Quảng cáo “tẩy xanh” trong thực tiễn pháp luật quốc tế - kinh nghiệm cho Việt Nam

Tóm tắt: Trong bối cảnh bảo vệ môi trường và phát triển bền vững trở thành mục tiêu cấp thiết toàn cầu, người tiêu dùng ngày càng có xu hướng lựa chọn các sản phẩm, dịch vụ hoặc doanh nghiệp thể hiện cam kết tích cực đối với các mục tiêu này. Nắm bắt xu hướng đó, nhiều doanh nghiệp đã triển khai các hình thức quảng cáo “tẩy xanh” - tức đưa ra những tuyên bố hoặc cam kết liên quan đến phát triển bền vững nhưng không thể chứng minh được tính xác thực của các thông tin đã cung cấp. Gây tác động tiêu cực đến cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cũng như thiệt hại cho người tiêu dùng, các quảng cáo này đang đứng trước làn sóng bị xử lý bởi các cơ quan tài phán và ủy ban cạnh tranh tại nhiều quốc gia. Trên cơ sở nghiên cứu các quy định pháp luật và kinh nghiệm thực tiễn tại Liên minh châu Âu, Pháp và Đức, bài viết đưa ra một số gợi mở chính sách nhằm hoàn thiện pháp luật về quảng cáo liên quan đến môi trường tại Việt Nam.
Từ khóa: tẩy xanh, quảng cáo gây nhầm lẫn, cạnh tranh không lành mạnh

Abstract: In the context of environmental protection and sustainable development becoming a predominant global objective, consumers are increasingly inclined to choose products, services, and companies that claim to be environmentally friendly or sustainable. Capturing this trend, many businesses have engaged in “greenwashing” - making sustainability-related claims or commitments they cannot demonstrate. Not only such misleading advertisements distort fair competition among enterprises but they also harm consumers’ legitimate interests. Consequently, greenwashing has recently become the target of strict enforcement by judicial and competition authorities in several jurisdictions. Based on an analysis of legal frameworks and recent enforcement practices in the European Union, France, and Germany, this article proposes several policy recommendations to improve Viet Nam’s legal framework on environment-related advertising.

Keywords: greenwashing, misleading advertisement, unfair competition practice

1. Đặt vấn đề

Năm 2025 ghi nhận một xu hướng nổi bật trong các tranh chấp liên quan đến hành vi cạnh tranh không lành mạnh trên thế giới: xu hướng trừng phạt hành vi “tẩy xanh”. Tại nhiều quốc gia, các doanh nghiệp liên tục bị tòa án hoặc ủy ban cạnh tranh xử phạt vì đưa ra những “tuyên bố xanh” sai sự thật hoặc có khả năng gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

Tháng 8/2025, Ủy ban Cạnh tranh Ý (AGCM) đã áp mức phạt 3,5 triệu euro lên hai công ty Giorgio Armani S.p.A. và G.A. Operations S.p.A. vì đã đưa ra các tuyên bố bền vững và cam kết thực hiện trách nhiệm xã hội, đặc biệt là về đảm bảo an toàn lao động của công nhân trong khi vẫn nhập hàng từ các nhà thầu không đảm bảo thực hiện an toàn lao động.[1] Trong cùng tháng, AGCM cũng đã ra quyết định phạt 1 triệu euro đối với Infinite Styles Services Co. Ltd – công ty quản lý các trang web thương mại của Shein tại Liên minh châu Âu (EU) vì đã đưa ra các tuyên bố sai lệch, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng về tính bền vững của nguyên liệu vải.[2] Tại Đức, Apple cũng bị Tòa án phán quyết đã gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng và vi phạm các quy định của pháp luật về cạnh tranh khi quảng cáo sản phẩm Apple Watch là “trung hòa carbon”.[3] Gần đây nhất, ngày 23/10/2025, Tòa án Paris ra bản án kết luận Công ty TotalEnergies và TotalEnergies Electricité et Gaz France đã thực hiện các hành vi cạnh tranh không lành mạnh, vi phạm quy định của pháp luật về quảng cáo và cạnh tranh khi đưa ra các cam kết không trung thực về mục tiêu “trung hòa carbon”.[4] Đây là hồi chuông cho nhiều doanh nghiệp vẫn đang lạm dụng các khái niệm về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững trong chiến lược truyền thông dù không thực sự đáp ứng hoặc thậm chí đi ngược lại các tuyên bố đó.

Tại Việt Nam, trong bối cảnh các doanh nghiệp thường xuyên lạm dụng các chứng nhận bền vững trên bao bì hoặc đưa ra các tuyên bố liên quan đến bảo vệ môi trường, bảo vệ động vật... trong các chiến dịch truyền thông với mục đích thương mại, xu hướng xử lý nghiêm hành vi “tẩy xanh” trên thế giới là một cơ hội quan trọng để Việt Nam xem và hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật về quảng cáo và cạnh tranh. Trong đó, việc xây dựng các quy định của pháp luật nhằm nhận diện “tẩy xanh” như một hình thức cạnh tranh không lành mạnh là nền tảng lý luận quan trọng để xử lý các hành vi này.

Bài viết tập trung phân tích khuôn khổ pháp lý của Liên minh châu Âu (EU), cũng như pháp luật và thực tiễn áp dụng tại Pháp, Đức trong việc nhận diện các hành vi “tẩy xanh” dưới góc độ pháp luật cạnh tranh và quảng cáo, qua đó đưa ra một số gợi mở chính sách nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong lĩnh vực này, góp phần đảm bảo tính minh bạch thương mại và thúc đẩy phát triển bền vững.

2. Xu hướng quảng cáo “tẩy xanh”

“Tẩy xanh” (greenwashing) là khái niệm được đề xuất bởi nhà hoạt động môi trường Jay Westerveld vào năm 1986 nhằm chỉ trích việc các khách sạn khuyến khích khách hàng tái sử dụng khăn tắm nhằm giảm lượng nước tiêu thụ, trong khi không thực hiện bất kỳ biện pháp nào khác thực sự có hiệu quả nhằm bảo vệ môi trường.[5] Kể từ đó, thuật ngữ này được dùng để mô tả việc doanh nghiệp đưa ra các tuyên bố, quảng cáo hoặc cam kết sai lệch rằng hoạt động của doanh nghiệp, hoặc một sản phẩm, dịch vụ cụ thể đóng góp tích cực cho phát triển bền vững.

