Diễn đàn xây dựng pháp luật - Hoàn thiện thể chế, pháp luật tạo “đột phá của đột phá” trong kỷ nguyên mới

Diễn đàn xây dựng pháp luật lần thứ Nhất có sự tham dự của lãnh đạo Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các bộ, ngành Trung ương; đại diện Thường trực HĐND, UBND các tỉnh, thành phố; các viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu. Quy mô, thành phần đại biểu thể hiện quyết tâm chính trị rất cao trong việc tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, xây dựng pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, thường xuyên của Quốc hội. Gần 80 năm kể từ ngày tổng tuyển cử đầu tiên, hệ thống pháp luật nước ta ngày càng được hoàn thiện, đồng bộ hơn, tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Lần đầu tiên, Diễn đàn xây dựng pháp luật được tổ chức gắn với việc tổng kết nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, là dịp để đánh giá khách quan, toàn diện công tác lập pháp, từ đó đề xuất các giải pháp tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật trong giai đoạn mới.

Chủ tịch Quốc hội khẳng định, kế thừa, phát huy kết quả và kinh nghiệm của các nhiệm kỳ trước, công tác xây dựng pháp luật của Quốc hội khóa XV đã có nhiều đổi mới quan trọng, thể hiện rõ vai trò “đi trước một bước về thể chế”, khẳng định vị trí trung tâm của Quốc hội trong việc hoàn thiện thể chế phát triển. Quốc hội đã chủ động xây dựng và trình Bộ Chính trị thông qua Định hướng Chương trình xây dựng pháp luật cả nhiệm kỳ, tạo căn cứ để các cơ quan chủ động, đồng bộ trong chuẩn bị, phối hợp, tổ chức thực hiện.

Cùng với đó, Quốc hội đã kịp thời sửa đổi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, ban hành các nghị quyết quan trọng nhằm đổi mới quy trình lập pháp, trong đó có Nghị quyết số 197 về đổi mới, hoàn thiện quy trình xây dựng pháp luật, thể hiện quyết tâm nâng cao chất lượng từng dự án luật, nghị quyết. Nhiều đạo luật, nghị quyết được thông qua với số lượng lớn, phạm vi điều chỉnh rộng, góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, phòng chống tham nhũng, tiêu cực.

Đặc biệt, tại các kỳ họp cuối nhiệm kỳ, Quốc hội thể hiện rõ tinh thần đổi mới tư duy lập pháp, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo trong hoạt động xây dựng pháp luật; tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền Quốc hội, đồng thời giao quyền chủ động, linh hoạt cho Chính phủ trong tổ chức thực hiện luật, gắn với đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền hợp lý, hiệu quả. Quốc hội cũng linh hoạt, phản ứng kịp thời với các tình huống phát sinh từ thực tiễn như ban hành cơ chế đặc thù phòng, chống dịch COVID-19, cho phép Chính phủ điều chỉnh một số quy định khác luật trong điều kiện đặc biệt, thể hiện tinh thần đồng hành, chia sẻ trách nhiệm với Chính phủ và cả hệ thống chính trị.

Bên cạnh những kết quả nổi bật, Chủ tịch Quốc hội thẳng thắn chỉ ra, việc hoàn thiện thể chế vẫn còn những hạn chế, chưa hoàn toàn đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Một số quy định pháp luật chưa thực sự thích ứng nhanh với bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và những vấn đề mới nảy sinh; còn tình trạng thiếu đồng bộ, thiếu tính khả thi, tính dự báo chưa cao. Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 14, Diễn đàn lần này tiếp tục đi sâu vào các vấn đề như chậm ban hành văn bản hướng dẫn thi hành, phân cấp, phân quyền chưa thật thông suốt, trách nhiệm giải trình có nơi, có lúc chưa rõ; những “điểm nghẽn” về đất đai, thị trường vốn, lao động có kỹ năng, cũng như công tác truyền thông chính sách chưa “đúng – đủ – kịp thời”.

Từ thực tiễn đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu các cơ quan, tổ chức, đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học tập trung thảo luận, đề xuất giải pháp thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 66 ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; thực hiện nghiêm quy trình lập pháp, kiên quyết phòng, chống tiêu cực, lợi ích nhóm theo tinh thần Quy định 178; tăng cường hơn nữa sự phối hợp chặt chẽ, kịp thời, hiệu quả giữa các cơ quan của Quốc hội với Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các cơ quan tư pháp và các cơ quan hữu quan. Mọi đạo luật phải xuất phát từ lợi ích quốc gia, dân tộc và nguyện vọng chính đáng của Nhân dân, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân, bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy trong công tác xây dựng pháp luật, đưa thể chế pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, động lực phát triển đất nước, xác định xây dựng pháp luật là “đột phá của đột phá”. Cùng với đó là việc thường xuyên rà soát, phát hiện và kịp thời sửa đổi, bổ sung những sơ hở, khoảng trống, vướng mắc của hệ thống pháp luật; bảo đảm tính đồng bộ, ổn định, khả thi, vừa đáp ứng nhiệm vụ cấp bách, vừa tạo khung pháp lý lâu dài cho phát triển bền vững, hội nhập quốc tế, chuyển đổi số quốc gia, ứng dụng khoa học – công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong cả quá trình xây dựng và thi hành pháp luật.

Trên tinh thần “Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân”, Chủ tịch Quốc hội đồng thời lưu ý, cùng với việc ban hành luật, nghị định, thông tư, cần đặc biệt coi trọng công tác quán triệt, phổ biến, giáo dục pháp luật, để mỗi cán bộ, đảng viên và người dân “sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật”. Đây cũng là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, trong đó công tác thông tin, tuyên truyền về hoạt động xây dựng pháp luật, về Diễn đàn pháp luật lần này cần được triển khai mạnh mẽ, sinh động, dễ hiểu, dễ nhớ, hướng đến mọi tầng lớp Nhân dân.

Với tinh thần cầu thị, lắng nghe, Diễn đàn xây dựng pháp luật lần thứ Nhất được kỳ vọng sẽ trở thành kênh tập hợp ý kiến trí tuệ, tâm huyết, trách nhiệm của đại biểu Quốc hội, chuyên gia, nhà khoa học, nhà thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xây dựng pháp luật, hoàn thiện thể chế, đưa đường lối, chủ trương của Đảng nhanh chóng được cụ thể hóa bằng pháp luật, đi vào cuộc sống; đồng thời củng cố niềm tin của Nhân dân vào Quốc hội – cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân.