Luật Tình trạng khẩn cấp trở thành “lá chắn” thứ hai bảo vệ quyền lợi người dân

Theo đó, nhấn mạnh dự thảo Luật Tình trạng khẩn cấp hiện đã quy định về các biện pháp ứng phó và khắc phục hậu quả, song vẫn còn thiếu một bước đi dài hơn – đó là tái thiết sau thảm họa. Đại biểu Tô Văn Tám (Quảng Ngãi) đặt vấn đề trong phiên thảo luận tại kỳ họp thứ 10 Quốc hội khoá XV: pháp luật không thể chỉ dừng ở khắc phục tạm thời.

“Muốn giảm thiểu thảm họa lâu dài, luật phải tính đến tái thiết – từ quy hoạch vùng rủi ro, đầu tư công trình phòng chống thiên tai đến nâng cao cảnh báo sớm” Đại biểu Tô Văn Tám thông tin thêm.

Nhận định này chạm đúng “khoảng trống pháp lý” lâu nay: chúng ta giỏi cứu trợ, nhưng còn thiếu cơ chế để khôi phục xã hội một cách bền vững sau khủng hoảng. Một đạo luật hoàn chỉnh phải tạo “cầu nối” từ tình huống bất thường trở lại trạng thái bình thường mới.

Một trong những nội dung gây chú ý là quy định kiểm soát việc đăng tải thông tin trong tình trạng khẩn cấp. Đại biểu Vũ Hồng Luyến (Hưng Yên) ủng hộ mục tiêu này, nhưng đặt ra yêu cầu song hành: “Kiểm soát thông tin là cần thiết để bảo vệ xã hội trước tin giả, nhưng cơ chế phải rõ ràng, có thời hạn và có trách nhiệm công bố thông tin kịp thời để định hướng dư luận.”

Điều đáng nói là sự điều chỉnh không chỉ nhắm vào “đình chỉ sai phạm”, mà còn nhấn mạnh trách nhiệm công khai, minh bạch của Nhà nước. Trong trạng thái khẩn cấp, thông tin chính thống chính là năng lượng ổn định xã hội. Một thông báo chậm có thể khiến tin giả đi trước. Một quy định pháp lý thiếu minh bạch có thể tạo ra nghi ngờ, từ đó làm tổn hại niềm tin.

Không chỉ dừng ở truyền thông, các đại biểu nhấn mạnh vai trò của công nghệ. Đại biểu Tạ Đình Thi (Hà Nội) phân tích: “Luật phải tạo cơ sở cho nền tảng dữ liệu quốc gia kết nối từ trung ương đến địa phương, đảm bảo ra quyết định nhanh và chính xác”.

Thảo luận cũng ghi nhận nhiều ý kiến xoay quanh quy định “yêu cầu các doanh nghiệp chuyển đổi sản xuất trong tình trạng khẩn cấp”. Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho rằng biện pháp này là cần thiết nhưng cần tính toán kỹ cơ chế bồi thường và hoàn trả thiệt hại: “Buộc doanh nghiệp tạm dừng sản xuất thông thường để chuyển sang hàng hóa phục vụ khẩn cấp là đúng, nhưng phải có cơ chế định giá thiệt hại, hỗ trợ trong thời hạn nhất định, để tránh phát sinh khiếu kiện”.

Hai yếu tố phải song hành để luật có thể đi vào thực tiễn mà không gây phản ứng xã hội giữa “lợi ích quốc gia” và “lợi ích doanh nghiệp”.

Một cuộc khủng hoảng – từ đứt gãy thông tin, thiên tai quy mô lớn, cho đến tấn công mạng – đều cho thấy quy trình ra quyết định chỉ hiệu quả khi có dữ liệu tức thời, liên thông. 112 là “điểm nhận diện”, nhưng nền tảng dữ liệu mới là “công cụ thực thi quyền lực nhanh chóng”.

Một điểm quan trọng khác được nêu là quy định chuyển đổi sản xuất trong tình trạng khẩn cấp. Các đại biểu cảnh báo: nếu quy định huy động doanh nghiệp mà thiếu cơ chế bồi thường rõ ràng, hậu quả lâu dài có thể là… mất niềm tin trong huy động lực lượng xã hội. Luật Tình trạng khẩn cấp muốn đi vào đời sống, phải đảm bảo “cưỡng chế nhưng không cưỡng ép”, huy động nhưng vẫn bảo vệ động lực phát triển.

Khi kết thúc phần thảo luận, Đại tướng Phan Văn Giang, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng – đại diện Ban soạn thảo – phát biểu cảm ơn và cam kết: “Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu tối đa ý kiến các đại biểu, chỉnh lý dự thảo ngắn gọn, dễ hiểu, dễ thực hiện, đảm bảo vận dụng hiệu quả trong các tình huống đặc biệt”.

Đây là cam kết đổi mới trong quá trình xây dựng pháp luật – hướng đến một nền lập pháp thực tiễn, linh hoạt, phản ứng nhanh trước biến động xã hội.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương ghi nhận tinh thần trách nhiệm của các cơ quan soạn thảo và thẩm tra. Ông nhấn mạnh: “Dự thảo lần này đã thể hiện tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư về đổi mới tư duy lập pháp; đề nghị Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện dự thảo bảo đảm tính khả thi và tạo sự đồng thuận cao.”

Luật Tình trạng khẩn cấp – khi được hoàn thiện – sẽ không chỉ là tập hợp các điều khoản ứng phó, mà còn là minh chứng cho một tư duy quản trị hiện đại: quản lý bằng minh bạch, điều hành bằng dữ liệu, và huy động bằng niềm tin.

Bởi trong mọi tình huống đặc biệt, điều giữ vững trật tự xã hội không chỉ là công cụ quyền lực, mà còn là niềm tin của người dân vào Nhà nước – niềm tin được xây dựng từ những quy định nhân văn, minh bạch và khả thi nhất.