Trong nhiều thập kỷ, “tẩy xanh” được sử dụng như một chiến lược truyền thông của nhiều doanh nghiệp nhằm thu hút khách hàng. Các học giả trong lĩnh vực kinh tế và truyền thông đã chỉ ra rằng “tẩy xanh” là hành vi cung cấp các thông tin sai lệch nhằm lừa dối hoặc gây hiểu lầm cho khách hàng.[6] Song, chỉ trong những năm gần đây, “tẩy xanh” mới dần trở thành một chủ đề được quan tâm trong lĩnh vực pháp lý.

Trên thực tế, “tẩy xanh” thu hút sự chú ý từ giới nghiên cứu và thực hành pháp luật kể từ sau hàng loạt tập đoàn đa quốc gia bị cáo buộc quảng cáo không đúng sự thật khi đưa ra các tuyên bố rằng một sản phẩm cụ thể “trung hòa carbon” hay doanh nghiệp cam kết đóng góp phát triển bền vững trong khi vẫn thực hiện đầu tư vào các dự án gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp đang lạm dụng các khái niệm “xanh” và “bền vững” trong hoạt động quảng bá thương mại, trong khi các quốc gia đang không ngừng nỗ lực cắt giảm phát thải và người tiêu dùng có xu hướng lựa chọn các doanh nghiệp, sản phẩm, dịch vụ thân thiện môi trường, Việt Nam cần sớm hoàn thiện khung pháp lý để đảm bảo tính trung thực và trách nhiệm trong hoạt động quảng cáo, đồng thời thúc đẩy thực thi các cam kết phát triển bền vững.

3. Kinh nghiệm nhận diện quảng cáo “tẩy xanh” trên thế giới

3.1. Pháp luật EU

Pháp luật cạnh tranh tại EU không được điều chỉnh thông qua một Quy định (Regulation), mà thông qua các Chỉ thị (Directive) cần được nội luật hóa bởi các quốc gia thành viên. Hiện nay, Chỉ thị 2005/29/EC ngày 11/5/2005[1] điều chỉnh các hành vi cạnh tranh không lành mạnh hướng đến người tiêu dùng (unfair business-to-consumer commercial practices) tại EU. Chỉ thị này được sửa đổi, bổ sung bởi các Chỉ thị 2019/2161 ngày 27/11/2019[2] và Chỉ thị 2024/825 ngày 28/02/2024.[3][1] Chỉ thị này phải được nội luật hóa chậm nhất ngày 12/6/2007 và áp dụng tại các quốc gia thành viên EU chậm nhất ngày 12/12/2007.[2] Chỉ thị này phải được nội luật hóa chậm nhất ngày 28/11/2021 và áp dụng tại các quốc gia thành viên EU chậm nhất ngày 28/5/2022.[3] Chỉ thị này phải được nội luật hóa chậm nhất ngày 27/3/2026 và áp dụng tại các quốc gia thành viên EU chậm nhất ngày 27/9/2026.

Điều 6(1) Chỉ thị 2005/29/EC quy định “một hành vi thương mại được xem là gây nhầm lẫn nếu nó chứa đựng các thông tin sai lệch và do đó không đúng sự thật, hoặc bằng bất kỳ phương thức nào, bao gồm giới thiệu tổng quan, gây nhầm lẫn hoặc có thể gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng trung bình (average consumer), ngay cả khi thông tin đó đúng sự thật, và trong bất kỳ trường hợp nào nêu trên, dẫn đến hoặc có thể dẫn đến việc người tiêu dùng đưa ra quyết định mà họ sẽ không đưa ra nếu biết trước”. Các thông tin gây nhầm lẫn có thể liên quan đến “tính chất chủ yếu của sản phẩm, chẳng hạn như... tính chất môi trường hoặc xã hội”[10] hoặc “khẳng định về môi trường (environmental claim) liên quan đến khả năng bảo vệ môi trường trong tương lai mà không có cam kết rõ ràng, khách quan, công khai và kiểm chứng được”.[11]

Nói cách khác, theo quy định hiện hành của EU, quảng cáo “tẩy xanh” có thể bị xem là hành vi cạnh tranh không lành mạnh nếu các điều kiện về nguyên nhân, hậu quả và mối tương quan giữa hai yếu tố này được thỏa mãn. Về nguyên nhân, hành vi cần là một hành vi thương mại và cung cấp thông tin gây nhầm lẫn. Về hậu quả, người tiêu dùng đã đưa ra sự lựa chọn mà họ đáng lẽ không đưa ra nếu không bị nhầm lẫn. Về mối tương quan nhân quả, hành vi cần tạo ra sự nhầm lẫn cho “người tiêu dùng trung bình” (average consumer), ngay cả khi thông tin được cung cấp là đúng sự thật. Song, các Chỉ thị về cạnh tranh của EU không hướng dẫn rõ tiêu chí xác định mối quan hệ nhân quả, cụ thể, hành vi cần phải là nguyên nhân duy nhất (sole causation/ exclusive causation) hay có thể là một trong những nguyên nhân thực tế (‘but for’ causation/ factual causation).

3.2. Pháp luật Pháp

Tại Pháp, các quy định liên quan đến hành vi cạnh tranh không lành mạnh được quy định trong Bộ luật Cạnh tranh (Code de la concurrence) cũng như Bộ luật Tiêu dùng (Code de la consommation). Các hành vi chỉ liên quan đến cạnh tranh giữa các thương nhân được quy định tại Bộ luật Cạnh tranh, trong khi các hành vi có ảnh hưởng đến người tiêu dùng sẽ được điều chỉnh bởi Bộ luật Tiêu dùng. Do các quảng cáo “tẩy xanh” có đối tượng hướng đến là người tiêu dùng, nên chúng thuộc phạm vi điều chỉnh của Bộ luật Tiêu dùng.

