Đại hội XIV của Đảng: Hoàn thiện đồng bộ thể chế, tháo gỡ “điểm nghẽn” để tạo động lực phát triển đất nước

Thể chế - “điểm nghẽn của điểm nghẽn”

Trong tiến trình phát triển, Đảng ta luôn coi hoàn thiện thể chế là ưu tiên, là “đột phá của đột phá”, giữ vị trí trung tâm trong kiến tạo môi trường thuận lợi cho phát triển bền vững.

Từ thực tiễn quản trị quốc gia, Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh: “Điểm nghẽn thể chế chính là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, kìm hãm sự phát triển của đất nước”; đồng thời yêu cầu công tác xây dựng pháp luật phải thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương của Đảng; xuất phát từ lợi ích toàn cục; dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”; tôn trọng, bảo đảm quyền con người, quyền công dân; và bảo đảm cân đối hợp lý giữa hạn chế quyền với lợi ích chính đáng đạt được.

Điểm nhấn đáng chú ý là mục tiêu rõ ràng: năm 2025 cơ bản hoàn thành việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” do quy định pháp luật, đòi hỏi cả hệ thống chính trị vào cuộc quyết liệt, đồng bộ.

Từ cuối năm 2024, Bộ Chính trị ban hành chuỗi nghị quyết mang tính đột phá về đường lối, thể chế, chính sách được xem như “đường băng thể chế” tạo nền tảng để đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Danh mục 9 nghị quyết chiến lược gồm: 57-NQ/TW (22/12/2024), 59-NQ/TW (24/1/2025), 66-NQ/TW (30/4/2025), 68-NQ/TW (4/5/2025), 70-NQ/TW (20/8/2025), 71-NQ/TW (22/8/2025), 72-NQ/TW (9/9/2025), 79-NQ/TW (6/1/2026), 80-NQ/TW (7/1/2026).

Tinh thần xuyên suốt là chuyển nhanh từ “ban hành chủ trương” sang “quản trị thực thi”, biến chủ trương thành hành động trong đời sống; lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo; nhấn mạnh vai trò lãnh đạo thống nhất của Đảng, quản lý điều hành của Chính phủ, sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị; xác định người dân và doanh nghiệp là chủ thể, trung tâm.

Tại Hội nghị tổng kết năm 2025, triển khai công tác năm 2026 của Chính phủ và chính quyền địa phương (ngày 8/1/2026), Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh chuyển dịch tư duy từ “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”, nhất là sau khi Nghị quyết 66-NQ/TW được ban hành; đồng thời đẩy mạnh cải cách tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp gắn với phân cấp, phân quyền theo hướng trao quyền đi đôi với trách nhiệm giúp bộ máy tinh gọn hơn, điều hành chủ động hơn và chi phí tuân thủ giảm dần.

Ở góc độ cơ quan tham mưu pháp luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh đánh giá Nghị quyết 66-NQ/TW là cơ sở chính trị quan trọng để ban hành nhiều quyết sách chiến lược “chưa có tiền lệ”, xóa bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, đưa thể chế từ “điểm nghẽn của điểm nghẽn” thành lợi thế cạnh tranh quốc gia; đồng thời nhấn mạnh việc hoàn thành mục tiêu năm 2025 về tháo gỡ “điểm nghẽn” do quy định pháp luật.

Lập pháp “đi trước một bước”

Nhiệm kỳ 2021–2025 ghi nhận bước chuyển từ tư duy đến hành động trong xây dựng, hoàn thiện thể chế và thi hành pháp luật.

Trong 5 năm qua, Quốc hội đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng thể chế, kịp thời tháo gỡ “điểm nghẽn” về cơ chế, chính sách; nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV có khối lượng lập pháp tăng mạnh với 19 kỳ họp, thể hiện tinh thần “Quốc hội họp mỗi khi Nhân dân cần, đất nước cần”, hoàn thành khối lượng kỷ lục 150 luật, 49 nghị quyết quy phạm pháp luật.

