Luật Phòng bệnh - Bước tiến mới trong chăm sóc sức khỏe toàn dân

Cùng với những tiến bộ trong y học và điều kiện sống được cải thiện, Việt Nam đang đối mặt cả với bệnh truyền nhiễm và bệnh không lây nhiễm (như tiểu đường, tim mạch, béo phì, ung thư, rối loạn tâm thần…). Việc chữa bệnh tốn kém, mất thời gian và ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống. Do đó, “phòng bệnh hơn chữa bệnh” không còn là khẩu hiệu suông, mà là yêu cầu cấp thiết về mặt sức khỏe, kinh tế, xã hội.

Theo đó, việc xây dựng dự án Luật Phòng bệnh nhằm thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về công tác chăm sóc sức khỏe Nhân dân, được khẳng định trong Hiến pháp, Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII, Chỉ thị số 25-CT/TW ngày 25/10/2023 của Ban Bí thư Trung ương Đảng và các chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư tại Thông báo số 176-TB/VPTW ngày 25/4/2025 và Văn bản số 15845-CV/VPTW ngày 03/7/2025. Đặc biệt là Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân. Luật hướng tới việc nâng cao thể lực, trí lực, tầm vóc, tuổi thọ khỏe mạnh của người dân Việt Nam; xây dựng hệ thống sàng lọc, khám sức khỏe định kỳ, quản lý thông tin sức khỏe cá nhân, và phát huy vai trò của cộng đồng, gia đình, nhà trường, môi trường sống trong phòng, chống bệnh tật.

Dự thảo Luật Phòng bệnh được UBTVQH cho ý kiến tại phiên họp thứ 50. Dự án luật gồm sáu chương với 41 điều, điều chỉnh toàn diện từ phòng chống bệnh truyền nhiễm đến bệnh không truyền nhiễm, sức khỏe tâm thần, dinh dưỡng, thói quen sống, yếu tố nguy cơ môi trường và lối sống.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc quy định khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho người dân. Việc này giúp phát hiện sớm, xử lý kịp thời nguy cơ bệnh, giảm gánh nặng chi phí chữa bệnh, nâng cao chất lượng sống.

Bên cạnh đó, dự luật quy định xây dựng sổ sức khỏe điện tử để theo dõi và quản lý thông tin sức khỏe từng người trong suốt vòng đời; tiến tới miễn viện phí cơ bản trong phạm vi bảo hiểm y tế vào năm 2030.

Luật cũng đề xuất thành lập Quỹ Phòng bệnh quốc gia, nhằm huy động nguồn lực nhà nước và xã hội để thực hiện các chiến dịch, hoạt động phòng ngừa chủ động.

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật Phòng bệnh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản nhất trí với phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của dự thảo Luật nêu tại Tờ trình của Chính phủ. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng, lĩnh vực phòng bệnh có phạm vi rộng, tác động đến tất cả các đối tượng người dân, trong mọi điều kiện và hoàn cảnh sống; mặc dù đã có những quy định có liên quan đến phòng chống bệnh tật và nâng cao sức khỏe như Luật An toàn thực phẩm, Luật An toàn vệ sinh lao động, Luật Thể thao, Luật Tài nguyên nước,… nhưng việc dự án Luật chỉ điều chỉnh các nội dung về phòng bệnh chưa được quy định tại các văn bản luật khác là chưa thể hiện đầy đủ, bảo đảm tính bao quát các nội dung trong lĩnh vực phòng bệnh.

Phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp cho ý kiến dự thảo Luật Phòng bệnh, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm số 03/2007/QH12, qua 17 năm thực hiện, luật vẫn còn hiệu lực thi hành. Do đó, khi xây dựng Luật Phòng bệnh cần rà soát các nội dung, tránh trùng với quy định tại Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm.

“Luật Phòng bệnh phải được xây dựng một cách khả thi, không hình thức; tránh trùng lặp với Luật phòng, chống bệnh truyền nhiễm hiện hành; đồng thời đảm bảo phù hợp với thực tế, nguồn lực địa phương và trình độ y tế của từng vùng miền” Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Mục tiêu đặt ra là chăm lo sức khỏe nhân dân trước tiên, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - bởi người khỏe mạnh là nền tảng của lao động, sản xuất, sáng tạo và phát triển bền vững. Không chỉ Nhà nước mà mỗi gia đình, mỗi người dân cũng được kỳ vọng chủ động hơn trong phòng bệnh: duy trì lối sống lành mạnh, kiểm tra sức khỏe định kỳ, tham gia các chương trình tiêm chủng, sàng lọc, kiểm tra môi trường sống, dinh dưỡng…

Dự luật Luật Phòng bệnh dự kiến được trình Quốc hội xem xét và thông qua trong kỳ họp cuối năm 2025. Sau khi được chính thức ban hành, các cơ quan hữu quan sẽ phối hợp để đưa các quy định vào thực tiễn, từ y tế cơ sở, bệnh viện, trường học, nơi làm việc đến cộng đồng.

Luật Phòng bệnh là công cụ quan trọng giúp nhân dân “làm chủ sức khỏe” của bản thân và gia đình. Việc ban hành Luật cũng thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong chăm sóc sức khỏe công dân - một trong những trụ cột của sự phát triển bền vững.

Mỗi người dân hãy gắn mình vào vai trò đồng chủ động trong phòng bệnh: chăm sóc sức khỏe định kỳ, duy trì chế độ ăn uống, vận động hợp lý, giữ vệ sinh môi trường, tiêm chủng đầy đủ và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường để điều trị kịp thời.