Đáng chú ý, Bộ luật Tiêu dùng của Pháp không chỉ nội luật hóa các quy định của Chỉ thị 2005/29/EC và Chỉ thị 2019/2161, mà còn có các yêu cầu khắt khe hơn so với các Chỉ thị này. Cụ thể, Điều L121-2(2)(e) Bộ luật Tiêu dùng[12] quy định các hành vi thương mại được xác định là gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng nếu nó dựa trên những khẳng định, thông tin, trình bày sai lệch hoặc có thể dẫn đến nhầm lẫn (de nature à induire en erreur) liên quan đến “mức độ cam kết của người tuyên bố, nhất là trong lĩnh vực môi trường” cho người tiêu dùng được thông tin đầy đủ và có sự thận trọng hợp lý (consommateur normalement informé et raisonnablement attentif et avisé)[13].

Quy định về “mức độ cam kết” được nội luật hóa từ Điều 6(1)(c) Chỉ thị 2005/29/EC (trader’s commitments) trước khi được thay thế bởi Điều 1(2)(a) Chỉ thị 2024/825. Song, không có quy định nào trong các Chỉ thị 2005/29/EC và 2019/2161 đã được nội luật hóa tại các quốc gia thành viên EU đề cập cụ thể đến thông tin môi trường gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

Pháp vì vậy đã đi trước so với khung pháp lý của EU, khi đã đưa ra ví dụ và hướng dẫn về các cam kết môi trường không đúng sự thật từ năm 2021, tức ngay cả trước khi Chỉ thị 2024/825 được ban hành.

Vụ Greenpeace, Les amis de la Terre và Notre Affaire à Tous kiện TotalEnergies vì quảng cáo “tẩy xanh”

Trong tranh chấp gần đây giữa các tổ chức phi chính phủ Greenpeace, Les amis de la Terre và Notre Affaire à Tous và TotalEnergies liên quan đến các quảng cáo và cam kết hướng đến phát triển bền vững của bị đơn, Tòa án Paris đã đưa ra những giải thích quan trọng đối với các quy định tại Bộ luật Tiêu dùng cũng như các Chỉ thị của EU. Theo đó, Tòa án đã xem xét hai vấn đề pháp lý chính: một là, hành vi bị kiện có thuộc phạm vi điều chỉnh của Chỉ thị 2005/29/EC, được nội luật hóa tại Điều L121-2 Bộ luật Tiêu dùng không; hai là, hành vi bị kiện có phải là các cam kết môi trường không.

Liên quan đến phạm vi điều chỉnh, Tòa án kết luận một số hành vi bị kiện thuộc phạm vi điều chỉnh của Chỉ thị 2005/29/EC, được nội luật hóa tại Điều L121-2 Bộ luật Tiêu dùng,[14] dựa trên hai luận điểm quan trọng.

Thứ nhất, các hành vi này thuộc phạm vi điều chỉnh của Điều L121-2 Bộ luật Tiêu dùng vì có tính chất thương mại, tức nhằm mục đích quảng bá hoặc bán sản phẩm, dịch vụ cho khách hàng. Nói cách khác, việc đăng tải các cam kết “tẩy xanh” sẽ không bị xác định là hành vi thương mại nếu nó được thực hiện trên trang web không nhằm mục đích thương mại và chỉ là một phần của chiến dịch truyền thông về chiến lược và thay đổi tên gọi của TotalEnergies,[15] hoặc chỉ nhằm mục đích thông tin về một sự kiện xã hội.[16] Một số cam kết của TotalEnergies bị Tòa án Paris xác định là vi phạm quy định về cạnh tranh do được đăng tải trên trang web thương mại, kèm theo các kêu gọi sử dụng hàng hóa, dịch vụ của công ty.[17]

Thứ hai, các hành vi quảng cáo này chứa đựng thông tin gây nhầm lẫn theo định nghĩa của Điều L121-2 Bộ luật Tiêu dùng. Đáng chú ý, một thông tin vẫn có thể gây nhầm lẫn và vi phạm quy định của pháp luật về cạnh tranh, ngay cả khi nội dung của nó phản ánh đúng sự thật.[18] Cụ thể, Tòa án đã xác định việc sử dụng từ “tham vọng” (ambition) thay vì “cam kết” (engagement) không làm thay đổi bản chất gây nhầm lẫn của thông tin, vì cả hai cách diễn đạt đều tạo cho người tiêu dùng cùng một cách hiểu về mức độ ràng buộc và cam kết môi trường của doanh nghiệp.[19]

Liên quan đến sự tồn tại của các cam kết môi trường, Tòa án Paris lập luận dù các cam kết được đưa ra chủ yếu liên quan đến mục tiêu “trung hòa carbon” – một khái niệm tồn tại trong Hiệp định Paris[20] vốn chỉ điều chỉnh các quốc gia[21] – bối cảnh toàn cầu về nỗ lực giảm phát thải[22] và khả năng đóng góp của doanh nghiệp vào mục tiêu chung đó,[23] cộng thêm tuyên bố “với tinh thần cộng đồng” (dans un esprit collectif)[24] hay “cùng xã hội” (ensemble avec la société)[25] của TotalEnergies khiến cho các hành vi bị kiện có liên quan đến cam kết môi trường theo quy định tại Điều L121-2(2)(e).[26]

Trên cơ sở đó, Tòa án ra bản án kết luận các tuyên bố về “tham vọng trung hòa carbon vào năm 2050” và “là một yếu tố quan trọng trong chuyển đổi năng lượng” của TotalEnergies gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng và do đó vi phạm các quy định của pháp luật về cạnh tranh không lành mạnh.[27]

Có thể thấy, bản án của Tòa án Paris cung cấp kinh nghiệm diễn giải các quy định của pháp luật về quảng cáo để nhận diện và xử lý các quảng cáo “tẩy xanh”. Theo đó, người tiêu dùng trung bình được xem là không có khả năng phân biệt rõ ràng sắc thái ý nghĩa của các mức độ cam kết khác nhau. Do đó, các doanh nghiệp không thể viện dẫn việc đã thể hiện mức độ cam kết thấp trong quảng cáo để chứng minh thông tin cung cấp không gây nhầm lẫn.

