Triển khai Nghị quyết 57: Chuyển mạnh từ hoàn thiện cơ chế sang tạo ra sản phẩm, giá trị thực chất

Nền tảng đã được tạo dựng, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo đạt nhiều kết quả tích cực

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 18 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW diễn ra chiều 1/7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, sau một năm rưỡi thực hiện, Nghị quyết đã tạo ra những chuyển biến quan trọng cả về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã không còn là nhiệm vụ riêng của các cơ quan chuyên môn mà từng bước trở thành ưu tiên trong hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp, các ngành và địa phương.

Một trong những kết quả nổi bật là hệ thống thể chế, cơ chế và chính sách từng bước được hoàn thiện. Nhiều điểm nghẽn về pháp lý được tháo gỡ, tạo điều kiện thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Những cơ chế mới về đầu tư, nghiên cứu, phát triển công nghệ và ứng dụng thành tựu khoa học vào thực tiễn đang dần hình thành.

Lĩnh vực chuyển đổi số quốc gia tiếp tục ghi nhận những bước tiến đáng kể. Hạ tầng số được đầu tư đồng bộ hơn với mạng 5G đã phủ sóng trên hơn 91% dân số; hệ thống cáp quang được kết nối đến toàn bộ xã, phường trên cả nước. Các nền tảng số dùng chung ngày càng phát huy hiệu quả trong hoạt động quản lý và cung cấp dịch vụ công.

Đến nay, Cổng Dịch vụ công quốc gia đã công khai hơn 5.100 thủ tục hành chính, tích hợp trên 3.700 thủ tục trực tuyến; đồng thời cắt giảm gần 700 thủ tục và hơn 1.700 điều kiện kinh doanh, góp phần giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và người dân.

Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư tiếp tục được hoàn thiện. Hơn 71 triệu tài khoản định danh điện tử VNeID đã được kích hoạt, từng bước chuyển từ ứng dụng xác thực danh tính sang nền tảng tích hợp nhiều dịch vụ thiết yếu phục vụ đời sống người dân.

Trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, Việt Nam đã xác định 10 công nghệ chiến lược gắn với 30 sản phẩm công nghệ chiến lược cùng 20 bài toán lớn của quốc gia. Đây được xem là nền tảng quan trọng để tập trung nguồn lực nghiên cứu, phát triển công nghệ lõi và nâng cao năng lực tự chủ.

Hoạt động nghiên cứu tại các viện, trường đại học và doanh nghiệp ngày càng gắn với thực tiễn. Mô hình liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp bước đầu phát huy hiệu quả, rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm.

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã từng bước làm chủ công nghệ, đưa sản phẩm ra thị trường trong nước và quốc tế. Thương mại điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nhiều lĩnh vực đã tạo ra giá trị kinh tế - xã hội rõ nét.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, nhiều địa phương đã có những cách làm sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tiễn. Hà Nội triển khai nền tảng điều hành HanoiWork đến cấp xã; Cà Mau ứng dụng công nghệ sinh học trong nuôi tôm; Vĩnh Long sử dụng máy bay không người lái trong sản xuất nông nghiệp; Đồng Tháp ứng dụng dữ liệu số để giám sát sâu bệnh, giảm chi phí sản xuất.

Ninh Bình và Tuyên Quang đưa trí tuệ nhân tạo vào quản lý di sản, phát triển du lịch; Quảng Trị làm chủ công nghệ sinh học để phát triển sản phẩm OCOP; nhiều địa phương như Thái Nguyên, Cần Thơ, Lào Cai, Khánh Hòa, Lâm Đồng và Gia Lai ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc và xây dựng chuỗi cung ứng nông sản.

"Những ví dụ đó cho thấy khoa học và công nghệ không còn là khái niệm xa vời mà đã hiện diện trong từng lĩnh vực của đời sống, từ con tôm, cây lúa, hạt gạo đến dịch vụ công, trường học, bệnh viện và chính quyền cơ sở", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Khâu thực thi vẫn là điểm nghẽn lớn nhất, phải lấy kết quả cụ thể làm thước đo

Bên cạnh những kết quả tích cực, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế trong quá trình triển khai Nghị quyết 57.

Theo đánh giá, mặc dù chủ trương đã rõ, thể chế từng bước được hoàn thiện, nguồn lực được bố trí và quyết tâm chính trị rất cao nhưng kết quả thực tế vẫn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển. Số lượng sản phẩm khoa học, công nghệ có sức lan tỏa còn hạn chế; đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, năng suất lao động và năng lực quản trị quốc gia chưa rõ nét.

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay chính là khâu tổ chức thực hiện.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu các cấp, các ngành phải chuyển mạnh từ giai đoạn tạo lập nền móng sang giai đoạn tạo ra kết quả cụ thể; từ xây dựng cơ chế sang phát triển sản phẩm; từ hoàn thành quy trình sang tạo ra giá trị phục vụ phát triển đất nước.

Theo đó, mọi nhiệm vụ triển khai Nghị quyết chỉ được coi là hoàn thành khi tạo ra sản phẩm thực tế, có dữ liệu kiểm chứng, có người sử dụng và mang lại hiệu quả có thể đo đếm.

