nó phải có ký ức, bản sắc và chiều sâu văn hóa.

Trục đổi mới sáng tạo của thế kỷ XXI

Nhiều năm qua, Hà Nội đã nói nhiều về kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo, trung tâm nghiên cứu và phát triển. Nhưng những khái niệm đó cần một không gian vật chất để hiện thực hóa. Nếu được quy hoạch hợp lý, hành lang ven sông Hồng hoàn toàn có thể trở thành nơi hội tụ của các viện nghiên cứu; trung tâm đổi mới sáng tạo; doanh nghiệp công nghệ; hệ sinh thái khởi nghiệp. Bài học từ Thượng Hải, Seoul hay Singapore cho thấy, những khu vực ven sông thường là nơi thuận lợi để hình thành các trung tâm phát triển mới vì có quỹ đất lớn và khả năng tổ chức không gian đồng bộ. Hà Nội đang có một cơ hội tương tự, trục tài chính của tương lai, một chi tiết đáng chú ý trong quy hoạch là ý tưởng xây dựng khu vực "phòng khách đô thị" với các tổ hợp: Tài chính; ngân hàng; fintech; bảo hiểm; chứng khoán; trung tâm dữ liệu tài chính. Điều này cho thấy thành phố đang nghĩ xa hơn câu chuyện giao thông hay bất động sản. Nếu triển khai thành công, khu vực ven sông Hồng có thể trở thành một cực tăng trưởng mới của Hà Nội, không chỉ tạo việc làm chất lượng cao, thu hút đầu tư mà còn góp phần nâng vị thế của Thủ đô trong mạng lưới các trung tâm tài chính của khu vực. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển hiện đại. Bởi trong thế kỷ XXI, giá trị lớn nhất không nằm ở đất đai mà nằm ở tri thức, dữ liệu và năng lực sáng tạo.

Cơ hội tái định vị Hà Nội trên bản đồ đô thị Châu Á

Về nguyên tắc phát triển là cạnh tranh, vậy Hà Nội đang cạnh tranh với ai? Trong nhiều năm, chúng ta thường so sánh Hà Nội với chính mình, so với năm trước, với nhiệm kỳ trước, với giai đoạn trước. Nhưng trong thực tế, các đô thị không cạnh tranh theo cách đó. Hà Nội đang phải theo đuổi và cạnh tranh với: Bangkok; Kuala Lumpur; Jakarta; Manila; Seoul; Thượng Hải. Cuộc cạnh tranh ấy diễn ra từng ngày, cạnh tranh về nhân lực chất lượng cao; vốn đầu tư; công nghệ;c hất lượng sống; sức hấp dẫn đối với chuyên gia quốc tế. Nếu không tạo ra được những lợi thế mới, Hà Nội chúng ta rất khó vươn lên trong cuộc cạnh tranh này.

Lợi thế riêng của Hà Nội nằm ở đâu? Hà Nội không thể cạnh tranh với Dubai bằng những tòa nhà chọc trời. Không thể cạnh tranh với Singapore bằng quy mô tài chính, không thể cạnh tranh với Thượng Hải bằng quy mô kinh tế. Nhưng Hà Nội có những lợi thế mà không nhiều thành phố sở hữu. Đó là lịch sử hơn một nghìn năm; bản sắc văn hóa đặc sắc; nguồn nhân lực chất lượng cao; và đặc biệt là sông Hồng. Vấn đề chưa phải là có lợi thế hay không mà là có biết biến lợi thế thành động lực phát triển hay không. Từ đô thị hướng Tây đến đô thị hướng sông. Nếu nhìn lại khoảng vài chục năm qua, có thể thấy Hà Nội chủ yếu phát triển theo hướng Tây. Xu hướng đó đã tạo ra nhiều thành tựu, nhưng đồng thời cũng khiến cấu trúc phát triển của thành phố có phần lệch về một phía, việc đưa sông Hồng trở lại vị trí trung tâm không có nghĩa là từ bỏ hướng phát triển cũ mà là tạo ra một cấu trúc phát triển cân bằng hơn. Trong đó phía Tây là động lực hiện hữu; sông Hồng là động lực tương lai. Đây có thể là thay đổi lớn nhất trong tư duy phát triển của Hà Nội kể từ khi mở rộng địa giới năm 2008. Một cơ hội chỉ xuất hiện một lần trong nhiều thế hệ, không phải thế hệ nào cũng có cơ hội tham gia vào việc tái cấu trúc không gian của một Thủ đô. Những quyết định hôm nay có thể ảnh hưởng tới Hà Nội trong 50 năm, thậm chí 100 năm tới. Bởi vậy, điều cần được đặt ra không chỉ là xây nhanh hay chậm, mà là xây để làm gì, xây cho ai, và Hà Nội muốn trở thành thành phố như thế nào trong tương lai? Nếu trả lời đúng những câu hỏi đó, sông Hồng có thể không chỉ là dòng sông lịch sử mà có thể trở thành dòng chảy của một giai đoạn phát triển mới của Thủ đô, của đất nước chúng ta.