3.3. Pháp luật Đức

Tương tự như Pháp, Đức không có văn bản pháp luật riêng biệt để điều chỉnh hành vi cạnh tranh liên quan đến quảng cáo “xanh”, “bền vững”. Các tuyên bố, cam kết sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng về tính thân thiện môi trường bị xử lý bởi Luật chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh (Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb – UWG).

Luật chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh của Đức, được ban hành ngày 03/10/2010 và sửa đổi, bổ sung lần gần nhất vào ngày 06/5/2024, đã nội luật hóa Chỉ thị 2005/29/EC và các Chỉ thị có liên quan của EU. Khác với Pháp – lựa chọn ban hành các quy định có phần chặt chẽ hơn so với Chỉ thị của EU, Luật chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh của Đức dừng lại ở mức độ đáp ứng các quy định của EU.

Theo đó, Điều 5(1) UWG giải thích sự bất công (unlauter handelt) xảy ra khi “một người tham gia vào hoạt động thương mại gây nhầm lẫn có thể khiến cho người tiêu dùng hoặc người tham gia vào thị trường khác đưa ra quyết định tiêu dùng mà họ sẽ không đưa ra nếu biết trước”. Quy định này được nội luật hóa từ Chỉ thị 2005/29/EC và vẫn giữ nguyên các yếu tố cốt lõi của quy định EU. Thứ nhất, hành vi bị xử lý phải là một hoạt động thương mại. Thứ hai, hành vi này phải tạo ra sự nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Song, nếu Chỉ thị 2005/29/EC giải thích rõ tiêu chuẩn đánh giá là “người tiêu dùng trung bình” (average consumer) và xác định rằng các thông tin vẫn có thể gây nhầm lẫn dù phản ánh đúng sự thật, UWG không quy định cụ thể các vấn đề này. Thứ ba, đối tượng bị ảnh hưởng phải là người tiêu dùng hoặc một người tham gia vào thị trường khác không phải là thương nhân. Thứ tư, hậu quả của hành vi gây nhầm lẫn là thiệt hại của người tiêu dùng – đưa ra quyết định tiêu dùng không phù hợp.

Bên cạnh đó, Điều 5(2)(6) UWG cũng liệt kê một trong các hành vi gây nhầm lẫn bị cấm là thông tin sai lệch hoặc gây hiểu nhầm liên quan đến “sự tuân thủ của doanh nghiệp đối với một bộ quy tắc ứng xử bắt buộc hoặc do chính doanh nghiệp cam kết thực hiện”. Quy định này được nội luật hóa từ Điều 6(1)(c) Chỉ thị 2005/29/EC. Tuy nhiên, dù sửa đổi, bổ sung UWG vào tháng 5/2024, tức sau khi Chỉ thị 2024/825 được ban hành, Đức đã không cập nhật các quy định mới nhất về khẳng định gây nhầm lẫn về tính chất hoặc khả năng bảo vệ môi trường dùng để thay thế quy định tại Điều 6(1)(c). Dù đây chưa thể được xem là một vi phạm nghĩa vụ nội luật hóa vì các quốc gia thành viên EU có thời hạn đến 27/3/2026 để hoàn tất nội luật hóa, việc Đức không chủ động cập nhật sớm các quy định mới của EU phần nào chứng minh các quy định pháp luật tại Đức còn chưa quyết liệt trong việc ngăn chặn quảng cáo “tẩy xanh”.

Tòa án tối cao liên bang Đức mở đầu xu trừng phạt “tẩy xanh” bằng tố tụng

Nếu các nhà lập pháp Đức lựa chọn chưa đề cập đến quảng cáo “tẩy xanh” trong các văn bản pháp luật, các tòa án Đức đã vận dụng quyền giải thích pháp luật nhằm xử lý các hành vi quảng cáo gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng này.

Ngày 27/6/2024, trong một tranh chấp giữa Ủy ban chống Cạnh tranh không lành mạnh (Wettbewerbszentrale) và một doanh nghiệp sản xuất bánh kẹo liên quan đến quảng cáo rằng doanh nghiệp bị đơn “sản xuất tất cả sản phẩm theo phương pháp trung tính môi trường”, Tòa án Tối cao Liên bang Đức (Bundesgerichtshof – BGH) đã giải thích rằng thuật ngữ “trung tính môi trường” (klimaneutral) có thể gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.[28] BGH căn cứ Điều 5(1) UWG để lý giải hành vi bị kiện đã gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng,[29] đồng thời nhấn mạnh các quảng cáo liên quan đến môi trường phải được đánh giá theo các tiêu chuẩn khắt khe hơn.[30] Theo lập luận của BGH, thuật ngữ “trung tính môi trường” có thể khiến người tiêu dùng trung bình[31] hiểu rằng quá trình sản xuất sản phẩm có sự cắt giảm phát thải CO2, trong khi trên thực tế, sự “trung tính” này có thể chỉ đạt được thông qua cơ chế bù trừ carbon.[32] Do đó, nhà sản xuất có nghĩa vụ phải làm rõ trong quảng cáo, thuật ngữ “trung tính môi trường” phải được hiểu như thế nào.[33] Tuy nhiên, BGH đã không vận dụng Điều 5(2)(6) UWG dù quy định này có thể hữu ích để chứng minh hành vi này đã bị cấm cụ thể bởi một quy định pháp luật.

