1. Trong mọi giai đoạn cách mạng, Đảng, Nhà nước ta
luôn đặc biệt quan tâm công tác phòng, chống lãng phí, đã ban hành nhiều nghị
quyết, chỉ thị, kết luận về vấn đề này và lãnh đạo cả hệ thống chính trị, toàn
dân tổ chức thực hiện đạt nhiều kết quả. Trước yêu cầu tăng cường nguồn lực,
khơi dậy sức dân đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới dưới sự lãnh đạo của Đảng,
công tác phòng, chống lãng phí đang đứng trước những yêu cầu, nhiệm vụ mới rất
khẩn trương, cấp bách.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chú trọng phòng,
chống lãng phí. Bác căn dặn "Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù
của nhân dân, của bộ đội và của Chính phủ"[1]; Người chỉ rõ "Tham ô
có hại nhưng lãng phí có khi còn hại nhiều hơn: Nó tai hại hơn tham ô vì lãng
phí rất phổ biến..."[2]; "Lãng phí tuy không lấy của công đút túi,
song kết quả cũng rất tai hại cho nhân dân, cho Chính phủ. Có khi tai hại hơn nạn
tham ô"[3]; Người nhiều lần nhấn mạnh "Phải quý trọng của công: Tất cả
cái ăn, cái mặc, cái dùng của các cô, các chú là mồ hôi nước mắt của đồng bào.
Phải tiết kiệm, giữ gìn, không được lãng phí[4]; "Tham ô, lãng phí, quan
liêu là một thứ "giặc ở trong lòng". Nếu chiến sĩ và nhân dân ra sức
chống giặc ngoại xâm mà quên chống giặc nội xâm, như thế là chưa làm tròn nhiệm
vụ của mình. Vì vậy, chiến sĩ và nhân dân phải hăng hái tham gia phong trào ấy"[5].
Không chỉ là thường xuyên căn dặn, nhắc nhở, bàn luận
về tiết kiệm, chống lãng phí dưới góc độ lý luận, Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là
tấm gương mẫu mực, sáng ngời về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, đã truyền
cảm hứng trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ra sức thi đua, huy động, hội tụ
tiềm lực, sức mạnh chiến thắng thực dân, đế quốc, giải phóng dân tộc, thống nhất
đất nước.
Từ khi tiến hành công cuộc đổi mới đến nay, Ban Chấp
hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư các khóa đã ban hành nhiều chỉ thị,
nghị quyết, kết luận về phòng, chống lãng phí. Ngày 21/8/2006, Hội nghị lần thứ
ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Khóa X) ban hành Nghị quyết số 04-NQ/TW về
tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng
phí; ngày 25/5/2012, Ban Chấp hành Trung ương (khóa XI) ban hành Kết luận số
21-KL/TW về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba, Ban Chấp
hành Trung ương (khóa X); ngày 21/12/2012, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số
21-CT/TW về việc đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; ngày
25/12/2023, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị 27-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của
Đảng đối với công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.
Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng
chỉ rõ: "Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí... chưa có chuyển biến
rõ rệt... phát hiện, xử lý tham nhũng, lãng phí vẫn còn hạn chế... Tham nhũng,
lãng phí... vẫn còn nghiêm trọng, phức tạp... ngày càng tinh vi, gây bức xúc
trong xã hội"[6]. Thể chế hoá các chủ trương của Đảng, Ủy ban Thường vụ Quốc
hội khóa X ban hành Pháp lệnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 1998; Quốc
hội đã thông qua Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2005 và năm 2013;
Hiến pháp năm 2013 quy định "Cơ quan, tổ chức, cá nhân phải thực hành tiết
kiệm, chống lãng phí, phòng, chống tham nhũng trong hoạt động kinh tế - xã hội
và quản lý nhà nước"[7].
Thực hiện các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Trung
ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Hiến pháp và quy định của pháp luật, các cấp
ủy đảng, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể từ Trung ương đến địa phương đã
xác định rõ hơn trách nhiệm trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ phòng,
chống lãng phí. Hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, khai thác, sử dụng các nguồn
lực của đất nước được nâng lên. Ngân sách nhà nước được kiểm soát chặt chẽ từ
khâu lập đến chấp hành dự toán và quyết toán; mua sắm, trang bị, quản lý và sử
dụng tài sản, phương tiện đi lại, trang thiết bị làm việc trong các cơ quan, tổ
chức sử dụng ngân sách thực hiện theo đúng định mức, tiêu chuẩn, chế độ quy định;
công tác quản lý các dự án đầu tư sử dụng vốn, tài sản nhà nước có chuyển biến
tích cực.
