Hoàn thiện Luật Điều ước quốc tế – Khẳng định bản lĩnh và vị thế Việt Nam trên trường quốc tế

Theo đó, Luật Điều ước quốc tế năm 2016 đã góp phần quan trọng trong việc ký kết, gia nhập và thực thi các điều ước quốc tế, nhưng sau gần một thập kỷ, nhiều hạn chế đã bộc lộ. Đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) cho rằng thẩm quyền giữa các cơ quan như Quốc hội, Chính phủ, Chủ tịch nước còn thiếu phân định rõ ràng, dẫn đến lúng túng trong thực tiễn.

Dự thảo Luật lần này đã bổ sung cơ chế ủy quyền rút gọn, cho phép đàm phán – ký kết nhanh trong những tình huống đặc biệt. Đây được coi là bước tiến lớn, tăng tính chủ động trong ngoại giao, nhưng vẫn cần quy định chặt chẽ tiêu chí áp dụng và cơ chế giám sát của Quốc hội để tránh lạm dụng.

“Sự thiếu rạch ròi về thẩm quyền dễ dẫn đến lúng túng trong thực tiễn, đặc biệt ở những điều ước có tác động rộng. Dự thảo lần này đã bổ sung cơ chế ủy quyền rút gọn, đây là bước tiến quan trọng, giúp tăng tính chủ động và nhanh nhạy trong ngoại giao. Tuy nhiên, cần làm rõ tiêu chí thế nào là ‘cần thiết’, đồng thời bổ sung cơ chế báo cáo Quốc hội để vừa linh hoạt, vừa giữ vững giám sát tối cao” Đại biểu Thạch Phước Bình nhấn mạnh.

Một điểm nhấn quan trọng là rút ngắn thời gian thẩm định, lấy ý kiến xuống còn 10–20 ngày và khuyến khích sử dụng hồ sơ điện tử, tham vấn trực tuyến. Điều này không chỉ tiết kiệm chi phí, mà còn phù hợp với xu thế quản trị hiện đại.

Dự thảo cũng luật hóa thủ tục rút gọn với các điều ước mang tính kỹ thuật, vay vốn ODA hoặc song phương đơn giản. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý cần có tiêu chí rõ ràng để đảm bảo không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, tài chính quốc gia.

Dự thảo Luật đã luật hóa thủ tục rút gọn cho phép đàm phán – ký, ký – phê duyệt, ký – phê chuẩn đối với một số điều ước kỹ thuật, đơn giản. Đại biểu Thạch Phước Bình đánh giá đây là bước đi đột phá, đặc biệt hữu ích trong các điều ước vay vốn ODA hoặc song phương.

Tuy nhiên, Đại biểu Thạch Phước Bình cũng cảnh báo “Để tránh nguy cơ lạm dụng, thủ tục rút gọn chỉ nên áp dụng với các điều ước không ảnh hưởng đến chính trị, quốc phòng, an ninh, hay không phát sinh nghĩa vụ lớn cho ngân sách nhà nước. Đồng thời, phải có trách nhiệm hậu kiểm và báo cáo Quốc hội, Chủ tịch nước để đảm bảo chặt chẽ.”

Một bất cập khác của Luật hiện hành là việc công khai và lưu trữ điều ước quốc tế còn hạn chế. Dự thảo mới bổ sung quy định đăng tải trên Công báo điện tử, song nhiều đại biểu đề nghị phải luật hóa việc xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về điều ước quốc tế.

Đây sẽ là hệ thống công khai, thống nhất, dễ tiếp cận, phục vụ hiệu quả cho công tác tra cứu, quản lý, đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân và doanh nghiệp.

Hội nghị cũng kiến nghị Quốc hội cần giữ vai trò then chốt trong việc giám sát các điều ước quốc tế liên quan trực tiếp đến chủ quyền, quốc phòng, an ninh và tài chính quốc gia. Bên cạnh đó, cần đồng bộ giữa Luật Điều ước quốc tế và các luật liên quan như Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Luật Quản lý nợ công.

“Có như vậy, Luật mới thật sự đi vào cuộc sống, trở thành cơ sở pháp lý vững chắc, giúp Việt Nam chủ động, linh hoạt trong hội nhập quốc tế nhưng vẫn giữ vững lợi ích quốc gia – dân tộc”, vị Đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long khẳng định.

Thay mặt Cơ quan soạn thảo, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Anh Tuấn đã tiếp thu, giải trình nhiều ý kiến. Thứ trưởng Lê Anh Tuấn cho biết, dự thảo Luật đã điều chỉnh rõ hơn về phân định thẩm quyền, bổ sung thủ tục rút gọn nhưng vẫn bảo đảm an toàn pháp lý, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, công khai hồ sơ điện tử.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục rà soát, phối hợp các cơ quan liên quan để hoàn thiện dự thảo Luật với chất lượng cao nhất, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp tới,” Thứ trưởng Bộ Ngoại giao nhấn mạnh.

Nhìn tổng thể, những điều chỉnh trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điều ước quốc tế không chỉ nhằm hoàn thiện cơ chế pháp lý, mà còn thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc hội nhập chủ động – linh hoạt – hiệu quả.

Với phương châm “rõ thẩm quyền – gọn thủ tục – minh bạch thông tin – tăng cường giám sát”, Luật mới hứa hẹn sẽ trở thành công cụ pháp lý quan trọng, đưa Việt Nam vững bước trên con đường hội nhập, khẳng định vị thế và uy tín trên trường quốc tế.