“Người Dân” phải là trung tâm của trục văn minh mới

Trong các dự án hạ tầng quy mô lớn, người ta thường nói nhiều về vốn đầu tư, kỹ thuật xây dựng, tiến độ thực hiện, hiệu quả kinh tế. Nhưng lịch sử phát triển đô thị trên thế giới cho thấy, yếu tố quyết định thành công hay thất bại của một dự án không nằm ở các tòa nhà cao ốc mà nằm ở con người. Theo số liệu của thành phố, phạm vi dự án hiện tác động tới khoảng 247.431 người dân với hơn 70.474 hộ gia đình, đây là con số rất lớn. Nó tương đương dân số của một đô thị cấp huyện hoặc một quận quy mô trung bình. Điều đó có nghĩa rằng đây không chỉ là một dự án xây dựng, đây còn là một quá trình tổ chức lại không gian sống của hàng trăm nghìn con người. Điều người dân lo nhất là mất nơi ổn định, trong nhiều cuộc giải phóng mặt bằng trước đây, cơ quan quản lý thường tập trung vào câu chuyện đền bù bao nhiêu; bố trí tái định cư ở đâu; xây bao nhiêu căn hộ, đó là những vấn đề quan trọng. Nhưng chưa phải tất cả, đối với nhiều gia đình ven sông Hồng, điều họ lo ngại nhất là cuộc sống phía sau căn nhà ấy là mưu sinh. Một người bán hàng nhỏ ven đường, một hộ làm nghề thủ công, một gia đình kinh doanh dịch vụ. làm nông nghiệp, một làng nghề truyền thống. Họ sợ mất không chỉ là nơi ở mà là nguồn thu nhập; khách hàng; quan hệ cộng đồng; môi trường sống quen thuộc. Một căn hộ mới có thể được xây trong vài năm, nhưng một cộng đồng được hình thành qua nhiều thế hệ không thể tạo lại nhanh như vậy

Theo kế hoạch hiện nay, Hà Nội dự kiến bố trí từ 79.000 đến 85.000 căn hộ và lô đất tái định cư. Riêng khu đô thị định cư Long Biên có khả năng đáp ứng khoảng 40.000 đến 42.000 căn. Khu đô thị định cư Lĩnh Nam khoảng 15.000 đến 16.000 căn. Ngoài ra còn các khu định cư tại Đông Anh và Bát Tràng. Đây là một nỗ lực rất lớn của thành phố. Tuy nhiên, kinh nghiệm trong và ngoài nước cho thấy: Thành công của tái định cư không được đo bằng số căn hộ bàn giao mà được đo bằng chất lượng cuộc sống của người dân sau khi chuyển đến nơi ở mới. Một khu tái định cư chỉ thực sự thành công khi người dân có việc làm ổn định; trường học thuận lợi; dịch vụ y tế đầy đủ; môi trường sống tốt; cơ hội phát triển tốt hơn nơi ở cũ. Nếu không giải quyết được những vấn đề đó, thành công về xây dựng có thể trở thành thất bại về xã hội. Ai được hưởng lợi từ sự gia tăng giá trị đất đai? Đây là câu hỏi rất đáng phải suy nghĩ, khi hạ tầng được đầu tư, khi công viên được xây dựng, khi đại lộ được mở rộng thì giá trị đất đai chắc chắn sẽ tăng lên nhanh chóng. Trong nhiều trường hợp trên thế giới, phần giá trị gia tăng này lớn hơn rất nhiều so với chi phí đầu tư ban đầu. Vấn đề là ai sẽ là người hưởng lợi từ phần giá trị gia tăng ấy? Nếu toàn bộ lợi ích tập trung vào một nhóm nhỏ thì sự đồng thuận xã hội sẽ rất khó được duy trì. Ngược lại, nếu người dân được chia sẻ thành quả phát triển thông qua tái định cư tốt hơn; sinh kế tốt hơn; hạ tầng tốt hơn; dịch vụ công tốt hơn thì quá trình phát triển sẽ nhận được sự ủng hộ rộng rãi hơn. Một trục văn minh mới không thể được xây dựng trên cảm giác thiệt thòi của những người phải nhường đất cho những dự án tương lai.

Một số cảnh báo đối với một tầm nhìn thế kỷ

Cảnh báo thứ nhất: Đừng biến sông Hồng thành hành lang bất động sản

Trong nhiều năm qua, không ít địa phương đã xem hạ tầng như công cụ để tăng giá đất. Kết quả là công viên bị thu hẹp, không gian công cộng bị lấn át, mật độ xây dựng ngày càng dày đặc, sự điều chỉnh quy hoạch tùy tiện. Nếu điều đó xảy ra với sông Hồng, Hà Nội có thể mất đi cơ hội quý giá nhất. Bởi giá trị lớn nhất của dòng sông không nằm ở số lượng tòa nhà được xây dựng mà nằm ở chất lượng không gian mà nó tạo ra.

