Luật Trợ giúp pháp lý sửa đổi - Tăng cường quyền tiếp cận pháp luật cho mọi người dân

Hoàn thiện khung pháp lý, không để ai bị bỏ lại phía sau

Dự thảo Luật được triển khai theo chương trình lập pháp năm 2026, cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng như Nghị quyết số 27-NQ/TW về xây dựng Nhà nước pháp quyền, Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, và Nghị quyết 57-NQ/TW về chuyển đổi số quốc gia.

Theo Bộ Tư pháp, sau gần 8 năm thi hành Luật TGPL năm 2017, hoạt động trợ giúp pháp lý đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần bảo vệ quyền con người, thúc đẩy bình đẳng xã hội và giảm “nghèo pháp luật”. Cả nước đã thực hiện hơn 258.000 vụ việc TGPL, trong đó có trên 160.000 vụ việc tham gia tố tụng, hàng chục nghìn trường hợp được bảo vệ thành công quyền và lợi ích hợp pháp.

Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới, một số quy định của Luật hiện hành đã bộc lộ hạn chế: đối tượng được TGPL còn hẹp, mạng lưới tổ chức chưa phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp, chưa bắt kịp xu thế chuyển đổi số, và chưa bảo đảm đầy đủ nguồn lực cho công tác TGPL.

Dự thảo Luật mới xác định lấy quyền lợi của người dân làm trung tâm, mở rộng đáng kể các nhóm được hưởng TGPL. Theo đó, người khuyết tật, dù có hay không có khó khăn về tài chính, đều được tiếp cận TGPL; người bị bạo lực gia đình, nạn nhân mua bán người, người chưa thành niên vi phạm pháp luật, và cả người nước ngoài tại Việt Nam cũng được đưa vào diện được bảo vệ.

Điều này không chỉ nội luật hóa các điều ước quốc tế như Công ước về quyền của người khuyết tật, mà còn thể hiện tinh thần “Không để ai bị bỏ lại phía sau” mà Đảng và Nhà nước luôn kiên định.

Một điểm mới nổi bật là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong TGPL, hướng tới cung cấp dịch vụ pháp lý trực tuyến, nhanh chóng và minh bạch. Dự thảo bổ sung quy định Chính phủ có trách nhiệm thống nhất quản lý nhà nước về TGPL, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, số hóa quy trình hành chính để người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ pháp lý mọi lúc, mọi nơi.

Bên cạnh đó, mô hình tổ chức TGPL cũng được tái cấu trúc: mỗi tỉnh, thành phố sẽ có ít nhất một Trung tâm TGPL nhà nước, đồng thời Chi nhánh có thể được thành lập linh hoạt theo nhu cầu địa phương, không còn giới hạn ở vùng đặc biệt khó khăn. Điều này giúp rút ngắn khoảng cách pháp lý giữa thành thị và nông thôn, miền núi, hải đảo.

Một bước tiến trong cải cách tư pháp và an sinh xã hội

Để khắc phục tình trạng thiếu nhân lực và tăng chất lượng dịch vụ TGPL, Dự thảo Luật mở rộng đối tượng có thể trở thành cộng tác viên TGPL – bao gồm mọi công dân Việt Nam có trình độ cử nhân luật, có phẩm chất đạo đức tốt, đủ năng lực hành nghề.

Đáng chú ý, cộng tác viên sẽ được tham gia cả tố tụng và đại diện ngoài tố tụng, thay vì chỉ tư vấn pháp luật như trước đây. Đây là bước tiến lớn, giúp mở rộng mạng lưới TGPL toàn quốc, tăng tính kịp thời và chủ động trong việc hỗ trợ người dân.

Dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã trong việc tuyên truyền, thống kê, giới thiệu người dân đến Trung tâm TGPL; phân quyền cho UBND cấp tỉnh tổ chức thẩm định, đánh giá chất lượng vụ việc TGPL.

Về tài chính, Nhà nước bảo đảm ngân sách cho công tác TGPL theo nguyên tắc “TGPL là trách nhiệm của Nhà nước”, không chỉ tập trung vào các vụ việc “phức tạp, điển hình” mà bảo đảm bao phủ toàn diện, công bằng.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật TGPL là bước đi thiết thực trong tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền, thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về an sinh xã hội, cải cách tư pháp và chuyển đổi số.

Khi được ban hành và thực thi, Luật mới sẽ góp phần quan trọng vào việc đưa pháp luật đến gần dân hơn, bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận công lý bình đẳng, khẳng định cam kết của Việt Nam đối với quyền con người và phát triển bền vững.

Trợ giúp pháp lý không chỉ là công cụ bảo vệ quyền lợi – mà còn là biểu tượng của công bằng, nhân văn và niềm tin vào pháp luật của Nhà nước pháp quyền Việt Nam.