Hoàn thiện hệ thống pháp luật trong kỷ nguyên mới: Kiến tạo “bản thiết kế tổng thể” cho phát triển đất nước

Tại Phiên họp quý I/2026 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật, đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo, đã cho ý kiến đối với nhiều nội dung trọng tâm, trong đó có dự thảo Đề cương Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”. Ban Chỉ đạo cơ bản thống nhất với dự thảo đề cương, đồng thời yêu cầu khẩn trương hoàn thiện, tổ chức nghiên cứu, xây dựng Đề án để báo cáo tại Phiên họp tháng 9/2026. Đây không chỉ là yêu cầu về tiến độ, mà còn thể hiện quyết tâm chính trị rất cao trong việc nâng tầm tư duy xây dựng pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Điểm nhấn nổi bật của định hướng lần này là cách tiếp cận toàn diện, hệ thống, có cơ sở lý luận vững chắc, gắn với tổng kết thực tiễn sâu sắc và tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, song vẫn phải tuyệt đối phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Theo đó, Chiến lược được định vị như một “bản thiết kế tổng thể” của hệ thống pháp luật quốc gia, bao quát đầy đủ các lĩnh vực của đời sống; hướng tới xây dựng một hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, tinh gọn, thống nhất, đồng bộ, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định và dễ tiếp cận; qua đó bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đẩy mạnh hội nhập quốc tế và thúc đẩy kiến tạo phát triển.

Có thể thấy, tinh thần xuyên suốt của Chiến lược không dừng ở việc sửa đổi, bổ sung từng đạo luật riêng lẻ, mà hướng tới tái định vị vai trò của pháp luật trong toàn bộ tiến trình phát triển quốc gia. Pháp luật phải thực sự đồng hành, dẫn dắt và mở đường cho đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Đây chính là bước chuyển mạnh mẽ từ tư duy quản lý thuần túy sang tư duy kiến tạo, phát triển bằng thể chế và pháp luật.

Một yêu cầu rất quan trọng được đặt ra là quá trình xây dựng Đề án phải gắn kết chặt chẽ với các đề án lớn đang được triển khai, như Đề án “Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”, Đề án tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam, tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, cũng như tổng kết, sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013. Đáng chú ý, Ban Chỉ đạo cũng thống nhất mở rộng phạm vi Đề án, bao gồm cả nội dung Chiến lược cải cách tư pháp, cho thấy tầm nhìn liên thông giữa hoàn thiện pháp luật với đổi mới tổ chức, vận hành quyền lực nhà nước và hệ thống tư pháp trong thời kỳ mới.

Trong bối cảnh Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định xây dựng đồng bộ thể chế phát triển là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu của nhiệm kỳ, việc xây dựng Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật càng có ý nghĩa đặc biệt. Đây là thời điểm cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng và thi hành pháp luật, coi pháp luật không chỉ là công cụ quản lý xã hội mà còn là nguồn lực phát triển, là lợi thế cạnh tranh quốc gia. Muốn vậy, quá trình xây dựng pháp luật phải được chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ khâu chính sách, dựa trên tổng kết thực tiễn, tham vấn rộng rãi người dân, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước; đồng thời, phải nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành để pháp luật thực sự đi vào cuộc sống.

Thực tiễn thời gian qua cũng cho thấy những chuyển động tích cực trong công tác hoàn thiện thể chế, pháp luật. Theo báo cáo tại Phiên họp, trong năm 2025 đã cơ bản xử lý các “điểm nghẽn” do quy định pháp luật; riêng hơn hai tháng đầu năm 2026 đã xử lý được 159/317 phản ánh, kiến nghị, đạt 50,2%. Kết quả này không chỉ phản ánh nỗ lực rất lớn của các cơ quan trong hệ thống chính trị, mà còn khẳng định quyết tâm tháo gỡ rào cản pháp lý, khơi thông nguồn lực, tạo thuận lợi cho đầu tư, sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân.

Từ những định hướng lớn nêu trên có thể khẳng định, Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới là một bước đi có ý nghĩa chiến lược, lâu dài và đặc biệt cấp thiết. Thành công của Chiến lược sẽ góp phần xây dựng một hệ thống pháp luật hiện đại, thống nhất, khả thi và giàu sức dẫn dắt; qua đó tạo nền tảng thể chế vững chắc để đất nước bứt phá trong kỷ nguyên phát triển mới. Nói cách khác, khi pháp luật được hoàn thiện đồng bộ, vận hành hiệu quả và thấm sâu vào thực tiễn, đó cũng là lúc thể chế trở thành sức mạnh nội sinh, chuyển hóa thành động lực tăng trưởng, thành niềm tin xã hội và thành bệ đỡ vững chắc cho khát vọng phát triển phồn vinh, hùng cường của Việt Nam.