Hoàn thiện Chương trình Mục tiêu quốc gia tích hợp, bảo đảm nguồn lực cho vùng khó khăn

Tại Phiên họp thẩm tra đề xuất chủ trương đầu tư Chương trình Mục tiêu quốc gia (MTQG) giai đoạn 2026 – 2035, các thành viên Hội đồng Dân tộc cơ bản thống nhất việc hợp nhất 3 Chương trình MTQG về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thành một chương trình tích hợp. Cách tiếp cận này được đánh giá là phù hợp với yêu cầu đổi mới quản lý, khắc phục phân tán nguồn lực, trùng lặp chính sách, nâng cao hiệu quả đầu tư cho các địa bàn còn nhiều khó khăn.

Kết luận Phiên họp, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Dân tộc Hoàng Duy Chinh nhấn mạnh, việc hợp nhất 3 chương trình là “cần thiết để khắc phục trùng lặp, chồng chéo chính sách, bất cập về văn bản hướng dẫn và khó khăn trong tổ chức thực hiện giai đoạn vừa qua”.

Theo ông, chương trình tích hợp phải tập trung đầu mối chỉ đạo, tập trung nguồn lực đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải, manh mún; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng cấp chính quyền để thuận lợi cho tổ chức thực hiện và giám sát.

Nhiều ý kiến đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện mục tiêu, chỉ tiêu của chương trình trên cơ sở khoa học, bám sát thực tiễn. Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng cần trình kèm bảng đối chiếu giữa 3 chương trình hiện hành, chỉ rõ nội dung trùng lặp, các hợp phần, đối tượng, chính sách có thể hợp nhất, nội dung đặc thù phải giữ riêng, cũng như những quy định lạc hậu nên loại bỏ. Việc lượng hóa, so sánh cụ thể được xem là cơ sở quan trọng để Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư một chương trình duy nhất nhưng vẫn bao quát được mục tiêu hỗ trợ người nghèo, người dân tộc thiểu số và khu vực nông thôn.

Đối với hệ thống chỉ tiêu, một số đại biểu băn khoăn khi mục tiêu về thu nhập của đồng bào dân tộc thiểu số, tỷ lệ xã nghèo thoát nghèo đến năm 2030 được đặt ra “khá cao so với tốc độ giảm nghèo thực tế”.

Trong khi đó, Bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026 – 2030 vẫn đang được xây dựng, nên các chỉ tiêu liên quan cần được tính toán thận trọng để vừa mang tính phấn đấu, vừa khả thi. Các ý kiến đề nghị phân loại rõ nhóm chỉ tiêu bắt buộc bảo đảm dịch vụ cơ bản tối thiểu cho người dân và nhóm chỉ tiêu phấn đấu, thí điểm phù hợp điều kiện từng vùng, từng địa phương, tạo cơ sở rõ ràng để đánh giá kết quả thực hiện.

Vấn đề nguồn lực cho chương trình nhận được nhiều ý kiến phân tích. Nhiều đại biểu cho rằng phương án cơ cấu vốn với tỷ lệ vốn địa phương cao gấp nhiều lần vốn ngân sách trung ương là khó khả thi, nhất là với các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa có nguồn thu rất hạn hẹp.

Đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh, nếu xác định ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo thì phải thể hiện rõ vai trò của ngân sách trung ương, nhất là với những địa phương thu ngân sách chỉ đủ chi thường xuyên. Các ý kiến đề nghị tính toán lại cơ cấu vốn, lựa chọn các nguồn lực chủ yếu như ngân sách trung ương, tín dụng chính sách, viện trợ, hợp tác công – tư… trên cơ sở công khai, minh bạch và có nguyên tắc phân bổ gắn với tỷ lệ dân tộc thiểu số, diện tích vùng khó khăn, quy mô dân số nông thôn.

Một nội dung quan trọng khác là thiết kế cơ chế đặc thù để triển khai chương trình tích hợp quy mô lớn. Các đại biểu kiến nghị phân loại rõ những cơ chế vượt luật để đưa vào Nghị quyết của Quốc hội, còn các vấn đề mang tính nội bộ quản lý thì giao Chính phủ quy định chi tiết. Đồng thời, cơ chế đặc thù phải được xây dựng theo hướng không làm phát sinh rủi ro pháp lý cho cán bộ cơ sở, phân định rõ giữa rủi ro khách quan và lỗi chủ quan, tránh tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm khi tổ chức thực hiện các dự án ở địa bàn khó khăn.

Từ tổng hợp ý kiến, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Dân tộc Hoàng Duy Chinh đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát hệ thống chỉ tiêu trong điều kiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã; tính toán lại cơ cấu nguồn lực theo hướng khả thi, ưu tiên đặc biệt cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; xác định rõ vai trò chủ đạo của ngân sách nhà nước.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Dân tộc khẳng định, khi được Quốc hội thông qua trên cơ sở tiếp thu, hoàn thiện các góp ý, Chương trình MTQG tích hợp giai đoạn 2026 – 2035 sẽ trở thành công cụ quan trọng để thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội vùng đặc biệt khó khăn, góp phần hiện thực hóa chủ trương “không để ai bị bỏ lại phía sau”.