Riêng năm 2025, bám sát tinh thần Nghị quyết 66-NQ/TW, Quốc hội tiếp tục đổi mới quy trình lập pháp: Kỳ họp thứ 9 thông qua 34 luật và 14 nghị quyết quy phạm pháp luật; Kỳ họp thứ 10 xem xét, thông qua 51 luật và 8 nghị quyết, chiếm gần 30% tổng số luật, nghị quyết quy phạm pháp luật của cả nhiệm kỳ—minh chứng cho yêu cầu pháp luật phải đi trước một bước, mở đường cho đổi mới sáng tạo.

Đáng chú ý, các quyết sách hệ trọng được thông qua tại Kỳ họp thứ 9 như: Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013; Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi); Nghị quyết về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025—tạo điều kiện để tổ chức, bộ máy mới trong cả nước chính thức vận hành từ ngày 01/7/2025.

Về phía Chính phủ, tinh thần “tháo gỡ triệt để rào cản pháp lý” được cụ thể hóa bằng khối lượng văn bản kỷ lục trong nhiệm kỳ Đại hội XIII: trình Quốc hội thông qua 178 luật, nghị quyết và pháp lệnh, trong đó có các đạo luật then chốt như Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản.

Cùng với đó là phân cấp, phân quyền theo tinh thần địa phương quyết—địa phương làm—địa phương chịu trách nhiệm; cắt giảm, đơn giản hóa gần 3.000 quy định kinh doanh; năm 2025 trình Quốc hội thông qua 99 luật, nghị quyết, riêng Kỳ họp thứ 10 là 55 luật, nghị quyết; đồng thời ban hành 374 nghị định.

Bước sang nhiệm kỳ Đại hội XIV, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục hoàn thiện đồng bộ thể chế, mà còn phải nâng chuẩn chất lượng thực thi. Trong Báo cáo trình Đại hội (sáng 20/1/2026), Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Hoàn thiện thể chế phát triển và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Lấy thực thi làm thước đo”; coi thể chế vừa là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, vừa là “đột phá của đột phá”; đồng thời nhấn mạnh các trụ cột: quản trị hiện đại, minh bạch, trách nhiệm giải trình; phân cấp, phân quyền gắn kiểm soát quyền lực; siết kỷ luật, kỷ cương hành chính; xây dựng nền công vụ chuyên nghiệp, liêm chính, phục vụ.

Cùng với đó là thông điệp rõ ràng về cải cách thủ tục và chuyển đổi số: “Kiên quyết xóa bỏ cơ chế 'xin - cho', giảm tối đa thủ tục hành chính; đẩy mạnh số hóa toàn diện, toàn trình, liên thông dữ liệu. Lấy thời gian, chi phí của người dân và doanh nghiệp làm thước đo chất lượng cải cách; bảo đảm môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn, minh bạch, cạnh tranh lành mạnh”.

Tuy nhiên, cải cách thể chế chỉ thực sự “đi vào cuộc sống” khi kỷ luật thực thi được siết chặt. Tổng Bí thư lưu ý phải khắc phục tình trạng “Luật thì đúng mà làm thì khó”, “trên nghị trường thì thông, dưới cơ sở thì vướng”, “trên nóng, dưới lạnh”, “nói nhiều, làm ít”, “quyết sách đúng nhưng thực thi chậm”…, bởi đây là những biểu hiện gây lãng phí nguồn lực, bào mòn niềm tin xã hội.

Cùng với đột phá thể chế, Báo cáo xác định rõ mối quan hệ hữu cơ của ba đột phá chiến lược: “Thể chế mở đường; nhân lực quyết định tốc độ và chất lượng; hạ tầng tạo không gian và sức bật” định hướng để tiếp tục khơi thông, giải phóng nguồn lực, mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực tự chủ, sức chống chịu của nền kinh tế.