Thanh tra Chính phủ: Không để thất thoát nguồn lực đất đai

Trong giai đoạn thanh tra, Hà Nội đã có nhiều nỗ lực trong quản lý nhà nước về đất đai, song kết luận của Thanh tra Chính phủ cho thấy việc chấp hành pháp luật ở lĩnh vực này vẫn còn những mắt xích chậm và yếu. UBND thành phố chưa xây dựng kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 73/NQ-CP và Nghị quyết số 116/NQ-CP của Chính phủ; chưa rà soát đầy đủ phương án sử dụng đất của các doanh nghiệp thuộc diện cổ phần hóa và sau cổ phần hóa; việc hoàn thiện thủ tục giao đất, thuê đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất còn chậm; đồng thời chưa bố trí tối thiểu 10% nguồn thu từ đất đai để đầu tư xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai và phát triển đô thị. Những tồn tại ấy cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở thủ tục hành chính, mà còn ở năng lực tổ chức thực thi pháp luật và trách nhiệm quản trị nguồn lực công.

Ở khâu cấp giấy chứng nhận, kết luận thanh tra chỉ rõ thành phố từng ban hành 6 văn bản hướng dẫn có nội dung chưa rõ ràng, còn trùng lặp, có điểm chưa phù hợp với pháp luật đất đai và pháp luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Đáng chú ý hơn, việc cấp giấy chứng nhận cho người mua nhà tại một số dự án gặp vướng mắc chủ yếu do chủ đầu tư vi phạm pháp luật về đất đai, xây dựng trong quá trình triển khai dự án; thậm chí có 5 dự án được cấp giấy chứng nhận khi vi phạm của chủ đầu tư chưa được cơ quan có thẩm quyền xử lý dứt điểm. Khi quyền tài sản hợp pháp của người dân bị treo bởi sai phạm của chủ đầu tư và sự chậm trễ của bộ máy quản lý, thì kỷ cương đất đai rõ ràng chưa được thực thi đến cùng.

Một trong những nội dung gây chú ý lớn trong kết luận thanh tra là việc quy hoạch, quản lý và sử dụng quỹ đất 20% để phát triển nhà ở xã hội còn nhiều hạn chế. Trong giai đoạn 2011–2022, có 8 dự án quy mô từ 10ha trở lên không dành quỹ đất 20% để phát triển nhà ở xã hội; 4 dự án được chấp thuận nộp bằng tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% nhưng đến thời điểm thanh tra thành phố chưa bố trí quỹ đất thay thế; 3 dự án bố trí không đủ quỹ đất theo quy định. Ở một số trường hợp cụ thể, việc bố trí đất còn cho thấy sự thiếu khả thi hoặc lệch mục tiêu so với yêu cầu phát triển nhà ở xã hội. Đây là biểu hiện rõ của việc chính sách an sinh bị suy giảm hiệu quả ngay từ khâu thực hiện.

Không dừng ở đó, kết luận thanh tra còn nêu rõ trong một thời gian dài thành phố chưa theo dõi riêng khoản tiền tương đương giá trị quỹ đất 20%, chưa hướng dẫn, quản lý, đôn đốc đầy đủ việc nộp khoản tiền này vào ngân sách để đầu tư nhà ở xã hội; chưa bố trí nguồn vốn để phát triển nhà ở xã hội từ chính nguồn thu đã có.

Cùng với đó, qua thanh tra trực tiếp 23 dự án khu đô thị, nhà ở, có tới 21/23 dự án có hạn chế, thiếu sót, vi phạm trong xác định tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; 2 dự án còn nợ tiền sử dụng đất; 5 dự án chậm tiến độ.

Thông điệp từ kết luận thanh tra là rất rõ: quản lý đất đai phải được đặt trong khuôn khổ pháp luật nghiêm minh, minh bạch và nhất quán; mọi sự chậm trễ, buông lỏng hay hợp thức hóa sai lệch đều có thể làm thất thoát nguồn lực nhà nước và bào mòn niềm tin của người dân.