AI đang lấp khoảng trống của dịch vụ pháp lý
Tại Las Vegas, bà Nicole Silverberg cho biết đã liên hệ khoảng 20 luật sư với hy vọng tìm được người chấp nhận đại diện cho mình theo hình thức chỉ thu phí nếu thắng kiện trong một tranh chấp với chủ nhà. Tuy nhiên, khi không luật sư nào đồng ý và bản thân không đủ khả năng chi trả chi phí pháp lý ban đầu, bà đã chuyển sang sử dụng phiên bản trả phí của ChatGPT và Grok để tự theo đuổi vụ kiện.
Các công cụ AI đã hỗ trợ Silverberg trong nhiều khâu của vụ việc, từ việc soạn thảo đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời cho đến các thủ tục tố tụng khác. Bà cho rằng công nghệ này giúp mình phát hiện những điểm yếu trong lập luận của phía đối phương và đưa vụ việc đi xa hơn khả năng tự thân trước đây.
Silverberg không phải trường hợp cá biệt mà phản ánh một xu hướng đang ngày càng phổ biến tại Mỹ: người dân tự đại diện cho mình trước tòa án với sự hỗ trợ của AI. Một nghiên cứu của hai nghiên cứu sinh kinh tế tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) và Đại học Nam California cho thấy các đương sự tự đại diện hiện chiếm gần 17% số vụ án dân sự liên bang trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 9/2025, tăng đáng kể so với mức trung bình khoảng 11% trong nhiều năm trước đó.
Không giống các vụ án hình sự, nơi bị cáo có thể được chỉ định luật sư công nếu không đủ khả năng chi trả, các bên trong tranh chấp dân sự thường phải tự bỏ tiền thuê luật sư. Trong khi đó, nguồn lực dành cho các tổ chức trợ giúp pháp lý ngày càng hạn chế. Theo Legal Services Corporation
(LSC) — tổ chức phi lợi nhuận được Quốc hội Mỹ thành lập nhằm tài trợ cho các dịch vụ trợ giúp pháp lý dành cho người có thu nhập thấp — người Mỹ có thu nhập thấp không nhận được hoặc không nhận đủ hỗ trợ pháp lý đối với khoảng 92% các vấn đề pháp lý dân sự mà họ gặp phải.
Tuy nhiên, việc sử dụng AI trong tố tụng cũng kéo theo không ít rủi ro, các thẩm phán Mỹ đã nhiều lần cảnh báo về hiện tượng AI tạo ra các trích dẫn pháp lý không có thật hoặc các lập luận thiếu cơ sở. Chính Silverberg cũng từng bị một thẩm phán nhắc nhở sau khi nộp tài liệu có chứa các án lệ do AI “bịa ra”.
ChatGPT không phải là luật sư
Mặc dù các công cụ AI đang giúp nhiều người tiếp cận hệ thống tư pháp dễ dàng hơn, ranh giới giữa việc hỗ trợ tiếp cận pháp luật và thực sự hoạt động hành nghề luật đang trở thành một chủ đề gây tranh cãi tại Mỹ. Đáng chú ý, OpenAI — công ty đứng sau ChatGPT, công cụ AI phổ biến nhất thế giới hiện nay — bị kiện tại Mỹ với cáo buộc cung cấp dịch vụ pháp lý trái phép thông qua công cụ này.
Cụ thể, Công ty Bảo hiểm Nhân thọ Nippon Life Insurance Company of America khởi kiện OpenAI tại tòa án liên bang ở Chicago hồi tháng 3. Trong đơn kiện, Nippon cáo buộc ChatGPT đã cung cấp hỗ trợ pháp lý trái phép cho nguyên đơn trong một vụ tranh chấp về quyền lợi bảo hiểm khuyết tật. Theo Nippon, nguyên đơn đã tải lên ChatGPT một email trao đổi với luật sư của mình và công cụ AI này được cho là đã củng cố những nghi ngờ của bà đối với những ý kiến tư vấn mà luật sư đưa ra, từ đó bà chấm dứt quan hệ với luật sư, tự mình tìm cách mở lại vụ kiện đã được giải quyết trước đó và tiếp tục nộp nhiều tài liệu tố tụng với sự hỗ trợ của ChatGPT.
