Mở rộng trợ giúp pháp lý: Tăng “điểm tựa” công lý cho nhóm yếu thế

Mở rộng đối tượng theo hướng bao quát, thực chất

Dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội đã dành thời gian thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Nhiều ý kiến cho rằng, đây là một chế định mang đậm tính nhân văn, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân và nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) nhấn mạnh sự cần thiết sửa đổi luật nhằm thể chế hóa đầy đủ hơn các chủ trương của Đảng, Nhà nước trong bảo đảm quyền tiếp cận công lý, đặc biệt đối với các nhóm yếu thế. Góp ý vào quy định về đối tượng được trợ giúp pháp lý, đại biểu đề nghị mở rộng theo hướng linh hoạt và thực chất hơn.

Cụ thể, đối với người dân tộc thiểu số, đại biểu cho rằng cần bỏ điều kiện cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Theo lập luận, đây là nhóm có nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ pháp lý, nên việc giới hạn theo địa bàn là chưa phù hợp thực tiễn.

Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất bổ sung một số nhóm đối tượng mới như: nạn nhân hoặc người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người; người bị đề nghị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc; người dưới 18 tuổi đi cùng theo quy định pháp luật. Đây đều là những nhóm dễ bị tổn thương, cần được hỗ trợ pháp lý kịp thời để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

Đối với người cao tuổi, đại biểu Dương Khắc Mai kiến nghị rà soát theo hướng quy định có trọng tâm, tránh dàn trải, tập trung vào các trường hợp thực sự khó khăn như người cô đơn, không nơi nương tựa hoặc đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thanh Phong (Đoàn Vĩnh Long) đề nghị mở rộng thêm các nhóm như người có thu nhập thấp nhưng chưa thuộc diện hộ nghèo, người bị bạo lực gia đình, người nhiễm chất độc da cam, người thất nghiệp do thiên tai, dịch bệnh hoặc khủng hoảng kinh tế. Theo đại biểu, đây là những đối tượng thực tế gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ pháp lý, nhưng chưa được bao phủ đầy đủ bởi chính sách hiện hành.

Đa dạng hóa hình thức, gắn với điều kiện thực tiễn

Không chỉ dừng ở việc mở rộng đối tượng, các đại biểu còn đề xuất đổi mới cách thức triển khai trợ giúp pháp lý theo hướng chủ động, linh hoạt hơn. Ngoài các hình thức truyền thống như tư vấn, tham gia tố tụng theo yêu cầu, cần đẩy mạnh hoạt động trợ giúp pháp lý lưu động, trực tiếp tại những nơi tập trung đông người yếu thế như trại giam, bệnh viện, khu công nghiệp.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, việc xây dựng nền tảng trợ giúp pháp lý trực tuyến được xem là giải pháp quan trọng giúp người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, dễ dàng tiếp cận thông tin pháp luật và dịch vụ hỗ trợ.

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo luật lần này đã có bước tiến đáng kể khi nâng số nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý từ 7 lên 11 nhóm so với Luật năm 2017. Đây là nỗ lực nhằm mở rộng diện bao phủ, đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tiễn.

Đối với các đề xuất tiếp tục mở rộng, Bộ trưởng bày tỏ sự đồng tình về mặt chủ trương và ý nghĩa nhân văn. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh yêu cầu phải cân nhắc kỹ lưỡng tính khả thi, bởi toàn bộ chi phí trợ giúp pháp lý hiện do ngân sách nhà nước bảo đảm.

“Việc mở rộng đối tượng cần gắn chặt với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước. Nếu phạm vi quá lớn, vượt khả năng cân đối ngân sách, chính sách sẽ khó triển khai hiệu quả trong thực tế”, Bộ trưởng lưu ý.

Cơ quan soạn thảo cho biết sẽ tiếp thu, rà soát kỹ các ý kiến đóng góp để hoàn thiện dự thảo luật. Những đề xuất có phạm vi rộng sẽ tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng và xem xét thực hiện vào thời điểm phù hợp, khi điều kiện cho phép.

Việc sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý lần này được kỳ vọng sẽ tạo thêm “điểm tựa” công lý vững chắc cho các nhóm yếu thế, qua đó góp phần xây dựng một xã hội công bằng, nhân văn và phát triển bền vững.