Hà Nội: Không để sai phạm đất đai, quy hoạch và xây dựng khiến đô thị phát triển méo mó

Những “điểm nghẽn” quản lý đất đai, quy hoạch không thể tiếp tục kéo dài

Là địa bàn giữ vai trò trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế và văn hóa của cả nước, Hà Nội có yêu cầu rất cao đối với công tác quản lý đất đai, quy hoạch đô thị và trật tự xây dựng. Thông báo kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ cho thấy, trong giai đoạn 2011–2022, thành phố đã quan tâm chỉ đạo, ban hành nhiều văn bản để cụ thể hóa quy định pháp luật, từng bước nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trên các lĩnh vực đất đai, quy hoạch, cấp phép xây dựng và quản lý trật tự xây dựng. Nhiều vi phạm tồn đọng đã được rà soát, phân loại, xác định thẩm quyền và trách nhiệm xử lý; chất lượng quy hoạch từng bước được nâng lên sau khi Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô được phê duyệt.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là bên cạnh kết quả đạt được, Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra hàng loạt tồn tại có tính hệ thống. UBND thành phố Hà Nội chưa xây dựng kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 73/NQ-CP và Nghị quyết số 116/NQ-CP của Chính phủ; chưa rà soát đầy đủ phương án sử dụng đất của doanh nghiệp thuộc diện cổ phần hóa và sau cổ phần hóa; chưa định kỳ sơ kết, đánh giá việc thực hiện; đồng thời chưa bố trí tối thiểu 10% nguồn thu ngân sách từ đất đai để đầu tư xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai và phát triển đô thị. Những hạn chế này cho thấy ở một số khâu, việc tổ chức thực thi pháp luật còn chậm, chưa theo kịp yêu cầu quản trị đô thị hiện đại.

Ở lĩnh vực cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, kết luận thanh tra tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo khi chỉ ra tình trạng văn bản hướng dẫn có nội dung chưa rõ ràng, trùng lặp, có điểm chưa phù hợp quy định; việc cấp giấy chứng nhận cho người mua nhà ở một số dự án còn vướng mắc do chủ đầu tư vi phạm pháp luật về đất đai, xây dựng; thậm chí có trường hợp cấp giấy chứng nhận khi vi phạm của chủ đầu tư chưa được xử lý dứt điểm. Đây không chỉ là câu chuyện thủ tục hành chính, mà còn liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đến niềm tin của thị trường và hiệu lực của pháp luật.

Một nội dung nổi bật khác là việc quy hoạch, quản lý và sử dụng quỹ đất 20% để phát triển nhà ở xã hội còn nhiều bất cập. Thanh tra Chính phủ nêu rõ có 8 dự án quy mô từ 10ha trở lên không dành quỹ đất 20% để phát triển nhà ở xã hội; 4 dự án được chấp thuận nộp bằng tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% nhưng đến thời điểm thanh tra thành phố chưa bố trí quỹ đất thay thế; 3 dự án bố trí không đủ diện tích theo quy định. Trong khi đó, thành phố cũng chưa đầu tư xây dựng nhà ở xã hội bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước đối với 10 dự án đã được bố trí quỹ đất, dù nguồn thu tương đương giá trị quỹ đất 20% là rất lớn. Điều đó cho thấy nếu thiếu sự nghiêm minh và nhất quán trong chấp hành pháp luật, chính sách an sinh về nhà ở rất dễ bị chậm thực hiện, thậm chí bị làm sai lệch mục tiêu ban đầu.

