Trợ giúp pháp lý trở thành điểm tựa công lý cho người yếu thế

Sau gần tám năm triển khai, công tác trợ giúp pháp lý trên cả nước đã trở thành “điểm sáng” trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân và bảo đảm “không ai bị bỏ lại phía sau”. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của xã hội, Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 đã bộc lộ những hạn chế, chưa bao quát hết nhu cầu thực tế.

Để đáp ứng yêu cầu mới, Bộ Tư pháp đang xây dựng Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý — nhằm mở rộng phạm vi, đổi mới phương thức thực hiện và đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động TGPL.

Một điểm nhấn đáng chú ý của dự thảo là việc mở rộng diện người được TGPL. Bên cạnh các nhóm yếu thế truyền thống, dự thảo bổ sung người dưới 18 tuổi bị tố giác, khởi tố, hoặc là nạn nhân trong vụ án hình sự; Người bị mua bán, người đang được xác minh là nạn nhân của hành vi mua bán người; Người bị bạo lực gia đình, không còn ràng buộc điều kiện “có khó khăn về tài chính”; Người khuyết tật, dù có hay không có khó khăn tài chính; Và người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Việc bổ sung này thể hiện rõ tinh thần nhân văn và cam kết của Việt Nam trong việc nội luật hóa các điều ước quốc tế về quyền con người, đặc biệt là Công ước về quyền của người khuyết tật.

Dự thảo Luật loại bỏ các thủ tục hành chính rườm rà, tạo thuận lợi tối đa cho người được TGPL. Đặc biệt, khi cơ quan tiến hành tố tụng gửi thông báo đề nghị cử người thực hiện TGPL, người dân không cần phải làm đơn yêu cầu nữa. Đây là bước cải cách quan trọng, giúp người dân – nhất là nhóm yếu thế – tiếp cận dịch vụ pháp lý nhanh hơn, thuận tiện hơn.

Theo định hướng phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, dự thảo quy định Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ được thẩm định, đánh giá chất lượng vụ việc TGPL. Việc này vừa rút ngắn thời gian xử lý, vừa tăng tính linh hoạt cho địa phương, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 18-NQ/TW về tinh gọn bộ máy hành chính.

Bộ Tư pháp vẫn sẽ giám sát, hướng dẫn và kiểm tra để bảo đảm việc thực hiện đúng quy định và nâng cao chất lượng TGPL trên toàn quốc.

Dự thảo lần này chính thức thể chế hóa chuyển đổi số trong TGPL. Theo đó, Chính phủ có trách nhiệm đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số trong TGPL — từ quản lý hồ sơ, cung cấp dịch vụ trực tuyến cho đến hỗ trợ người dân tham gia phiên tòa trực tuyến.

Đây là bước đi quan trọng trong việc hiện đại hóa hệ thống pháp luật, giúp người dân ở vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số dễ dàng tiếp cận công lý chỉ qua một vài thao tác điện tử.

Dự thảo Luật khẳng định nguyên tắc bình đẳng giới và bảo đảm mọi nhóm xã hội đều có cơ hội bình đẳng trong tiếp cận TGPL. Đồng thời, việc thực hiện chính sách dân tộc trong TGPL sẽ tiếp tục được lồng ghép qua các chương trình mục tiêu quốc gia, bảo đảm “pháp luật đến với từng bản làng”, giúp đồng bào dân tộc thiểu số hiểu và sử dụng pháp luật để bảo vệ mình.

Luật sửa đổi không chỉ khắc phục bất cập mà còn mở đường cho một hệ thống TGPL hiện đại, chuyên nghiệp, gần dân và phục vụ nhân dân tốt hơn. Đây là bước đi quan trọng để hiện thực hóa chủ trương lớn của Đảng về “xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân”.