Hà Nội định hình trục cảnh quan sông Hồng: Phát triển đô thị phải đi cùng an toàn thoát lũ

Đưa sông Hồng thành trục phát triển chiến lược của Thủ đô

Ngày 06/5/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và UBND thành phố Hà Nội ban hành Thông báo kết luận về buổi làm việc nghe báo cáo tính toán thủy lực, an toàn thoát lũ của sông Hồng đoạn thực hiện Dự án đầu tư xây dựng Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng. Đây là văn bản thể hiện sự thống nhất bước đầu về chủ trương nghiên cứu, điều chỉnh không gian phát triển đô thị ven sông Hồng, đồng thời đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ các điều kiện kỹ thuật về phòng, chống lũ, thoát lũ, thủy văn, thủy lực và an toàn dân cư.

Điểm đáng chú ý của thông báo là Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND thành phố Hà Nội cơ bản thống nhất với báo cáo, đề xuất ý tưởng điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng. Theo đó, trục cảnh quan sông Hồng, đặc biệt đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, được xác định không chỉ là không gian cảnh quan đơn thuần, mà còn là trục chiến lược, trục không gian xanh trung tâm, trục kinh tế, thương mại, dịch vụ và đô thị gắn với văn hóa, lịch sử, khoa học, công nghệ dọc hai bên sông Hồng.

Định hướng này cho thấy cách tiếp cận mới trong tổ chức không gian phát triển của Thủ đô khi không coi sông Hồng là ranh giới tự nhiên cần “né tránh”, mà từng bước đưa dòng sông trở thành trung tâm cấu trúc đô thị. Tuy nhiên, chủ trương đó không tách rời yêu cầu an toàn. Mọi ý tưởng quy hoạch, điều chỉnh tầng cao, mật độ, quy mô đất xây dựng, hình thành không gian kiến trúc cảnh quan trong khu vực bãi sông đều phải được đặt dưới sự kiểm soát của các thông số kỹ thuật về thủy lực, thủy văn, thoát lũ và phòng, chống thiên tai.

Thông báo kết luận nhấn mạnh, phương án đề xuất điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng phải bảo đảm phù hợp với định hướng Quy hoạch Thủ đô Hà Nội đến năm 2050, tầm nhìn 100 năm. Điều này có ý nghĩa quan trọng, bởi mọi can thiệp vào không gian sông Hồng không chỉ giải quyết nhu cầu phát triển trước mắt, mà còn liên quan trực tiếp đến cấu trúc đô thị, an toàn dân cư, môi trường sinh thái và năng lực chống chịu của Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới.

Ở góc độ phát triển đô thị, việc nghiên cứu trục đại lộ cảnh quan sông Hồng mở ra cơ hội tái thiết không gian hai bên bờ sông theo hướng đồng bộ hơn, hiện đại hơn và giàu bản sắc hơn. Nếu được triển khai trên nền tảng khoa học, pháp lý và quy hoạch chặt chẽ, khu vực ven sông có thể trở thành không gian công cộng quy mô lớn, bổ sung hạ tầng xanh, hạ tầng dịch vụ, hạ tầng văn hóa và hạ tầng kinh tế cho Hà Nội.

Tuy nhiên, thông báo cũng cho thấy quan điểm thận trọng, không phát triển bằng mọi giá. Việc điều chỉnh quy hoạch phải đáp ứng các tiêu chuẩn phòng, chống lũ theo Quy hoạch phòng, chống lũ đã được điều chỉnh, bổ sung theo các quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Nói cách khác, trục cảnh quan sông Hồng chỉ có thể trở thành động lực phát triển mới khi đồng thời bảo đảm không làm suy giảm năng lực thoát lũ, không tạo thêm rủi ro thiên tai và không phá vỡ cân bằng thủy văn của lưu vực.

Đây chính là điểm cốt lõi trong chủ trương chung của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và UBND thành phố Hà Nội: phát triển phải dựa trên tính toán khoa học; quy hoạch phải đi trước một bước; mọi phương án kiến trúc, hạ tầng, dân cư và cảnh quan phải được kiểm nghiệm bằng mô hình thủy lực, cơ sở dữ liệu thủy văn và kịch bản biến đổi khí hậu.