Pháp luật phải được thực thi đến cùng, không để quy hoạch chạy theo vi phạm

Kết luận thanh tra cũng chỉ rõ những bất cập đáng quan ngại trong công tác quy hoạch xây dựng. Một số văn bản hướng dẫn ban hành chậm, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý; tiến độ lập, thẩm định, phê duyệt các đồ án quy hoạch còn chậm; nhiều quy hoạch thiếu tính khả thi, phải điều chỉnh nhiều lần; việc quản lý phát triển đô thị theo quy hoạch còn bộc lộ bất cập khi có khu vực bị quá tải dân số, thiếu trường học, thiếu hạ tầng kỹ thuật, ùn tắc giao thông ngày càng nghiêm trọng. Đặc biệt, việc điều chỉnh cục bộ quy hoạch ở một số nơi đã làm giảm đất dành cho công cộng, cây xanh, cơ quan… để chuyển sang đất xây dựng nhà ở hoặc công trình hỗn hợp có nhà ở, làm gia tăng áp lực lên hạ tầng đô thị vốn đã căng thẳng.

Trong công tác cấp phép xây dựng, Thanh tra Chính phủ nêu rõ có tình trạng giấy phép được cấp chưa phù hợp quy hoạch, quy chế quản lý quy hoạch – kiến trúc hoặc quy chuẩn xây dựng; một số giấy phép không ghi rõ cốt xây dựng khống chế tuyệt đối, không ghi đầy đủ thông tin bắt buộc; nhiều giấy phép được cấp từ năm 2021 đến thời điểm thanh tra chưa được công khai trên trang thông tin điện tử; việc điều chỉnh giấy phép chủ yếu lại diễn ra sau khi công trình đã xây dựng sai phép. Cùng với đó, ở khâu quản lý trật tự xây dựng, vẫn tồn tại tình trạng công trình thi công không đúng giấy phép, không phép hoặc có vi phạm nhưng chậm bị phát hiện, chậm bị xử lý, xử lý chưa kiên quyết, chưa triệt để ngay từ đầu.

Đáng chú ý, qua thanh tra trực tiếp 23 dự án khu đô thị, nhà ở, Thanh tra Chính phủ xác định có 9/23 dự án có thiếu sót, vi phạm về quy hoạch xây dựng và quy hoạch sử dụng đất; 12/23 dự án có thiếu sót, vi phạm về cấp phép xây dựng và quản lý trật tự xây dựng; 21/23 dự án có hạn chế, thiếu sót, vi phạm trong xác định tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; 2/23 dự án còn nợ tiền sử dụng đất và 5/23 dự án chậm tiến độ so với phê duyệt. Những con số này cho thấy vi phạm không còn là hiện tượng cá biệt mà đã đặt ra yêu cầu phải siết lại toàn bộ chuỗi quản lý từ quy hoạch, giao đất, định giá đất, cấp phép, thi công đến hậu kiểm.

Từ kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo UBND thành phố Hà Nội khẩn trương xây dựng kế hoạch thực hiện đầy đủ các nghị quyết của Chính phủ; rà soát phương án sử dụng đất, các thủ tục giao đất, thuê đất, cấp giấy chứng nhận; bố trí nguồn lực xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, quy hoạch, giá đất và hồ sơ địa chính hiện đại; đồng thời chấn chỉnh mạnh công tác cấp phép xây dựng, quản lý trật tự xây dựng, xử lý dứt điểm các dự án, công trình vi phạm. Cơ quan thanh tra cũng yêu cầu rà soát các khoản tài chính liên quan để bảo đảm thu đúng, thu đủ, không để thất thoát ngân sách nhà nước; trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm hình sự thì chuyển cơ quan điều tra xử lý theo quy định.

Thông điệp rút ra từ kết luận thanh tra là rất rõ ràng: quản lý đất đai, quy hoạch xây dựng và cấp phép xây dựng không thể dừng ở việc ban hành chủ trương, mà phải được thực hiện bằng kỷ luật hành chính nghiêm minh, bằng trách nhiệm công vụ rõ ràng và bằng cơ chế kiểm tra, xử lý đủ sức răn đe. Khi pháp luật được chấp hành nghiêm, đất đai mới thực sự trở thành nguồn lực phát triển; quy hoạch mới thực sự là công cụ dẫn dắt phát triển; và đô thị mới có thể phát triển theo hướng văn minh, bền vững, lấy người dân làm trung tâm phục vụ.