An ninh năng lượng quốc gia không thể đứng trước khoảng trống dự trữ xăng dầu

Không thể duy trì tư duy dự trữ theo kiểu phụ thuộc

Tại diễn đàn Quốc hội, trong khi thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội, đại biểu Đặng Ngọc Huy, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi, đã đặt ra một vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển bền vững của đất nước: an ninh dự trữ xăng dầu quốc gia. Từ thực tiễn điều hành và yêu cầu bảo đảm năng lượng cho nền kinh tế, đại biểu cho rằng đây là “khoảng trống” không thể tiếp tục kéo dài, bởi nếu không sớm được lấp đầy, mọi thành quả tăng trưởng đều có thể bị đe dọa.

Theo Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị đã xác định mục tiêu đến năm 2030 dự trữ xăng dầu phải đạt khoảng 90 ngày nhập khẩu ròng. Tuy nhiên, nhìn vào thực tế hiện nay, dự trữ quốc gia mới chỉ đáp ứng khoảng 7 đến 10 ngày sử dụng; kể cả cộng với dự trữ thương mại thì mức tối đa cũng chỉ vào khoảng 30 ngày. Khoảng cách giữa mục tiêu chiến lược và năng lực dự trữ thực tế là rất lớn, phản ánh rõ độ trễ trong chuẩn bị hạ tầng và tổ chức thực hiện chính sách.

Đại biểu Đặng Ngọc Huy nêu thẳng thực trạng bằng một hình ảnh giàu sức cảnh báo: “Chúng ta không thể vận hành một nền kinh tế năng động với quy mô nền kinh tế khoảng 514 tỷ USD, đứng thứ 32 thế giới bằng một chiếc bình nhiên liệu luôn báo đèn đỏ”. Phát biểu đó không chỉ là một cách ví von, mà là lời nhắc mạnh mẽ về yêu cầu phải đặt vấn đề dự trữ xăng dầu đúng tầm chiến lược, đúng vị trí của nó trong cấu trúc an ninh kinh tế quốc gia.

Điểm nhấn quan trọng là chỉ ra lỗ hổng quản trị trong hệ thống dự trữ hiện nay. Theo đó, hàng dự trữ quốc gia vẫn đang được chứa chung trong bồn bể của các doanh nghiệp đầu mối. Cách thức này, theo đại biểu, chưa bảo đảm nguyên tắc quản lý độc lập về số lượng và chất lượng theo Luật Dự trữ quốc gia. Đây là bất cập không chỉ về mặt kỹ thuật kho bãi, mà còn liên quan trực tiếp tới khả năng kiểm soát, tính minh bạch và mức độ chủ động của Nhà nước trong điều kiện có biến động lớn về thị trường năng lượng.

Từ đó, đại biểu đặt câu hỏi rất thẳng thắn: “Tại sao chúng ta vẫn chưa có hệ thống kho dự trữ quốc gia độc lập?”. Câu hỏi ấy cho thấy yêu cầu cấp bách phải thay đổi tư duy quản trị, chuyển từ cách làm phụ thuộc, tạm thời sang đầu tư một hệ thống dự trữ chiến lược có tính độc lập, hiện đại và đủ sức đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng trong giai đoạn mới. Khi chưa tách bạch rành mạch giữa dự trữ chiến lược và dự trữ thương mại, nguy cơ bị động trong điều hành, thậm chí phát sinh rủi ro trong tình huống khẩn cấp, vẫn còn hiện hữu.

Trong bối cảnh tình hình thế giới tiếp tục diễn biến nhanh, phức tạp và khó lường, những bất ổn về địa chính trị, xung đột khu vực, đứt gãy chuỗi cung ứng hay sự cố tại các tuyến hàng hải trọng yếu đều có thể tác động trực tiếp đến nguồn cung và giá xăng dầu. Vì vậy, đầu tư cho dự trữ quốc gia không thể bị nhìn nhận như một khoản chi phí đơn thuần, mà phải được xác định là khoản đầu tư cho ổn định vĩ mô, cho năng lực tự chủ và cho sức chống chịu của nền kinh tế. Như đại biểu nhấn mạnh, “chúng ta không thể chờ đến khi ‘khát’ mới bắt đầu đào giếng”.

Phải có lộ trình cứng, nguồn lực thật và hành lang pháp lý đủ mạnh

Từ nhận diện thực trạng, đại biểu Đặng Ngọc Huy bày tỏ tán thành với định hướng tập trung bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, trong đó hình thành hệ thống kho dự trữ dầu thô quy mô lớn, duy trì nguồn cung ổn định ít nhất 90 ngày như nêu trong Báo cáo số 186 của Chính phủ. Quan điểm này thể hiện rõ yêu cầu phải nâng an ninh năng lượng lên thành một cấu phần thiết yếu của an ninh quốc gia, gắn với mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và tự chủ hơn của nền kinh tế.

Để mục tiêu đó không dừng ở chủ trương, đại biểu kiến nghị ba nhóm giải pháp có tính đột phá. Thứ nhất, cần quyết liệt bố trí nguồn lực ngân sách và có cơ chế đặc thù để khởi công ngay hệ thống kho dự trữ quốc gia độc lập, tách bạch hoàn toàn với kho thương mại. Thứ hai, phải ban hành lộ trình cụ thể, trong đó năm 2028 đạt mức dự trữ 60 ngày, đến năm 2030 đạt 90 ngày. Thứ ba, cần khẩn trương sửa đổi Luật Dự trữ quốc gia và các nghị định liên quan, tạo hành lang pháp lý để huy động nguồn lực xã hội hóa vào đầu tư hạ tầng kho bãi, nhưng quyền kiểm soát hàng hóa phải tuyệt đối thuộc về Nhà nước.

Có thể thấy, phát biểu của đại biểu Đặng Ngọc Huy không chỉ dừng ở cảnh báo một bất cập lớn trong bảo đảm an ninh năng lượng, mà còn đưa ra hướng xử lý cụ thể, rõ mốc thời gian, rõ trách nhiệm chính sách và rõ yêu cầu hoàn thiện thể chế. Đây là tiếng nói trách nhiệm, có chiều sâu và bám sát lợi ích quốc gia trong bối cảnh đất nước đang đặt mục tiêu phát triển nhanh đi đôi với giữ vững ổn định.

An ninh năng lượng không thể bảo đảm bằng những giải pháp chắp vá. Dự trữ xăng dầu quốc gia cũng không thể tiếp tục vận hành trong trạng thái thiếu độc lập, thiếu chiều sâu chiến lược. Từ nghị trường Quốc hội, kiến nghị của đại biểu Đặng Ngọc Huy thêm một lần đặt ra đòi hỏi phải hành động quyết liệt hơn, sớm hơn và mạnh hơn, để xây dựng lá chắn năng lượng đủ tầm cho nền kinh tế, củng cố thế chủ động quốc gia và bảo vệ vững chắc dư địa phát triển của đất nước trong chặng đường tới.