Chính sách của Việt Nam đối với trẻ em: Từ cam kết đến hệ sinh thái bảo vệ toàn diện

Tại Lễ kỷ niệm 50 năm hợp tác Việt Nam – UNICEF và 35 năm Việt Nam phê chuẩn Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em, Phó Thủ tướng Lê Thành Long nhấn mạnh Chính phủ Việt Nam “luôn đặc biệt quan tâm, ưu tiên nguồn lực, chú trọng hoàn thiện chủ trương, chính sách và thể chế đối với công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em; tạo mọi điều kiện tốt nhất để trẻ em được phát triển toàn diện, có môi trường sống an toàn, lành mạnh, nhất là đối với trẻ em nghèo, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, trẻ em khuyết tật, trẻ em mồ côi”.

Ngay từ năm 1990, Việt Nam đã phê chuẩn Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em, trở thành quốc gia đầu tiên ở châu Á và nước thứ hai trên thế giới phê chuẩn văn kiện này – một bước đi thể hiện rõ tầm nhìn, đưa quyền trẻ em trở thành nội dung xuyên suốt trong chiến lược phát triển quốc gia. Nhờ đó, hệ thống pháp luật, chính sách về trẻ em liên tục được rà soát, sửa đổi, bổ sung theo hướng toàn diện, khả thi, cụ thể hơn, từ Luật Trẻ em đến các luật, chương trình về giáo dục, y tế, an sinh xã hội, giảm nghèo, phát triển vùng dân tộc thiểu số, miền núi.

Trong lĩnh vực giáo dục, các chủ trương phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3–5 tuổi, miễn và hỗ trợ học phí cho trẻ mầm non, học sinh phổ thông, đầu tư hệ thống phòng giáo dục thực hành STEM… đã mở ra không gian học tập mới, góp phần nâng cao cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng cho trẻ em trên cả nước. Ở lĩnh vực y tế và an sinh xã hội, hệ thống chính sách tiêm chủng mở rộng, chăm sóc sức khỏe ban đầu, hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, trẻ khuyết tật, trẻ mồ côi, trẻ em chịu tác động bởi thiên tai, dịch bệnh, biến đổi khí hậu… cũng được triển khai ngày càng đồng bộ.

Đặc biệt, hệ thống bảo vệ trẻ em đang được xây dựng theo hướng đa tầng, kết nối gia đình – nhà trường – cộng đồng – cơ quan chức năng. Công tác phòng, chống xâm hại trẻ em “có nhiều chuyển biến rõ nét; xử lý nghiêm các vụ việc xâm hại trẻ em”, qua đó nâng cao nhận thức và trách nhiệm của toàn xã hội trong bảo vệ trẻ em.

Bên cạnh việc khẳng định nỗ lực và kết quả đạt được, Phó Thủ tướng Lê Thành Long thẳng thắn chỉ ra những thách thức mới trong công tác trẻ em. Theo Phó Thủ tướng, “khoảng cách về cơ hội phát triển giữa các vùng miền, giữa trẻ em dân tộc thiểu số và trẻ em ở khu vực đô thị còn lớn; nhiều trẻ em khuyết tật, trẻ em nghèo, trẻ em di cư, trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai, dịch bệnh, biến đổi khí hậu vẫn chịu thiệt thòi; vẫn còn xảy ra tình trạng xâm hại, mua bán trẻ em”. Đồng thời, “những biến động kinh tế – xã hội và những thách thức toàn cầu như thiên tai, biến đổi khí hậu, chuyển đổi số… cũng đặt ra những yêu cầu mới trong việc bảo đảm quyền và phúc lợi của trẻ em”.

Từ nhận diện đó, Chính phủ định hướng tiếp tục nâng tầm chính sách đối với trẻ em trong giai đoạn mới. Phó Thủ tướng nhấn mạnh: “Trong giai đoạn phát triển mới, Chính phủ Việt Nam tiếp tục xác định bảo vệ quyền trẻ em là ưu tiên chiến lược quốc gia và cam kết sẽ triển khai mạnh mẽ, đồng bộ các chính sách nhằm bảo đảm mọi trẻ em đều được phát triển toàn diện, an toàn và bình đẳng”. Năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm được nêu rõ, trong đó có: củng cố việc hoạch định chiến lược quốc gia dựa trên bằng chứng để định hướng chính sách, lập kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và các chương trình mục tiêu quốc gia liên quan tới trẻ em; nâng cao năng lực hệ thống bảo vệ trẻ em, nhất là với nhóm trẻ dễ bị tổn thương; phát triển và hiện đại hóa dịch vụ y tế, giáo dục, bảo trợ xã hội theo hướng tiếp cận công bằng, chất lượng cao; triển khai các dự án thí điểm, mô hình sáng tạo trong bảo vệ và phát triển trẻ em; huy động hiệu quả hỗ trợ kỹ thuật, kinh nghiệm và nguồn lực chiến lược từ các đối tác quốc tế.

Trong bức tranh chính sách đó, UNICEF tiếp tục là đối tác chiến lược, gắn bó với Việt Nam. Phát biểu tại buổi lễ, bà June Kunugi, Giám đốc UNICEF khu vực Đông Á – Thái Bình Dương, và bà Sophie Kiladze, Chủ tịch Ủy ban về Quyền trẻ em của Liên Hợp Quốc, đều đánh giá cao những thành tựu mà Việt Nam đạt được trong chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em. Bà June Kunugi khẳng định UNICEF sẽ “tiếp tục sát cánh, đồng hành cùng Việt Nam; cùng nhau, chúng ta có thể biến tham vọng thành hành động và đưa Việt Nam trở thành hình mẫu về quyền trẻ em trong khu vực và trên thế giới”.

Ở góc độ cơ quan giám sát Công ước Quyền trẻ em, bà Sophie Kiladze nhắc lại dấu mốc lịch sử khi “35 năm trước, Việt Nam đã làm nên lịch sử, trở thành quốc gia đầu tiên ở châu Á và quốc gia thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em”. Theo bà, bước tiến này “không chỉ phản ánh cam kết sâu sắc của Việt Nam đối với trẻ em, mà còn thể hiện tầm nhìn của Việt Nam về một tương lai được xây dựng dựa trên nền tảng tôn trọng đầy đủ phẩm giá của trẻ em và quan trọng nhất là tầm nhìn coi trẻ em như chủ thể có quyền”.

Những phát biểu tại lễ kỷ niệm cho thấy, chính sách của Việt Nam đối với trẻ em đang chuyển từ cách tiếp cận “chăm lo, hỗ trợ” sang “trao quyền, tạo cơ hội”, đặt trẻ em ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Trong bối cảnh mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen, việc kiên định coi bảo vệ và phát triển trẻ em là ưu tiên chiến lược quốc gia, đồng thời mở rộng hợp tác, huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và cộng đồng quốc tế, sẽ là nền tảng để Việt Nam xây dựng một xã hội nhân văn, phát triển bền vững, nơi mọi trẻ em đều được sống an toàn, khỏe mạnh, hạnh phúc và phát huy tối đa tiềm năng của mình.