Việc sắp xếp lại, xử lý nhà, đất thuộc sở hữu Nhà nước
được triển khai; quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước tại doanh nghiệp, ý
thức tiết kiệm trong sản xuất và tiêu dùng của nhân dân có nhiều chuyển biến
tích cực. Kết quả thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã góp phần đưa công cuộc
đổi mới đạt những thành tựu vĩ đại; đạt và vượt hầu hết các mục tiêu, chỉ tiêu
phát triển kinh tế-xã hội qua các nhiệm kỳ, kể cả trong bối cảnh có những thách
thức chưa từng có tiền lệ như dịch bệnh, thiên tai; huy động, quản lý và sử dụng
có hiệu quả các nguồn nhân lực, vật lực, tài lực, bảo đảm quốc phòng, an ninh,
đối ngoại, an sinh xã hội, phúc lợi xã hội của đất nước.
Bên cạnh kết quả, lãng phí còn diễn ra khá phổ biến,
dưới nhiều dạng thức khác nhau, đã và đang gây ra nhiều hệ luỵ nghiêm trọng cho
phát triển. Trong đó, gây suy giảm nguồn lực con người, nguồn lực tài chính, giảm
hiệu quả sản xuất, tăng gánh nặng chi phí, gây cạn kiệt tài nguyên, gia tăng
khoảng cách giàu nghèo. Hơn thế, lãng phí còn gây suy giảm lòng tin của người
dân với Đảng, Nhà nước, tạo rào cản vô hình trong phát triển kinh tế - xã hội,
bỏ lỡ thời cơ phát triển của đất nước.
Một số dạng thức của lãng phí đang nổi lên gay gắt hiện
nay, đó là: Chất lượng xây dựng, hoàn thiện pháp luật chưa đáp ứng yêu cầu thực
tiễn công cuộc đổi mới dẫn đến khó khăn, cản trở việc thực thi, gây thất thoát,
lãng phí các nguồn lực. Lãng phí thời gian, công sức của doanh nghiệp, cá nhân
khi thủ tục hành chính rườm rà, dịch vụ công trực tuyến chưa thuận tiện và
thông suốt.
Lãng phí cơ hội phát triển của địa phương, của đất nước
do bộ máy nhà nước có nơi, có lúc hoạt động chưa hiệu quả, một bộ phận cán bộ
nhũng nhiễu, thiếu năng lực, né tránh, đùn đẩy công việc, sợ trách nhiệm; do chất
lượng, năng suất lao động thấp.
Lãng phí tài nguyên thiên nhiên; lãng phí tài sản công
do quản lý, sử dụng chưa hiệu quả, trong đó giải ngân vốn đầu tư công; cổ phần
hóa, xử lý thoái vốn của các doanh nghiệp nhà nước; sắp xếp lại, xử lý nhà, đất
thuộc sở hữu Nhà nước, các dự án sử dụng nhiều tài nguyên đất và nước; thực hiện
các chương trình, mục tiêu quốc gia, các gói tín dụng hỗ trợ phát triển an sinh
xã hội hầu hết rất chậm. Lãng phí trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiêu
dùng của nhân dân diễn ra dưới nhiều hình thức.
Ngoài những nguyên nhân dẫn đến từng dạng thức lãng
phí, còn do thực thi các nghị quyết, chỉ thị, văn bản pháp luật về phòng, chống
lãng phí trong thực tế vẫn còn hạn chế; hệ thống tiêu chuẩn, định mức, chế độ,
một số chưa phù hợp thực tế nhưng chậm được sửa đổi, bổ sung; xử lý lãng phí
chưa được đề cao, thường gắn với xử lý tham nhũng như hệ lụy kéo theo. Chưa tạo
được phong trào thi đua rộng khắp về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí cũng
như dư luận xã hội mạnh mẽ để phê phán, lên án những hành vi gây lãng phí. Việc
xây dựng văn hoá tiết kiệm, không lãng phí trong xã hội chưa được quan tâm đúng
mức.