Phát triển ven sông phải gắn với an toàn thoát lũ và tái thiết dân cư

Một nội dung quan trọng khác được thống nhất là phương pháp tiếp cận của dự án phải đáp ứng yêu cầu về không gian thoát lũ. Các phương án không chỉ dựa trên ý tưởng quy hoạch kiến trúc, mà phải đặt trên mô hình thủy lực bảo đảm đầy đủ dữ liệu về thủy văn, thủy lực, an toàn thoát lũ, tính toán cốt cao độ thiết kế. Đồng thời, cần lồng ghép các giải pháp chỉnh trị mực nước sông Hồng phù hợp theo mùa mưa lũ, mùa khô cạn, cũng như nghiên cứu tổng thể các con sông của Hà Nội để có phương án quản trị nguồn nước và phòng, chống ngập lụt hiệu quả.

Đáng chú ý, thông báo đặt vấn đề nghiên cứu khôi phục “tam giác sông Hà Nội”, trong đó có các dòng sông Tích, sông Nhuệ, sông Đáy. Cách tiếp cận này cho thấy định hướng không xử lý sông Hồng như một tuyến độc lập, mà nhìn nhận trong tổng thể mạng lưới sông ngòi, thoát nước, điều tiết thủy văn và phát triển không gian xanh của Thủ đô.

Cùng với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và UBND thành phố Hà Nội thống nhất chủ trương từng bước di dời, sắp xếp, quy hoạch lại toàn bộ khu dân cư ngoài đê để tái thiết toàn diện, đồng bộ không gian hai bên sông Hồng. Đây là nhiệm vụ phức tạp, liên quan trực tiếp đến đời sống người dân, quyền sử dụng đất, sinh kế, di sản làng nghề, hạ tầng kỹ thuật và bản sắc văn hóa khu vực ven sông.

Thông báo cũng thể hiện cách tiếp cận mềm dẻo đối với các khu dân cư, làng nghề có giá trị lịch sử, văn hóa. Những khu vực như Bát Tràng, Kim Lan, Văn Đức, làng trồng hoa đào Nhật Tân được định hướng gìn giữ, tái cấu trúc không gian theo mô hình “trên sông, dưới bến”, hướng tới môi trường sống chất lượng, hạ tầng đồng bộ, đồng thời bảo tồn và phát triển làng nghề gắn với không gian văn hóa du lịch, trải nghiệm và kinh tế sáng tạo.

Tinh thần này cho thấy phát triển trục cảnh quan sông Hồng không chỉ là câu chuyện mở đường, xây dựng hạ tầng hay kiến tạo không gian đô thị mới. Đó còn là quá trình tái tổ chức đời sống ven sông, bảo vệ ký ức đô thị, phục hồi giá trị văn hóa làng nghề và nâng cao chất lượng sống của cộng đồng dân cư.

Từ những nội dung được thống nhất, có thể thấy chủ trương chung của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và UBND thành phố Hà Nội là phát triển trục cảnh quan sông Hồng theo hướng hiện đại, dài hạn, nhưng phải đặt trong giới hạn an toàn của pháp luật về đê điều, phòng chống thiên tai, quy hoạch đô thị và bảo vệ môi trường. Đây là định hướng phát triển có tính chiến lược, đồng thời cũng là phép thử quan trọng đối với năng lực quản trị đô thị của Thủ đô trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, các hiện tượng thời tiết cực đoan khó lường và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng cấp thiết.

Với Hà Nội, sông Hồng không chỉ là dòng chảy địa lý, mà còn là dòng chảy văn hóa, lịch sử và phát triển. Việc nghiên cứu xây dựng trục đại lộ cảnh quan sông Hồng vì vậy cần được triển khai trên nền tảng thận trọng, khoa học, pháp lý và nhân văn: phát triển để mở ra không gian mới cho Thủ đô, nhưng không đánh đổi an toàn thoát lũ; hiện đại hóa đô thị nhưng không làm đứt gãy ký ức văn hóa; tái thiết ven sông nhưng phải bảo đảm quyền lợi, sinh kế và môi trường sống bền vững cho người dân.