Nâng cao năng lực tư vấn pháp luật ở cơ sở để Điện Biên chủ động củng cố “lá chắn pháp lý” từ sớm, từ xa

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, yêu cầu đưa pháp luật đi vào đời sống không thể chỉ dừng ở khâu ban hành chính sách, mà phải được bảo đảm bằng năng lực tổ chức thực hiện ngay từ cơ sở. Từ yêu cầu đó, lớp tập huấn nâng cao năng lực tư vấn pháp luật về đất đai, lao động, việc làm cho tư vấn viên pháp luật, hòa giải viên cơ sở tỉnh Điện Biên do Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế ASEAN – Hội Luật gia Việt Nam tổ chức đã cho thấy ý nghĩa thiết thực trong việc củng cố nền tảng pháp lý ở địa bàn cơ sở.

Diễn ra trong các ngày từ 7 đến 10/4, lớp tập huấn hướng tới đội ngũ trực tiếp tham gia phổ biến, giải thích pháp luật, tư vấn, hòa giải và hỗ trợ người dân xử lý những vướng mắc phát sinh trong đời sống hằng ngày. Đây là lực lượng có vai trò đặc biệt quan trọng, bởi hiệu quả thi hành pháp luật ở cơ sở phụ thuộc rất lớn vào khả năng nắm vững quy định, vận dụng đúng pháp luật và giải quyết thấu tình, đạt lý các vụ việc ngay từ ban đầu.

Điện Biên là tỉnh miền núi, địa hình chia cắt, dân cư phân tán, điều kiện tiếp cận thông tin pháp luật giữa các khu vực còn chênh lệch. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao năng lực cho đội ngũ làm công tác tư vấn pháp luật và hòa giải ở cơ sở không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn, mà còn là yêu cầu đặt ra từ thực tiễn quản trị xã hội bằng pháp luật. Khi cán bộ cơ sở được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng, pháp luật mới thực sự trở thành công cụ điều chỉnh hữu hiệu, góp phần phòng ngừa tranh chấp, hạn chế khiếu kiện kéo dài, giữ vững ổn định ngay từ cộng đồng dân cư.

Theo PGS.TS Vũ Thu Hạnh, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế ASEAN – Hội Luật gia Việt Nam, thực tế tại địa phương cho thấy nhiều vụ việc tranh chấp, nhất là tranh chấp đất đai, còn kéo dài. Nguyên nhân không chỉ đến từ việc người dân chưa hiểu đầy đủ quy định pháp luật, mà còn xuất phát từ thực tế công tác tư vấn, hòa giải ở cơ sở có nơi chưa được triển khai thống nhất, đầy đủ. Nhìn từ góc độ pháp lý, đây chính là điểm nghẽn cần được tháo gỡ bằng việc “nâng chuẩn” đội ngũ làm công tác hỗ trợ pháp luật ngay tại cơ sở.

Nội dung tập huấn lần này được thiết kế theo hướng bám sát những vấn đề pháp lý thiết thân với đời sống nhân dân. Trọng tâm là cập nhật các điểm mới cốt lõi của Luật Đất đai năm 2024, trong đó có các quy định về chủ thể sử dụng đất, điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Đây đều là những nội dung có tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời là lĩnh vực thường phát sinh tranh chấp, khiếu nại, đòi hỏi đội ngũ cán bộ cơ sở phải nắm chắc quy định để hướng dẫn, tư vấn đúng và kịp thời.

Không dừng ở lĩnh vực đất đai, chương trình còn lồng ghép các chuyên đề về lao động, việc làm, bảo hiểm, an sinh xã hội. Việc lựa chọn các nhóm vấn đề này cho thấy cách tiếp cận toàn diện, đặt công tác tư vấn pháp luật trong mối liên hệ chặt chẽ với yêu cầu bảo đảm quyền con người, quyền công dân, quyền được tiếp cận thông tin pháp lý và thụ hưởng chính sách an sinh theo quy định của pháp luật. Đây cũng là những lĩnh vực đang chịu tác động mạnh của quá trình phát triển, đòi hỏi năng lực nhận diện, giải thích và áp dụng pháp luật ngày càng cao ở cấp cơ sở.

Điểm đáng chú ý là lớp tập huấn không chỉ truyền đạt kiến thức theo hướng lý thuyết, mà chú trọng rèn luyện kỹ năng thực hành. Thông qua các tình huống giả định gắn với thực tế địa phương, học viên được bồi dưỡng phương pháp tư vấn, kỹ năng hòa giải, cách xử lý các vướng mắc pháp lý thường gặp. Cách làm này có ý nghĩa quan trọng, bởi năng lực thực thi pháp luật ở cơ sở không chỉ được đo bằng mức độ hiểu quy định, mà còn bằng khả năng vận dụng linh hoạt, đúng căn cứ, đúng thẩm quyền và phù hợp điều kiện thực tiễn.

PGS.TS Vũ Thu Hạnh nhấn mạnh, mục tiêu của chương trình là cập nhật các điểm mới trong chính sách, pháp luật về đất đai, lao động, việc làm, bảo hiểm, an sinh xã hội; đồng thời rèn luyện kỹ năng vận dụng để xử lý các tình huống thường gặp trên địa bàn tỉnh, qua đó kết nối, chia sẻ kinh nghiệm nhằm tháo gỡ các vấn đề phát sinh từ cơ sở. Đây không chỉ là yêu cầu nghiệp vụ, mà còn là bước đi cụ thể để nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân, góp phần đưa pháp luật đến gần dân hơn, đúng hơn và hiệu quả hơn.

Trong điều kiện yêu cầu xây dựng xã hội kỷ cương, thượng tôn pháp luật ngày càng cao, việc đầu tư cho đội ngũ tư vấn viên pháp luật, hòa giải viên cơ sở chính là đầu tư cho năng lực phòng ngừa rủi ro pháp lý từ sớm, từ xa. Với Điện Biên, lớp tập huấn lần này không chỉ có ý nghĩa bồi dưỡng chuyên môn, mà còn góp phần củng cố nền tảng pháp lý ở cơ sở, tạo chuyển biến thực chất trong công tác phổ biến, tư vấn, hòa giải, qua đó bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, giữ vững ổn định xã hội ngay từ địa bàn dân cư.