2. Chúng ta đang đứng trước cơ hội lịch sử để đưa đất
nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Đây cũng là thời điểm để định
hình tương lai của chúng ta. Để nắm bắt cơ hội, đẩy lùi thách thức, gia tăng mạnh
mẽ nguồn lực chăm lo cho nhân dân, làm giàu cho đất nước trong giai đoạn cách mạng
mới, xây dựng tương lai tốt đẹp, công tác phòng, chống lãng phí cần được triển
khai quyết liệt, đồng bộ với những giải pháp hữu hiệu, tạo sự lan toả mạnh mẽ,
trở thành tự nguyện, tự giác của mỗi cán bộ, đảng viên và người dân, văn hoá ứng
xử trong thời đại mới; chú trọng một số giải pháp trọng tâm, sau đây:
Thứ nhất, cần thống nhất nhận thức đấu tranh phòng, chống
lãng phí là cuộc chiến chống "giặc nội xâm" đầy cam go, phức tạp; là
một phần của cuộc đấu tranh giai cấp; có vị trí tương đương với phòng, chống
tham nhũng, tiêu cực để xây dựng Đảng ta vững mạnh, "là đạo đức, là văn
minh".
Tập trung tuyên truyền sâu rộng, nâng cao ý thức,
trách nhiệm trong cán bộ, đảng viên và người lao động, trước hết là sự nêu
gương của người đứng đầu tại từng cơ quan, tổ chức, cá nhân khu vực công, khu vực
tư về ý nghĩa, tầm quan trọng và trách nhiệm thực hành tiết kiệm, chống lãng
phí.
Tiết kiệm, chống lãng phí phải được thể hiện rõ nét
qua những cam kết, kế hoạch, có lãnh đạo, có chỉ tiêu cụ thể, tiến hành thường
xuyên, triệt để. Xây dựng, triển khai thiết thực các cuộc vận động, phong trào
thi đua về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, tạo khí thế thi đua sôi nổi, rộng
khắp trong toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta. Kịp thời biểu dương, khen thưởng,
nhân rộng các điển hình tiên tiến trong thực hiện tốt công tác thực hành tiết
kiệm, chống lãng phí.
Thứ hai, tập trung hoàn thiện và tổ chức triển khai có
hiệu quả thể chế phòng, chống lãng phí; xử lý nghiêm các cá nhân, tập thể có
hành vi, việc làm gây thất thoát, lãng phí tài sản công. Ban hành quy định của
Đảng nhận diện cụ thể những biểu hiện lãng phí trong thực hiện nhiệm vụ của cán
bộ, đảng viên; quy định vai trò, trách nhiệm của cấp uỷ, tổ chức đảng, chính
quyền, người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị trong công tác phòng, chống lãng
phí; xây dựng và tổ chức thực hiện Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng
phí.
Tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi quy định của pháp luật về
thực hành tiết kiệm, chống lãng phí theo hướng tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, đồng bộ
cho giám sát, kiểm tra, phát hiện, xử lý mạnh, có tính răn đe cao đối với các
hành vi lãng phí; xây dựng cơ chế thực sự hữu hiệu cho giám sát, phát hiện lãng
phí của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và nhân dân. Đẩy mạnh phát hiện, xử lý
nghiêm minh các vụ vi phạm gây lãng phí lớn tài sản công theo tinh thần "xử
lý một vụ cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực".
Thứ ba, tập trung giải quyết triệt để các nguyên nhân
dẫn đến lãng phí tài sản công, tài nguyên thiên nhiên, nguồn lực chăm lo nhân
dân và phát triển đất nước. Trọng tâm là: (1) Đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng,
hoàn thiện và thực thi pháp luật, coi đây là yếu tố quan trọng để phòng, chống
lãng phí. Trong đó, xây dựng pháp luật phải xuất phát từ thực tiễn; vừa làm vừa
rút kinh nghiệm; không cầu toàn, không nóng vội; lấy người dân, doanh nghiệp
làm trung tâm, chủ thể, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, khơi thông nguồn
lực, giải quyết, khắc phục điểm nghẽn, mở rộng không gian, tạo đà cho phát triển.
Thường xuyên đánh giá hiệu quả, chất lượng chính sách sau ban hành để kịp thời
điều chỉnh bất cập, mâu thuẫn, giảm thiểu thất thoát, lãng phí các nguồn lực.