Phán quyết này của BGH cũng đã mở đường cho hàng loạt vụ tranh chấp tương tự tại các tòa án vùng. Ngày 09/8/2024, Tòa án vùng Hamburg đã áp dụng lập luận của BGH trong một vụ tranh chấp thu hút sự quan tâm của truyền thông. Cụ thể, Deutsche Umwelthilfe (DUH) – một tổ chức phi chính phủ tại Đức – đã khởi kiện Tui Cruises GmbH, một doanh nghiệp vận hành các du thuyền, vì đưa ra quảng cáo “vận hành du thuyền không phát thải carbon vào năm 2050”.[34] Tuyên bố này bị Tòa án vùng Hamburg lập luận là gây nhầm lẫn theo Điều 5(1) UWG. Cụ thể, dù bị đơn đã liệt kê cụ thể các biện pháp giảm phát thải trong quảng cáo, doanh nghiệp đã không minh bạch rằng mục tiêu phát thải bằng không (net zero) chỉ đạt được thông qua cơ chế bù trừ carbon và rằng các biện pháp bù trừ vẫn cần được thực hiện ngay cả sau năm 2050.[35] Tòa án vùng Hamburg nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh bảo vệ môi trường dần trở thành một mục tiêu cấp thiết, việc sử dụng thuật ngữ liên quan đến môi trường phải được giải thích minh bạch và cụ thể để không vi phạm Điều 5 UWG.[36]

Gần đây nhất, Tòa án vùng Frankfurt cũng đã thụ lý đơn khởi kiện Apple và ra bản án kết luận việc công ty này quảng cáo sản phẩm Apple Watch là “sản phẩm trung hòa carbon đầu tiên” (first CO₂-neutral product) gây hiểu lầm cho người tiêu dùng.[37] Cụ thể, dựa trên những hiểu biết về Thỏa thuận Paris, một người tiêu dùng thông thường sẽ hiểu việc bù trừ phát thải sẽ được đảm bảo thực hiện đến ít nhất 2050, trong khi phần lớn các dự án trồng rừng để bù trừ phát thải của Apple đều kết thúc vào năm 2029. Bằng việc quảng cáo về khả năng “trung hòa carbon” nhưng không đưa ra thông tin cụ thể, Apple đã gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.[38]

Nếu Tòa án tại Pháp giải thích cụ thể các văn bản pháp luật EU và nội địa, Tòa án Đức không giải thích quá nhiều các quy định pháp luật. Điều này xuất phát từ thực tế rằng pháp luật Đức không có các quy định cụ thể điều chỉnh quảng cáo “tẩy xanh”. Dù không có lợi thế là khung pháp lý rõ ràng như Pháp, Tòa án Đức vẫn thành công trong việc nhận diện và xử lý quảng cáo “tẩy xanh” và đưa ra những lập luận khá tương đồng với tòa án Pháp. Cụ thể, Tòa án Đức đã giải thích Điều 5(1) UWG theo hướng mở rộng, giả định người tiêu dùng luôn có thể nhầm lẫn bất cứ khi nào các thuật ngữ liên quan đến môi trường hoặc phát triển bền vững không được giải thích minh bạch và cụ thể. Thêm vào đó, để đảm bảo các doanh nghiệp không lợi dụng kẽ hở pháp lý về quảng cáo liên quan đến môi trường, Tòa án Đức còn nhấn mạnh các quảng cáo liên quan đến môi trường phải được đánh giá theo các tiêu chuẩn khắt khe hơn so với thông thường.

3.4. Nhận xét kinh nghiệm nhận diện quảng cáo “tẩy xanh” trên thế giới

Dù “tẩy xanh” không còn là một hình thức quảng cáo mới, pháp luật các nước dường như vẫn chưa kịp xây dựng khung pháp lý đáp ứng nhu cầu nhận diện và trừng phạt quảng cáo “tẩy xanh”. Tuy nhiên, mức độ sẵn sàng của khung pháp lý các quốc gia không đồng nhất. Trong khi Pháp lựa chọn cách tiếp cận lập pháp giống EU, đưa ra các quy định nhắc đến quảng cáo liên quan đến môi trường, tạo điều kiện thuận lợi cho Tòa án diễn giải pháp luật, nhận diện và xử lý quảng cáo “tẩy xanh”, Đức chọn cách tiếp cận tư pháp khi không có quy định chuyên biệt của pháp luật về quảng cáo liên quan đến môi trường. Dù hướng tiếp cận xây dựng khung pháp lý khác nhau, Tòa án Pháp và Đức đều cho thấy sự sáng tạo và thành công trong việc diễn giải các văn bản pháp luật để kịp thời xử lý quảng cáo “tẩy xanh”.

Dựa trên những kinh nghiệm từ EU, Pháp và Đức, một quảng cáo, cam kết về môi trường theo đó được xác định là vi phạm các quy định của pháp luật về cạnh tranh nếu đáp ứng các điều kiện sau. Thứ nhất, quảng cáo, cam kết nhằm mục đích thương mại, tức bán sản phẩm đến người tiêu dùng. Thứ hai, quảng cáo cung cấp một thông tin có thể gây nhầm lẫn, như các tuyên bố môi trường không minh bạch hoặc không kiểm chứng được. Đáng lưu ý, một thông tin vẫn có thể gây nhầm lẫn ngay cả khi nó đúng sự thật nếu người tiêu dùng không mặc định được hiểu là xem xét đến sự khác biệt trong cách dùng từ. Tiêu chuẩn được thống nhất sử dụng cho mục đích đánh giá khả năng gây nhầm lẫn là người tiêu dùng trung bình. Thứ ba, quảng cáo gây nhầm lẫn tạo ra hậu quả là khiến người tiêu dùng đưa ra các quyết định tiêu dùng đáng lẽ họ không đưa ra nếu không bị nhầm lẫn.

4. Gợi mở quy định nhằm nhận diện quảng cáo “tẩy xanh” tại Việt Nam

Khoản 12, Điều 8 Luật Quảng cáo 2012 cấm quảng cáo có nội dung cạnh tranh không lành mạnh theo quy định của pháp luật về cạnh tranh. Điểm a, khoản 5, Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018 định nghĩa hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị cấm bao gồm “lôi kéo khách hàng bất chính” bằng việc “đưa thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn cho khách hàng về doanh nghiệp hoặc hàng hóa, dịch vụ, khuyến mại, điều kiện giao dịch liên quan đến hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp cung cấp nhằm thu hút khách hàng của doanh nghiệp khác”

So sánh các quy định này với quy định về quảng cáo và cạnh tranh tại Pháp, Đức nói riêng và EU nói chung, pháp luật Việt Nam có đề cập đến việc cấm quảng cáo để gây nhầm lẫn cho khách hàng về doanh nghiệp. Song, quy định của pháp luật Việt Nam còn nhiều điểm mơ hồ và thiếu khả năng áp dụng thực tiễn đối với quảng cáo “tẩy xanh”.