Cảnh báo thứ hai: Đừng bê tông hóa một tài sản sinh thái

Các dòng sông lớn trên thế giới đang được trả lại nhiều hơn cho thiên nhiên. Trong khi đó, nhiều đô thị trước đây từng mắc sai lầm khi phủ kín hai bên bờ sông bằng bê tông. Hệ quả là mất cảnh quan; suy giảm đa dạng sinh học; gia tăng ngập úng; giảm chất lượng môi trường. Sông Hồng không chỉ là dòng chảy, đó còn là một hệ sinh thái. Nếu đánh mất hệ sinh thái ấy, mai sau chi phí phải trả sẽ rất lớn.

Cảnh báo thứ ba: Đừng đánh mất ký ức văn hóa ven sông

Một đô thị hiện đại không thể chỉ có các tòa nhà mới. Nó cần có ký ức, cần có bản sắc, cần có những không gian kể câu chuyện về chính mình. Nhật Tân, Bát Tràng, các làng ven sông, những bãi bồi, những lễ hội dân gian…đó là phần hồn của Thang Long - Hà Nội. Nếu chỉ giữ lại dòng sông mà đánh mất ký ức ven sông, chúng ta có thể xây được một đô thị mới nhưng không tạo được một nền văn minh mới.

Cảnh báo thứ tư: Thành công về hạ tầng nhưng thất bại về xã hội

Đây có lẽ là rủi ro lớn nhất, một dự án có thể hoàn thành đúng tiến độ, không đội vốn, đạt các chỉ tiêu kỹ thuật. Nhưng vẫn thất bại nếu người dân cảm thấy mình bị bỏ lại phía sau. Một thành phố đáng sống không chỉ cần những con đường đẹp, mà cần có sự đồng thuận xã hội.

Cảnh báo thứ năm: Có hạ tầng mới nhưng không có động lực phát triển mới

Đây là điều nhiều đô thị trong và ngoài nước từng gặp phải, xây rất nhiều, đầu tư rất lớn. Nhưng sau cùng vẫn không tạo ra ngành kinh tế mới, việc làm mới, năng suất mới, năng lực cạnh tranh mới, thậm chí bỏ hoang. Nếu điều đó xảy ra, sông Hồng sẽ chỉ là một dự án xây dựng lớn, chứ chưa phải một trục văn minh mới.

Lựa chọn mang ý nghĩa lịch sử

Lịch sử phát triển đô thị có những con đường được xây để phục vụ giao thông, có những cây cầu được xây để kết nối hai bờ và có những công viên được xây để tạo thêm không gian xanh. Nhưng cũng có những dự án mang ý nghĩa lớn hơn thế, chúng trở thành điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới của cả thành phố. Nhìn từ quy mô hơn 11.400ha, gần 737.000 tỉ đồng đầu tư, hơn 80km đại lộ, 11 cụm công viên và cuộc tái cấu trúc không gian sống của gần một phần tư triệu người dân, có thể thấy Hà Nội chúng ta đang đứng trước một cơ hội hiếm có trong lịch sử phát triển của mình. Cơ hội này không chỉ là xây dựng thêm một tuyến đường ven sông, mà là tái định nghĩa mối quan hệ giữa dòng sông, đô thị và con người. Trong nhiều thế kỷ, sông Hồng đã góp phần tạo nên Thăng Long. Câu hỏi của thế kỷ XXI là liệu dòng sông ấy có thể tiếp tục góp phần kiến tạo tương lai của Hà Nội hay không. Nếu làm đúng, điều được hình thành sẽ không chỉ là những đại lộ, công viên hay khu đô thị mới, mà là một trục văn minh mới của Thủ đô, nơi hội tụ của lịch sử và hiện đại, của văn hóa và công nghệ, của tăng trưởng kinh tế và chất lượng sống. Nếu làm không đúng, Hà Nội chúng ta có thể sở hữu thêm một dự án lớn, nhưng đánh mất một cơ hội lịch sử chỉ xuất hiện một lần trong nhiều thế hệ. Bởi xét đến cùng, câu hỏi quan trọng nhất không phải là xây gì bên sông Hồng. Quan trọng hơn, chúng ta muốn để lại một dòng sông như thế nào cho Hà Nội của 50 năm, 100 năm sau, cho con cháu chúng ta? Đó mới là câu hỏi mang ý nghĩa của một thế kỷ trước kỷ nguyên vươn mình của đất nước chúng ta.

PHAN VĂN LÂM

Viện nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế Asean, Hội Luật gia Việt Nam.