Rà soát, bổ sung các quy định về cơ chế quản lý, các định mức kinh tế - kỹ thuật
không còn phù hợp với thực tiễn phát triển của đất nước. Hoàn thiện các quy định
xử lý hành vi lãng phí; các quy định về quản lý, sử dụng tài sản công; thể chế
trong ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, tạo sự đồng bộ trong chuyển
đổi để giảm thiểu lãng phí.
(2) Cải cách triệt để, giảm tối đa thủ tục hành chính,
chi phí tuân thủ của người dân, doanh nghiệp; chống bệnh quan liêu.
(3) Sử dụng tài nguyên, nhân lực, vật lực hiệu quả;
tăng cường tính bền vững, tối ưu hóa quy trình làm việc; nâng cao hiệu quả sử dụng
năng lượng. Giải quyết dứt điểm tồn tại kéo dài đối với các dự án quan trọng quốc
gia, dự án trọng điểm, dự án hiệu quả thấp, gây thất thoát, lãng phí lớn; các
ngân hàng thương mại yếu kém. Sớm hoàn thành cổ phần hóa, nâng cao hiệu quả hoạt
động của doanh nghiệp nhà nước. Tổng kết, nhân rộng kinh nghiệm triển khai dự
án đường dây 500 Kv mạch 3 Quảng Trạch (Quảng Bình) - Phố Nối (Hưng Yên) để rút
ngắn thời gian thực hiện các công trình, dự án đầu tư công trọng điểm, quan trọng
quốc gia, đường cao tốc, công trình trọng điểm, liên vùng, dự án có tác động
lan tỏa.
(4) Tập trung xây dựng, tinh gọn bộ máy tổ chức Đảng,
Quốc hội, Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị-xã hội để hoạt động
hiệu lực, hiệu quả; xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là người đứng đầu các cấp đủ
phẩm chất, năng lực, uy tín ngang tầm nhiệm vụ trong điều kiện mới. Có các giải
pháp cụ thể tăng năng suất lao động, nâng cao giá trị lao động Việt Nam trong
giai đoạn mới.
Thứ tư, xây dựng văn hoá phòng, chống lãng phí; đưa thực
hành tiết kiệm, chống lãng phí trở thành "tự giác", "tự nguyện",
"cơm ăn nước uống, áo mặc hàng ngày". Xây dựng văn hoá tiết kiệm, chống
lãng phí trong các cơ quan, tổ chức; khuyến khích nhân dân tăng cường thực hành
tiết kiệm, chống lãng phí, tạo thói quen quý trọng tài sản của Nhà nước, công sức
của nhân dân, sự đóng góp của tập thể và công sức của mỗi cá nhân; coi việc thực
hành tiết kiệm, chống lãng phí là nhiệm vụ hằng ngày. Thực hiện đồng bộ các giải
pháp xây dựng văn hóa tiết kiệm, ý thức tiết kiệm; tư duy làm việc khoa học, quản
lý thời gian hiệu quả, hình thành trách nhiệm đạo đức xã hội gắn với thực hiện
nghiêm kỷ cương, kỷ luật.
V.I. Lênin nói "Chúng ta phải thực hành tiết kiệm
tột mức trong bộ máy nhà nước của chúng ta. Chúng ta phải bài trừ mọi vết tích
lãng phí mà nước Nga quân chủ và bộ máy quan liêu tư bản chủ nghĩa của nó đã để
lại đầy rẫy"[8]; Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu nhấn mạnh "Muốn tiến
lên chủ nghĩa xã hội phải khắc phục khuyết điểm, tức là phải tăng gia sản xuất,
tiết kiệm, chống lãng phí, bảo vệ của công"[9]; để đưa đất nước vững bước
đi lên chủ nghĩa xã hội, thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược 100 năm dưới
sự lãnh đạo của Đảng, 100 năm thành lập nước, nhất định chúng ta phải quyết tâm
phòng, chống lãng phí gắn với phòng chống tham nhũng, tiêu cực.
TÔ LÂM
Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt
Nam
Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
[1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t.7, tr.357
[2] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.7, tr.345
[3] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.7, tr.357
[4] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.9, tr.221
[5] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.7, tr.362
[6] Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t1, tr.92, 93
[7] Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2013, tr.12
[8] V.I.Lênin: Toàn tập, NXB Tiến bộ, Mátxcơva, 1979, t.45, tr.458, 459
[9] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.11, tr.110
