Với đặc thù là tỉnh miền núi, dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, những năm qua, Lào Cai luôn xác định công tác trợ giúp pháp lý (TGPL) là nhiệm vụ quan trọng, góp phần bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho người dân, nhất là các nhóm yếu thế.
Ngay sau khi Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 có hiệu lực, UBND tỉnh đã ban hành kế hoạch cụ thể, giao Sở Tư pháp làm đầu mối tham mưu, tổ chức triển khai, hướng dẫn các cơ quan, đơn vị và chính quyền cơ sở thực hiện.
Công tác phổ biến, tuyên truyền pháp luật được triển khai rộng khắp, đa dạng hình thức: tập huấn, hội nghị chuyên đề, truyền thông lưu động, phát thanh, truyền hình bằng cả tiếng phổ thông và tiếng dân tộc thiểu số.
Chỉ riêng năm 2025, toàn tỉnh đã tổ chức 4 hội nghị tập huấn chuyên đề, giúp cán bộ cơ sở nâng cao kỹ năng phối hợp, truyền thông và hướng dẫn người dân tiếp cận dịch vụ TGPL.
Từ năm 2018 đến ngày 30/9/2025, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh đã tiếp nhận và thực hiện hơn 11.000 vụ việc, trong đó hơn một nửa là tham gia tố tụng, giúp người dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước pháp luật.
Số vụ, việc tăng gấp nhiều lần qua từng năm, phản ánh hiệu quả thực chất của chính sách: Nếu như năm 2018 là 479 vụ; thì năm 2024 là 867 vụ; 9 tháng năm 2025 là 608 vụ…
Song song với đó, các hoạt động tư vấn, phổ biến pháp luật lưu động, truyền thông tại cơ sở được duy trì đều đặn, thu hút hàng chục nghìn lượt người tham dự. Hệ thống bảng thông tin TGPL được lắp đặt tại 100% trụ sở UBND và công an cấp xã, góp phần đưa pháp luật đến gần dân hơn, dễ hiểu, dễ tiếp cận.
Sau khi hợp nhất hai Trung tâm TGPL của tỉnh Lào Cai và Yên Bái (cũ), bộ máy mới được kiện toàn theo hướng tinh gọn, hiệu quả với 32 trợ giúp viên pháp lý và 5 chi nhánh khu vực. Việc sắp xếp này giúp mở rộng phạm vi phục vụ, tăng tính chủ động, bảo đảm cho mọi người dân, dù ở vùng sâu, vùng xa đều có thể tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí khi cần thiết. Các chi nhánh duy trì quan hệ phối hợp chặt chẽ với công an, tòa án, viện kiểm sát, MTTQ và các đoàn thể, góp phần bảo đảm công bằng xã hội từ cơ sở.
Cùng với kiện toàn tổ chức, công tác chuyển đổi số được đẩy mạnh. 100% vụ việc TGPL được cập nhật trên hệ thống quản lý điện tử của Bộ Tư pháp; văn bản đi - đến được ký số, lưu trữ trực tuyến, giúp công tác quản lý minh bạch, khoa học và thuận lợi trong giám sát chất lượng vụ việc.
Tuy nhiên, công tác TGPL vẫn gặp một số khó khăn do đặc thù địa bàn miền núi rộng, dân cư phân tán, giao thông khó khăn; một bộ phận người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế trong nhận thức về quyền được TGPL; số lượng luật sư tham gia còn ít; quy trình hồ sơ, thủ tục thanh toán vụ việc vẫn phức tạp…
Trước những thách thức đó, đại diện Sở Tư pháp Lào Cai cho biết: Sở đã kiến nghị nhiều giải pháp nhằm đổi mới, phát huy hiệu quả hoạt động TGPL, như tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền, coi TGPL là tiêu chí đánh giá xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật; mở rộng diện người được TGPL như hộ cận nghèo, người mới thoát nghèo, người gặp khó khăn đột xuất; đẩy mạnh truyền thông bằng tiếng dân tộc thiểu số; bổ sung quy định về các hình thức TGPL khác như hòa giải, đối thoại tại tòa; đơn giản hóa thủ tục để thu hút luật sư và tổ chức xã hội cùng tham gia...
Từ mô hình hoạt động ngày càng chuyên nghiệp, hiệu quả và nhân văn, công tác TGPL đang góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân vào công lý, khẳng định bản chất tốt đẹp của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam - nơi mọi người dân, dù ở bất kỳ nơi đâu đều có quyền được bảo vệ công bằng, bình đẳng trước pháp luật.
