Hàng tỷ USD tiền hoàn thuế và cuộc chiến thủ tục của doanh nghiệp Mỹ

Phán quyết của Tòa án và cuộc hoàn thuế chưa từng có tại Mỹ

Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ tuyên vô hiệu nhiều mức thuế quan do Tổng thống Donald Trump áp đặt theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (International Emergency Economic Powers Act - IEEPA), chính quyền Mỹ đã bắt đầu triển khai cơ chế hoàn trả tiền thuế cho các doanh nghiệp nhập khẩu. Đây là các mức thuế “đối ứng” được ông Trump áp dụng từ năm ngoái đối với hàng hóa nhập khẩu từ nhiều quốc gia nhằm phục vụ chính sách thương mại của mình. Tính đến tháng 3, có hơn 330.000 nhà nhập khẩu đã nộp thuế theo IEEPA đối với hơn 53 triệu lô hàng. Tổng số tiền thuế mà chính phủ Mỹ đã thu từ các mức thuế bị tuyên vô hiệu được ước tính vượt 166 tỷ USD, chưa bao gồm khoản lãi phát sinh khoảng 650 triệu USD mỗi tháng. Chính quy mô tài chính khổng lồ này từng khiến Tổng thống Donald Trump trong quá trình tranh tụng cảnh báo rằng nếu thất bại, nền kinh tế Mỹ có thể rơi vào một “cuộc đại suy thoái”, dù nhận định này bị nhiều nhà kinh tế bác bỏ.

Áp lực từ quy mô hoàn thuế đã buộc Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (Customs and Border Protection - CBP) phải gấp rút xây dựng một hệ thống kỹ thuật số hoàn toàn mới để tiếp nhận và xử lý hồ sơ hoàn thuế từ doanh nghiệp. Hệ thống này chính thức đi vào hoạt động từ ngày 20/4 với tên gọi CAPE nền tảng xử lý tập trung hồ sơ nhập khẩu và hoàn thuế. Chính phủ Mỹ cho biết CAPE có khả năng xử lý hoàn thuế hàng loạt, đồng thời tách biệt các khoản thuế bị coi là bất hợp pháp với những khoản thuế hợp pháp trên cùng một lô hàng nhập khẩu.

Theo New York Times, hơn 3.000 doanh nghiệp, bao gồm FedEx tập đoàn vận chuyển và hậu cần đa quốc gia và Costco một trong những tập đoàn bán lẻ lớn nhất nước Mỹ đã khởi kiện chính phủ Mỹ nhằm bảo đảm quyền yêu cầu hoàn trả tiền thuế ngay cả trước khi hệ thống này đi vào hoạt động. Sau phán quyết bất lợi từ Tòa án Tối cao Mỹ, chính quyền của ông Trump cũng từng tìm cách trì hoãn quá trình hoàn tiền cho đến khi Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ can thiệp vào tháng 3 và yêu cầu chính phủ triển khai việc hoàn thuế cho các nhà nhập khẩu.

Dù chính phủ Mỹ từng thua các vụ kiện thương mại trước đây và phải hoàn trả tiền thuế, quy mô hoàn thuế lần này được đánh giá là chưa từng có trong lịch sử gần đây.

Từ chính sách trên giấy đến “cơn ác mộng” trên thực tế

Tuy nhiên, đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ tại Mỹ, việc lấy lại tiền hoàn thuế trên thực tế lại không hề đơn giản như cách chính phủ Mỹ công bố. Các doanh nghiệp lớn như Costco và Revlon một trong những thương hiệu mỹ phẩm lâu đời và nổi tiếng nhất tại Mỹ đã nhanh chóng làm việc với luật sư và các đơn vị môi giới hải quan để triển khai thủ tục hoàn thuế. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ nguồn lực để tiếp cận các dịch vụ tư vấn chuyên sâu như vậy.

Ông Richard Brown chủ thương hiệu phụ kiện giày Proof Culture tại bang Ohio cho biết ông đã phải dành nhiều tuần để số hóa hàng loạt hóa đơn cũ, rà soát các đơn đặt hàng và tìm lại hồ sơ vận chuyển nhằm chuẩn bị hồ sơ hoàn thuế. Ông Brown cho biết công ty của mình có thể được hoàn khoảng 25.000 USD tiền thuế, tương đương gần 10% doanh thu của năm trước. Tuy nhiên, do hoạt động nhập khẩu trước đây chủ yếu được thực hiện thông qua các công ty vận chuyển, hãng giao nhận và môi giới hải quan, doanh nghiệp gần như không trực tiếp xử lý các thủ tục liên quan hải quan Mỹ. Ông Brown cho biết ông cùng cộng sự chỉ là những người kinh doanh phụ kiện giày dành cho cộng đồng yêu giày thời trang chứ không có đội ngũ luật sư, chuyên gia hải quan hay nhân viên phụ trách thủ tục nhập khẩu như các tập đoàn lớn. Để chuẩn bị cho quá trình hoàn thuế, Brown cho biết ông thậm chí đã phải tự xây dựng một công cụ AI riêng nhằm theo dõi các hóa đơn và lô hàng nhập khẩu của công ty.

“Vấn đề này không phải do tôi gây ra, nhưng bây giờ nếu muốn lấy lại tiền thì tôi phải tự tìm cách giải quyết, thật nực cười” ông Brown nói.

Sau khi phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ được đưa ra, chính quyền Trump tiếp tục triển khai các mức thuế mới dựa trên những cơ sở pháp lý khác. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng vừa phải tìm cách đòi hoàn thuế cũ, vừa phải tiếp tục đối mặt các khoản thuế mới từ những lô hàng nhập khẩu đang cập cảng, tình hình còn tệ hơn với các doanh nghiệp nhỏ.

Việc chuẩn bị hồ sơ đã là một thách thức lớn, tuy nhiên ngay cả việc truy cập vào hệ thống hoàn thuế cũng đang trở thành rào cản khiến chủ doanh nghiệp ngao ngán. Bà Megan Sweeney Giám đốc điều hành Pacific International Bearing tại California — đã mất nhiều tuần chỉ để đăng nhập được vào cổng thông tin của CBP để nộp hồ sơ hoàn thuế. Bà cho biết công ty của mình đã không đăng nhập vào cổng thông tin của CBP trong nhiều năm qua và đã phải gọi điện cho cơ quan hải quan Mỹ trong khoảng một tiếng rưỡi chỉ để đặt lại mật khẩu tài khoản. Theo bà Sweeney, các doanh nghiệp nhỏ thường không có đủ nhân lực và nguồn lực để theo đuổi một quy trình thủ tục phức tạp như vậy trong thời gian dài.

Nhiều doanh nghiệp hiện vẫn chưa thể nộp hồ sơ hoàn thuế do còn thiếu giấy tờ hoặc chưa truy cập được hệ thống. Một số doanh nghiệp phản ánh họ phải chờ hàng giờ khi gọi tới bộ phận hỗ trợ của CBP nhưng không nhận được phản hồi rõ ràng. Trong một hồ sơ gửi tòa án gần đây, CBP cho biết cơ quan này đã phê duyệt khoảng 35,5 tỷ USD tiền hoàn thuế tính đến ngày 11/5. Tuy nhiên, quá trình xử lý vẫn xuất hiện nhiều lỗi kỹ thuật và sai sót dữ liệu.

Theo số liệu của CBP, khoảng 19% hồ sơ hoàn thuế đã bị trả lại do lỗi dữ liệu hoặc sai sót trong khai báo hải quan. Theo ông Emil Stefanutti Giám đốc điều hành Gaia Dynamics, một công ty phần mềm cung cấp dịch vụ hỗ trợ thủ tục hoàn thuế, nhiều lô hàng bị phân loại sai hoàn toàn trong hệ thống hải quan Mỹ, buộc doanh nghiệp phải chỉnh sửa và nộp lại hồ sơ, khiến quá trình này càng mất nhiều thời gian và gây ra không ít khó chịu cho người thực hiện thủ tục. “Tôi từng thấy một chiếc túi xách Louis Vuitton bị phân loại thành động cơ cánh quạt máy bay,” ông Stefanutti nói.

Ngoài ra, đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ không đủ nguồn lực để duy trì đội ngũ chuyên trách về nhập khẩu, hải quan và thuế quan, các thủ tục này thường được thuê ngoài cho các công ty môi giới hoặc đơn vị giao nhận. Vì vậy, dù doanh nghiệp thực tế là bên chịu toàn bộ chi phí thuế quan phát sinh trong quá trình nhập khẩu hàng hóa, về mặt pháp lý họ lại không phải chủ thể đứng tên trên hồ sơ hải quan.

Theo quy định của hệ thống hải quan Mỹ, chỉ chủ thể đứng tên là “importer of record” tức đơn vị nhập khẩu chính thức trực tiếp kê khai và nộp thuế cho CBP mới có quyền yêu cầu hoàn trả các khoản thuế đã nộp. Điều này đồng nghĩa trong nhiều trường hợp, chính các công ty môi giới — chứ không phải doanh nghiệp nhập khẩu thực tế — mới là bên có quyền trực tiếp yêu cầu hoàn thuế từ chính phủ Mỹ. Nhiều doanh nghiệp nhỏ vì vậy rơi vào tình trạng dù đã chịu thiệt hại từ các mức thuế nay bị tuyên vô hiệu nhưng chưa chắc có thể trực tiếp nhận lại tiền hoàn thuế nếu các đơn vị môi giới chưa hoàn tất thủ tục hoặc chưa chuyển lại khoản tiền đó cho khách hàng doanh nghiệp.

Khó khăn càng trở nên phức tạp hơn khi trong nhiều trường hợp, phần lớn chi phí thuế quan trước đó đã được chuyển sang giá bán hàng hóa và cuối cùng do người tiêu dùng chi trả. Điều này đồng nghĩa nhiều doanh nghiệp hiện không chỉ đối mặt nguy cơ chậm hoặc không nhận được tiền hoàn thuế, mà còn có khả năng trở thành mục tiêu của các vụ kiện từ khách hàng liên quan các khoản chi phí phát sinh từ thuế quan — trong khi chính doanh nghiệp cũng chưa chắc đã nhận được tiền hoàn thuế từ chính phủ Mỹ.