Thứ nhất, dù đưa ra khái niệm “nhầm lẫn về doanh nghiệp”, Luật Cạnh tranh không giải thích cụ thể khái niệm này. Căn cứ khoản 9, Điều 8 Luật Quảng cáo, các quảng cáo bị cấm bao gồm quảng cáo gây nhầm lẫn về “khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ” của doanh nghiệp. Nếu hiểu theo cách này, điểm a, khoản 5, Điều 45 Luật Cạnh tranh không phù hợp để nhận diện và xử lý các quảng cáo “tẩy xanh”. Ngược lại, cách hiểu rộng hơn “nhầm lẫn về doanh nghiệp” có thể bao gồm cả nhầm lẫn về các cam kết mà doanh nghiệp này đưa ra lại chưa có cơ sở pháp lý rõ ràng và dễ dẫn đến mâu thuẫn giữa Luật Cạnh tranh và Luật Quảng cáo.

Thứ hai, Luật Cạnh tranh còn đặt ra điều kiện về mục đích “thu hút khách hàng”. Hiện nay, tác động thực tế của những cam kết xanh hoặc bền vững lên xu hướng tiêu dùng tại Việt Nam vẫn còn là một vấn đề chưa được xác định rõ. Do đó, dù các quảng cáo “tẩy xanh” được xác định là tạo ra những “nhầm lẫn về doanh nghiệp”, việc chứng minh yếu tố “mục đích thu hút khách hàng” sẽ khiến cơ quan có thẩm quyền là Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia gặp nhiều khó khăn khi xác định hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

Nhằm khắc phục những hạn chế đó, trong ngắn hạn, các cơ quan tố tụng và Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cần xem xét giải thích các quy định của pháp luật theo hướng mở rộng, đảm bảo tính thời đại của văn bản, tạo điều kiện nhận diện và xử lý kịp thời các quảng cáo “tẩy xanh”. Trong dài hạn, các văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam cần được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung để theo kịp xu hướng chung trên thế giới.

4.1. Nhận diện quảng cáo “tẩy xanh” trong xử lý vụ việc cạnh tranh

Tương tự như Đức, pháp luật Việt Nam hiện chưa có quy định cụ thể điều chỉnh các cam kết môi trường trong quảng cáo. Trong bối cảnh đó, các cơ quan tố tụng và có thẩm quyền giải quyết vụ việc cạnh tranh đóng vai trò quan trọng trong việc diễn giải pháp luật nhằm xử lý kịp thời các quảng cáo “tẩy xanh”. Song, trong khi các tòa án Đức đã chủ động diễn giải các quy định hiện hành để xử lý các quảng cáo “tẩy xanh” gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thì Việt Nam vẫn chưa ghi nhận trường hợp nào cơ quan có thẩm quyền có cách giải thích sáng tạo các văn bản pháp luật nhằm nhận diện quảng cáo “tẩy xanh”. Do đó, Việt Nam có thể căn cứ trên kinh nghiệm các nước để diễn giải pháp luật và kịp thời xử lý các quảng cáo “tẩy xanh” đang ngày càng phổ biến trên thị trường.

Thứ nhất, liên quan đến quảng cáo gây “nhầm lẫn về doanh nghiệp”, do cách giải thích mở rộng là bao gồm cả nhầm lẫn về các cam kết của doanh nghiệp có nguy cơ tạo ra mâu thuẫn giữa Luật Cạnh tranh và Luật Quảng cáo, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét diễn giải “khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ” theo nghĩa rộng hơn để đảm bảo vừa xử lý được quảng cáo “tẩy xanh”, vừa không tạo ra sự mâu thuẫn giữa hai văn bản luật. Cụ thể, “khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ” có thể không chỉ dừng lại ở khả năng cung cấp về mặt số lượng mà còn cả về mặt chất lượng – tức khả năng bảo vệ môi trường. Ngoài ra, kinh nghiệm của Pháp và Đức cho thấy sự nhầm lẫn cần được xác lập dễ dàng hơn khi quảng cáo liên quan đến các cam kết môi trường. Theo kinh nghiệm của Tòa án Đức, người tiêu dùng sẽ được giả định là có thể bị nhầm lẫn nếu các khái niệm về môi trường không được giải thích cụ thể, minh bạch. Ứng dụng vào trường hợp tại Việt Nam, việc các doanh nghiệp đưa một tuyên bố bảo vệ môi trường, chứng nhận hoặc dấu hiệu khác gây liên tưởng đến quy trình sản xuất thân thiện môi trường vào bao bì sản phẩm hoặc bất kỳ hình thức quảng cáo nhằm mục đích thương mại đều có thể được giả định là gây nhầm lẫn nếu không kèm theo giải thích minh bạch và có thể dễ dàng nhìn thấy. Ngoài ra, bản án của Tòa án Pháp cũng gợi mở về khả năng giả định rằng người tiêu dùng trung bình không có khả năng phân biệt rõ ràng sắc thái ý nghĩa của các mức độ cam kết khác nhau khi quảng cáo liên quan đến phát triển bền vững.

Thứ hai, liên quan đến điều kiện “thu hút khách hàng”, khái niệm này có thể được hiểu là nhằm hướng đến các quảng cáo có tính thương mại. Cách hiểu này giúp quy định liên quan trong Luật Cạnh tranh ít mơ hồ hơn, đồng thời tạo điều kiện để đưa các quảng cáo “tẩy xanh” vào phạm vi điều chỉnh của Luật Cạnh tranh.

Tuy nhiên, việc diễn giải theo nghĩa rộng các văn bản pháp luật hiện hành chỉ là biện pháp tạm thời. Nó tiềm ẩn nguy cơ không thống nhất cũng như tạo ra sự mâu thuẫn trong diễn giải các văn bản. Do đó, về dài hạn, các văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực quảng cáo và cạnh tranh cần được nghiên cứu để sửa đổi, bổ sung nhằm đáp ứng nhu cầu nhận diện và xử lý các quảng cáo “tẩy xanh” tại Việt Nam.

