Quốc hội khóa XVI đặt nền móng cho chặng phát triển kinh tế tốc độ cao, bền vững và tự chủ

Tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, định hướng phát triển kinh tế giai đoạn 2026-2030 được trình bày không chỉ như một kế hoạch điều hành 5 năm, mà như một tuyên bố chính sách có ý nghĩa chiến lược đối với chặng đường phát triển tiếp theo của đất nước. Tinh thần xuyên suốt của báo cáo là phát triển nhanh nhưng phải bền vững; tăng trưởng cao nhưng không được xa rời ổn định vĩ mô; mở rộng quy mô nền kinh tế nhưng đồng thời phải nâng chất lượng thể chế, năng lực tự chủ và sức chống chịu quốc gia.

Việc Chính phủ xác định mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP năm 2026 và bình quân 5 năm 2026-2030 từ 10% trở lên cho thấy một bước chuyển rõ rệt trong tư duy phát triển. Đây không còn là cách tiếp cận tăng trưởng cầm chừng, an toàn theo nghĩa thụ động, mà là lựa chọn chủ động bứt phá để hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2030, năm 2045, đưa đất nước vượt qua bẫy thu nhập trung bình và tiến lên nấc thang phát triển cao hơn. Tuy nhiên, giá trị cốt lõi của định hướng này nằm ở chỗ mục tiêu tăng trưởng không đứng riêng lẻ, mà được ràng buộc chặt với yêu cầu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn, nâng cao đời sống nhân dân và để người dân thực sự thụ hưởng thành quả phát triển.

Điểm nhấn có tính nền tảng trong định hướng phát triển kinh tế lần này là đặt thể chế vào vị trí đột phá chiến lược. Từ nghị trường, thông điệp đã được xác lập khá rõ: nếu không xử lý căn cơ những chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật; nếu không chuyển mạnh từ tư duy “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”; nếu không lấy hiệu quả thi hành làm thước đo của chất lượng lập pháp, thì rất khó tạo ra một môi trường phát triển đủ minh bạch, đủ cạnh tranh và đủ sức nâng đỡ cho mục tiêu tăng trưởng cao. Bởi vậy, yêu cầu hoàn thiện thể chế không thể chỉ dừng ở sửa luật, ban hành văn bản hay hoàn chỉnh quy trình hành chính, mà phải hướng tới kiến tạo một trật tự phát triển mới, trong đó Nhà nước quản trị bằng pháp luật, thị trường vận hành thông suốt và doanh nghiệp được giải phóng nguồn lực để phát triển.

Gắn với thể chế là yêu cầu xác lập mô hình tăng trưởng mới. Báo cáo tại kỳ họp cho thấy quyết tâm chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chất lượng nguồn nhân lực. Việc đặt mục tiêu kinh tế số đạt khoảng 30% GDP vào năm 2030, cùng với chủ trương phát triển các công nghệ nền tảng, công nghệ chiến lược, không gian phát triển mới và các mô hình kinh tế mới, cho thấy định hướng phát triển đã vượt ra ngoài khuôn khổ tăng vốn, tăng đầu tư đơn thuần. Nói cách khác, tăng trưởng của giai đoạn tới phải được tạo lập trên nền một cơ cấu kinh tế hiện đại hơn, năng lực nội sinh mạnh hơn và khả năng tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng chiến lược toàn cầu.

Tuy nhiên, phát triển nhanh chỉ có ý nghĩa khi nền kinh tế giữ được thế cân bằng và an toàn. Chính vì vậy, yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa, tiền tệ và các chính sách vĩ mô khác được đặt ra như một nguyên tắc điều hành có tính kỷ luật. Ý kiến thẩm tra của cơ quan Quốc hội cũng nhấn mạnh rõ rằng việc đồng thời theo đuổi tăng trưởng cao và ổn định vĩ mô là thách thức lớn, đòi hỏi điều hành thận trọng, linh hoạt, nhất quán và không “giật cục”. Điều đó đồng nghĩa, mọi quyết sách về đầu tư, tín dụng, ngân sách, thị trường vốn, an ninh năng lượng hay xử lý tổ chức tín dụng yếu kém đều phải được đặt trong tổng thể bảo đảm an toàn hệ thống, kiểm soát lạm phát và duy trì niềm tin thị trường.

Ở bình diện thực thi, hạ tầng chiến lược, năng lượng, liên kết vùng và phát triển doanh nghiệp tiếp tục được xác định là các trụ cột mở đường cho tăng trưởng. Từ đường bộ cao tốc, đường sắt tốc độ cao, cảng biển, cảng hàng không, hạ tầng số đến các trung tâm dữ liệu lớn, toàn bộ hệ thống kết cấu hạ tầng được nhìn nhận không chỉ như công cụ hỗ trợ phát triển, mà là cấu phần vật chất của một mô hình tăng trưởng mới. Cùng với đó, định hướng phát triển mạnh kinh tế tư nhân, nâng cao liên kết giữa khu vực trong nước với khu vực FDI, phát huy vai trò dẫn dắt của đầu tư công và thúc đẩy hợp tác công tư minh bạch cho thấy bài toán nguồn lực đã được tiếp cận theo hướng thực chất hơn, dài hạn hơn.

Một điểm đáng chú ý là định hướng phát triển kinh tế được trình Quốc hội không tuyệt đối hóa chỉ tiêu tăng trưởng. Tăng trưởng trong nhận thức mới phải đi cùng tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường, phát triển văn hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, an sinh và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu. Đây không chỉ là yêu cầu nhân văn của phát triển, mà còn là điều kiện bảo đảm tính bền vững của mô hình tăng trưởng trong dài hạn. Một nền kinh tế không thể được coi là mạnh nếu tăng trưởng đạt được bằng sự suy giảm chất lượng sống, bằng bất bình đẳng gia tăng hay bằng việc đánh đổi môi trường và an ninh xã hội.

Nhìn tổng thể, định hướng phát triển kinh tế được báo cáo tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã phát đi một thông điệp rõ ràng: chặng đường 2026-2030 phải là giai đoạn tăng tốc có kiểm soát, đổi mới có trọng tâm và phát triển trên nền tảng pháp quyền, kỷ luật thực thi và năng lực tự cường quốc gia. Khi tăng trưởng hai con số được đặt trong chỉnh thể của ổn định vĩ mô, cải cách thể chế, hiện đại hóa hạ tầng, phát triển khoa học - công nghệ và bảo đảm tiến bộ xã hội, đó mới là nền tảng đủ vững để đất nước bước vào một chu kỳ phát triển mới với tầm vóc cao hơn.