Người đứng đầu Đảng và Nhà nước nhấn mạnh, việc đánh giá không thể chỉ dựa trên số lượng văn bản ban hành, hội nghị tổ chức hay ban chỉ đạo được thành lập mà phải trả lời được những câu hỏi cụ thể: Việt Nam đã làm chủ được công nghệ nào; thủ tục hành chính nào đã được cắt giảm; dữ liệu nào đã được kết nối; doanh nghiệp nào đã phát triển; ngành nào tăng năng suất; người dân được hưởng lợi gì; nền kinh tế tiết kiệm được bao nhiêu chi phí và khoa học, công nghệ đã đóng góp như thế nào vào tăng trưởng.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, yêu cầu đặt ra là phải mở rộng từ khu vực công sang khu vực doanh nghiệp và toàn xã hội, thúc đẩy mạnh mẽ kinh tế số và kinh tế dữ liệu.

Đối với khoa học và công nghệ, cần tập trung nguồn lực để làm chủ các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, robot, tự động hóa, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng, chip bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ lượng tử, thiết bị bay không người lái, công nghệ biển và công nghệ khai thác lòng đất.

Các bộ, ngành được giao chủ trì phải xây dựng lộ trình cụ thể sau 1 năm, 3 năm, 5 năm và 10 năm sẽ làm chủ công nghệ nào, tạo ra sản phẩm gì, xuất khẩu được ra sao và đóng góp như thế nào cho tăng trưởng, quốc phòng, an ninh cũng như năng lực tự chủ quốc gia.

Cùng với phát triển công nghệ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu bảo đảm an ninh mạng, an toàn dữ liệu và chủ quyền số quốc gia ngay từ khâu thiết kế các hệ thống số. Đây phải là yêu cầu bắt buộc, không thể bổ sung sau khi hệ thống đã vận hành.

Huy động sức mạnh toàn hệ thống, lấy hiệu quả triển khai làm tiêu chí đánh giá cán bộ

Để Nghị quyết 57 đi vào cuộc sống mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu các bộ, ngành Trung ương phải phát huy vai trò kiến tạo phát triển, chủ động hoàn thiện thể chế, ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn, tháo gỡ các điểm nghẽn và đồng hành cùng địa phương trong tổ chức thực hiện.

Các địa phương cần chuyển từ tư duy chờ hướng dẫn sang chủ động triển khai, lựa chọn các lĩnh vực trọng tâm phù hợp với lợi thế và nhu cầu phát triển, mạnh dạn đề xuất mô hình mới, cơ chế mới và đảm nhận những bài toán lớn của quốc gia.

Doanh nghiệp được xác định là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Không chỉ tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, doanh nghiệp cần trở thành nơi đặt hàng, tiếp nhận, ứng dụng và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu khoa học. Các tập đoàn lớn cần tiên phong làm chủ công nghệ lõi, phát triển sản phẩm công nghệ Việt Nam và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đối với các viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ nhà khoa học, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tập trung giải quyết những bài toán thực tiễn của đất nước và doanh nghiệp; lấy hiệu quả ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa làm tiêu chí quan trọng trong đánh giá hoạt động nghiên cứu, đồng thời khắc phục tình trạng nghiên cứu xa rời thực tiễn.

Song song với đó là chính sách mạnh mẽ hơn trong thu hút chuyên gia quốc tế, trí thức người Việt ở nước ngoài và hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh có khả năng cạnh tranh quốc tế.

Đặc biệt, nguồn nhân lực được xác định là yếu tố có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Ngành giáo dục cần rà soát chương trình đào tạo, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ chiến lược, đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, năng lực đổi mới sáng tạo và ứng dụng trí tuệ nhân tạo ngay từ năm học mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra và giám sát việc thực hiện Nghị quyết. Người đứng đầu các cấp phải trực tiếp chỉ đạo, trực tiếp kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết quả triển khai. Kết quả thực hiện Nghị quyết 57 phải trở thành tiêu chí quan trọng trong đánh giá cán bộ.

Theo đó, những cán bộ không đáp ứng yêu cầu công việc cần được xem xét thay thế hoặc điều chuyển kịp thời. Đồng thời, các cấp ủy cần chuẩn bị nguồn cán bộ có trình độ khoa học, công nghệ nhằm đáp ứng mục tiêu nâng tỷ lệ cán bộ có chuyên môn khoa học, công nghệ trong cấp ủy lên 10–15%.

Kết luận Hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu diễn ra nhanh và quyết liệt, Việt Nam không có nhiều thời gian để chần chừ. Ngay sau hội nghị, các bộ, ngành, địa phương phải rà soát toàn bộ nhiệm vụ, xác định rõ điểm nghẽn, trách nhiệm, sản phẩm đầu ra và thời hạn hoàn thành; khẩn trương cụ thể hóa thành các chương trình, kế hoạch hành động với tinh thần quyết tâm cao nhất, đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực phát triển chủ yếu của đất nước trong giai đoạn mới, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, hùng cường và thịnh vượng.