4.2. Sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật về quảng cáo và cạnh tranh

4.2.1. Xem xét lại khái niệm “nhầm lẫn về doanh nghiệp”

Đối với sự mơ hồ trong khái niệm “nhầm lẫn về doanh nghiệp”, quy định tại điểm a, khoản 5, Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018 có thể được điều chỉnh theo hai hướng.

Phương án thứ nhất là xác định rõ các nhầm lẫn không chỉ giới hạn ở hiểu lầm về “khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ”, mà bao gồm cả các nhầm lẫn về cam kết và đóng góp xã hội của doanh nghiệp, nhất là các cam kết và đóng góp vào phát triển bền vững. Ưu điểm của phương án này là các quy định của pháp luật không có nhiều sự xáo trộn, cơ quan có thẩm quyền chỉ cần nghiên cứu bổ sung giải thích “nhầm lẫn về doanh nghiệp” trong Luật Cạnh tranh. Tuy nhiên, phương án này tiềm ẩn nguy cơ tạo ra sự không thống nhất giữa Luật Cạnh tranh (quy định cách hiểu “nhầm lẫn về doanh nghiệp” rộng) và Luật Quảng cáo (quy định cách hiểu “nhầm lẫn về doanh nghiệp” hẹp hơn).

Phương án thứ hai học hỏi từ kinh nghiệm lập pháp tại EU. Như đã trình bày ở trên, Chỉ thị 2005/29/EC cấm các quảng cáo gây nhầm lẫn về “cam kết của thương nhân” (trader’s commitments”). Tuy nhiên, khái niệm này đã được thay thế bởi “tính chất chính của sản phẩm, ví dụ như... tính chất môi trường hoặc xã hội” hoặc “khẳng định về môi trường (environmental claim) liên quan đến khả năng bảo vệ môi trường trong tương lai mà không có cam kết rõ ràng, khách quan, công khai và kiểm chứng được” bởi Chỉ thị 2024/825. Tương tự, pháp luật Việt Nam cũng có thể thay thế “nhầm lẫn về doanh nghiệp” bằng một khái niệm khác cụ thể hơn, như “nhầm lẫn về cam kết và khả năng đóng góp xã hội của doanh nghiệp, nhất là các cam kết và đóng góp vào phát triển bền vững”. Ưu điểm của phương án này là sử dụng một khái niệm khác, tránh mâu thuẫn với Luật Quảng cáo

Song, nhược điểm của phương án này là đòi hỏi quá trình nghiên cứu, so sánh, phân tích, đánh giá quy định pháp luật và kinh nghiệm thực tiễn của nhiều quốc gia, cũng như xem xét sửa đổi các văn bản pháp luật có liên quan để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

4.2.2. Bổ sung quy định đối với quảng cáo liên quan đến môi trường

Như đã phân tích, quy định về quảng cáo liên quan đến môi trường đang có xu hướng được siết chặt trong nhiều hệ thống pháp luật. Trong khi các nhà lập pháp EU và Pháp lựa chọn tiếp cận siết chặt thông qua văn bản quy phạm pháp luật, Đức lựa chọn diễn giải các quy định theo hướng khắt khe hơn thông qua các bản án của tòa án. Tuy nhiên, với Chỉ thị 2024/825 sẽ được nội luật hóa chậm nhất vào tháng 3/2026, các quốc gia tại EU tất yếu sẽ phải siết chặt các quy định về quảng cáo liên quan đến môi trường bằng các văn bản quy phạm pháp luật.

Từ kinh nghiệm lập pháp và thực tiễn áp dụng tại EU nói chung và Pháp, Đức nói riêng, pháp luật Việt Nam có thể xem xét bổ sung các quy định cụ thể hơn nhằm tăng cường tính minh bạch của quảng cáo liên quan đến môi trường. Cụ thể, pháp luật nên yêu cầu doanh nghiệp phải công khai và chứng minh được cơ sở của các tuyên bố “xanh” hoặc “bền vững”; cung cấp cách hiểu rõ ràng về các thuật ngữ môi trường được sử dụng, phương thức, phạm vi và thời gian thực hiện các cam kết môi trường...

5. Kết luận

Cam kết “xanh” và phát triển bền vững được xem là một chiến lược truyền thông hữu hiệu, tạo ra tác động tích cực lên doanh số của một doanh nghiệp. Vì thế, nhiều doanh nghiệp đã lạm dụng việc đưa ra các tuyên bố, cam kết không có thật hoặc không thể chứng minh tính chính xác. “Tẩy xanh” là một hành vi cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp và gây tác động tiêu cực đến quyền lợi của người tiêu dùng. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn chưa có khung pháp lý cụ thể để kiểm soát các quảng cáo “tẩy xanh”. Trên cơ sở kinh nghiệm lập pháp và thực tiễn áp dụng tại EU và trường hợp cụ thể tại Pháp và Đức, Việt Nam cần xem xét hoàn thiện các quy định của pháp luật về quảng cáo và cạnh tranh theo hướng tăng cường minh bạch, kiểm chứng thông tin và xử lý kịp thời các quảng cáo gây nhầm lẫn liên quan đến môi trường.

Danh mục tài liệu tham khảo

[1] Chỉ thị 2005/29/EC ngày 11/5/2005 về hành vi cạnh tranh không lành mạnh hướng đến người tiêu dùng.

[2] Chỉ thị 2019/2161 ngày 27/11/2019 sửa đổi, bổ sung các nội dung liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng trong các Chỉ thị 93/13/CEE, 98/6/CE, 2005/29/CE và 2011/83/UE.

[3] Chỉ thị 2024/825 ngày 28/02/2024 sửa đổi, bổ sung các Chỉ thị 2005/29/EC và 2011/83/EU nhằm trao quyền cho người tiêu dùng trong chuyển dịch xanh thông qua bảo vệ chống cạnh tranh không lành mạnh và cung cấp thông tin hiệu quả hơn.

[4] Tribunal judiciaire [ordinary court of original jurisdiction] Paris, Oct. 23 2025, RG n° 22/02955.

[5] Bundesgerichtshof [Federal Court of Justice], June 27 2024, I ZR 98/23.

[6] Landgericht [Regional court] Hamburg, Aug. 09 2024, 315 O 9/24.

[7] Landgericht [Regional court] Frankfurt, Aug. 26 2025, 3-06 O 8/24.