Đáp lại, OpenAI yêu cầu tòa án bác bỏ vụ kiện. Trong hồ sơ nộp lên tòa, công ty khẳng định ChatGPT không phải là con người, không sở hữu cũng như không sử dụng bất kỳ kỹ năng hay kiến thức pháp lý nào. OpenAI cho rằng ChatGPT chỉ là một công cụ nghiên cứu và hỗ trợ thông tin, đồng thời nhấn mạnh người dùng không được dựa vào nội dung do ChatGPT tạo ra như một sự thay thế cho luật sư chuyên nghiệp.
OpenAI cũng lập luận rằng việc một cá nhân lựa chọn tự đại diện cho mình trước tòa và sử dụng ChatGPT như một công cụ hỗ trợ không đồng nghĩa với việc công ty này đang hành nghề luật, và như vậy không thể bị liên đới. Theo công ty này, việc các lập luận của người dùng có phù hợp hay không là vấn đề thuộc trách nhiệm của chính người sử dụng và do tòa án xem xét, chứ không phải trách nhiệm của OpenAI.
AI cho luật sư thay vì thay thế luật sư
Trong khi đó, đối thủ của OpenAI là Anthropic
— nhà phát triển trợ lý trí tuệ nhân tạo Claude — đang lựa chọn một hướng đi khác. Thay vì quảng bá AI như một công cụ có thể thay thế luật sư, công ty này tập trung phát triển các giải pháp AI dành riêng cho giới hành nghề pháp lý.
Tháng 4 vừa qua, Anthropic công bố thỏa thuận hợp tác với Freshfields — một trong những hãng luật quốc tế lớn nhất thế giới với hơn 2.800 luật sư. Theo thỏa thuận, hai bên sẽ cùng phát triển các ứng dụng AI phục vụ nghiên cứu pháp lý, rà soát hợp đồng, soạn thảo văn bản và tự động hóa một số quy trình nội bộ của hãng luật.
Đến tháng 5, Anthropic tiếp tục mở rộng bộ công cụ pháp lý dành cho trợ lý AI Claude, hệ thống mới cho phép người dùng kết nối trực tiếp với nhiều nền tảng chuyên biệt về hành nghề luật, đồng thời bổ sung hàng loạt công cụ chuyên biệt như “luật sư doanh nghiệp”, “luật sư lao động”, “luật sư tố tụng” hay “sinh viên luật”.
các hãng luật lớn đang nổi lên như một trong những nhóm khách hàng quan trọng nhất của các công ty AI. Các công cụ này có thể giúp tăng tốc quá trình nghiên cứu pháp lý, rà soát tài liệu và soạn thảo văn bản. Tuy nhiên, ngay cả trong các hệ thống được thiết kế riêng cho ngành luật, các nhà phát triển vẫn thừa nhận nguy cơ AI tạo ra thông tin hoặc trích dẫn không chính xác. Trên thực tế, nhiều hãng luật đã phải xin lỗi tòa án trong thời gian qua sau khi nộp các tài liệu có chứa lỗi do AI tạo ra.
Những diễn biến này cho thấy cuộc tranh luận về AI trong lĩnh vực pháp lý có lẽ không còn xoay quanh câu hỏi liệu trí tuệ nhân tạo có thể thay thế luật sư hay không. Thay vào đó, vấn đề đang dần chuyển sang việc AI sẽ được sử dụng ở đâu, đến mức nào và ai sẽ là người chịu trách nhiệm cuối cùng đối với các quyết định pháp lý được đưa ra với sự hỗ trợ của công nghệ này.