[8] Bộ luật Tiêu dùng Pháp (Code de la consommation).

[9] Luật 2021-1104 của Pháp ngày 22/8/2021 sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tiêu dùng.

[10] Bộ luật Cạnh tranh Pháp (Code de la concurrence).

[11] Luật chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh Đức (Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb).

[12] AGCM, Press release: Italian Competition Authority: fine of 3.5 million euros on the companies Giorgio Armani S.p.A. e G.A. Operations S.p.A. for unfair commercial practice, AGCM (Aug. 01 2025), https://en.agcm.it/en/media/press-releases/2025/8/PS12793.

[13] AGCM, Press release: Italian Competition Authority: 1 million euros fine imposed on Shein for misleading and omissive green claims, AGCM (Aug. 04 2025), https://en.agcm.it/en/media/press-releases/2025/8/PS12709.

[14] German court orders Apple to throw out carbon neutrality claims, ICLG (Aug. 27 2025), https://iclg.com/news/22990-german-court-orders-apple-to-throw-out-carbon-neutrality-claims.

[15] Sebastião Vieira de Freitas Netto et al., Concepts and forms of greenwashing: a systematic review, 32 Environmental Sciences Europe, 2 (2020), https://doi.org/10.1186/s12302-020-0300-3.

[16] Mao Xu et al., Greenwashing and market value of firms: An empirical study, 284 International Journal of Production Economics, 2-3 (2025), https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2025.109606.

[17] Unzulässige Werbung„CO2 neutrales Produkt“, ORDENTLICHE GERICHTSBARKEIT HESSEN (Aug. 26 2025), https://ordentliche-gerichtsbarkeit.hessen.de/presse/co2-neutrales-produkt

[*] Giảng viên - Khoa Luật, Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh. Email: an.dmy@ou.edu.vn, ngày duyệt đăng 31/12/2025

[1] AGCM, Press release: Italian Competition Authority: fine of 3.5 million euros on the companies Giorgio Armani S.p.A. e G.A. Operations S.p.A. for unfair commercial practice, AGCM (Aug. 01 2025), https://en.agcm.it/en/media/press-releases/2025/8/PS12793.

[2] AGCM, Press release: Italian Competition Authority: 1 million euros fine imposed on Shein for misleading and omissive green claims, AGCM (Aug. 04 2025), https://en.agcm.it/en/media/press-releases/2025/8/PS12709.

[3] German court orders Apple to throw out carbon neutrality claims, ICLG (Aug. 27 2025), https://iclg.com/news/22990-german-court-orders-apple-to-throw-out-carbon-neutrality-claims.

[4] Tribunal judiciaire [ordinary court of original jurisdiction] Paris, Oct. 23 2025, RG n° 22/02955.

[5] Sebastião Vieira de Freitas Netto et al., Concepts and forms of greenwashing: a systematic review, 32 Environmental Sciences Europe, 2 (2020), https://doi.org/10.1186/s12302-020-0300-3.

[6] Mao Xu et al., Greenwashing and market value of firms: An empirical study, 284 International Journal of Production Economics, 2-3 (2025), https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2025.109606.

[7] Chỉ thị này phải được nội luật hóa chậm nhất ngày 12/6/2007 và áp dụng tại các quốc gia thành viên EU chậm nhất ngày 12/12/2007.

[8] Chỉ thị này phải được nội luật hóa chậm nhất ngày 28/11/2021 và áp dụng tại các quốc gia thành viên EU chậm nhất ngày 28/5/2022.

[9] Chỉ thị này phải được nội luật hóa chậm nhất ngày 27/3/2026 và áp dụng tại các quốc gia thành viên EU chậm nhất ngày 27/9/2026.

[10] Điều 1(2)(a) Chỉ thị 2024/825 ngày 28/02/2024 thay thế Điều 6(1)(c) Chỉ thị 2005/29/EC. Trước đó, Điều 6(1)(c) Chỉ thị 2005/29/EC liên quan đến các “cam kết của thương nhân” (trader’s commitments).

[11] Điều 1(2)(b) Chỉ thị 2024/825 ngày 28/02/2024 bổ sung Điều 6(1)(d) Chỉ thị 2005/29/EC.

[12] Có hiệu lực từ 25/8/2021 theo Luật 2021-1104 ngày 22/8/2021 sửa đổi Bộ luật Tiêu dùng.

[13] Điều L121-1 Bộ luật Tiêu dùng.

[14] Tribunal judiciaire de Paris, supra note 4, đoạn 89, 97.

[15] Id., đoạn 71.

[16] Id., đoạn 80.

[17] Id., đoạn 88, 92-93, 96.

[18] Điều 6(1), Chỉ thị 2005/29/EC.

[19] Tribunal judiciaire de Paris, supra note 4, đoạn 104.

[20] Id., đoạn 109.

[21] Id., đoạn 112.

[22] Id., đoạn 113.

[23] Id., đoạn 118.

[24] Id., đoạn 120.

[25] Id., đoạn 131.

[26] Id., đoạn 135.

[27] Phần tuyên án (Dispositif), đoạn 1.

[28] Bundesgerichtshof [Federal Court of Justice], June 27 2024, I ZR 98/23.

[29] Id., đoạn 10.

[30] Id., đoạn 17, 21, 23-26.

[31] Khái niệm này không được sử dụng trong UWG, nhưng BGH đã nhắc việc áp dụng tiêu chí này khi xem xét khả năng gây nhầm lẫn của quảng cáo. Xem đoạn 22.

[32] Bundesgerichtshof, supra note 28, đoạn 28.

[33] Id., đoạn 29.

[34] Landgericht [Regional court] Hamburg, Aug. 09 2024, 315 O 9/24.

[35] Id., trang 9-10.

[36] Id., trang 11.

[37] Landgericht [Regional court] Frankfurt, Aug. 26 2025, 3-06 O 8/24.

[38] Unzulässige Werbung „CO2 neutrales Produkt“, Ordentliche Gerichtsbarkeit Hessen (Aug. 26 2025), https://ordentliche-gerichtsbarkeit.hessen.de/presse/co2-neutrales-produkt.