Đưa quyền con người vào giáo dục quốc dân: Bước tiến chiến lược trong xây dựng Nhà nước pháp quyền

Từ chủ trương lớn đến hành động giáo dục có hệ thống

Việc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Đưa nội dung quyền con người vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2017–2025” là dấu mốc chính trị, pháp lý quan trọng, nhằm cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013 về công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người.

Theo tài liệu hội thảo, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh được giao vai trò cơ quan chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và các cơ quan liên quan triển khai Đề án trên phạm vi toàn quốc. Đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn trong lĩnh vực giáo dục, mà còn là hoạt động có ý nghĩa chiến lược trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Điểm đáng chú ý là Đề án không tiếp cận quyền con người như một nội dung lý luận đơn thuần, mà đặt trong yêu cầu giáo dục công dân, nâng cao ý thức pháp luật, bồi đắp trách nhiệm xã hội và hình thành nhận thức đúng đắn về quyền, nghĩa vụ của mỗi cá nhân trong đời sống quốc gia.

Sau 8 năm triển khai, Đề án đã tạo ra bước chuyển rõ rệt trong nhận thức xã hội về quyền con người; góp phần củng cố niềm tin, tăng cường đồng thuận và cung cấp luận cứ quan trọng cho công tác đối thoại, ngoại giao, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, xuyên tạc về quyền con người.

Kết quả đồng bộ, lan tỏa từ nghiên cứu đến đào tạo

Từ năm 2018 đến năm 2025, các nhiệm vụ của Đề án được triển khai tương đối toàn diện, từ nghiên cứu khoa học, hội thảo, tập huấn, xây dựng tài liệu đến đào tạo chuyên sâu.

Về nghiên cứu khoa học, Học viện đã hoàn thành khảo sát thực trạng giáo dục quyền con người tại 22 tỉnh, thành phố và 4 bộ; nghiệm thu 4 đề tài khoa học cấp bộ trọng điểm về nội dung, phương pháp giáo dục quyền con người ở các cấp học, bậc học, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và giáo dục trực tuyến.

Về hội thảo, hội nghị, Đề án đã tổ chức tổng cộng 29 hội thảo, hội nghị, trong đó có các diễn đàn quan trọng về nội dung, phương pháp giáo dục quyền con người ở bậc mầm non, phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và đào tạo sau đại học. Năm 2024, các hội nghị cấp cao có sự chủ trì của lãnh đạo Chính phủ và lãnh đạo Học viện đã đánh giá tình hình thực hiện Đề án, chuẩn bị cho tổng kết năm 2025.

Cùng với đó, 16 lớp tập huấn được tổ chức cho nhiều nhóm đối tượng: cán bộ quản lý giáo dục, giảng viên, tác giả sách giáo khoa, cán bộ thẩm định chương trình, giảng viên luật, phóng viên, biên tập viên báo chí. Cách triển khai này cho thấy Đề án không chỉ dừng ở phạm vi nhà trường, mà mở rộng sang truyền thông chính sách, đào tạo đội ngũ và nâng cao năng lực xã hội trong tiếp cận quyền con người.

Đáng chú ý, việc chỉnh lý chương trình thạc sĩ, xây dựng đề án đào tạo tiến sĩ Pháp luật về quyền con người và tổ chức thí điểm đào tạo chuyên sâu đã tạo nền móng cho đội ngũ chuyên gia pháp lý trong lĩnh vực quyền con người. Đây là kết quả có chiều sâu, bảo đảm tính bền vững của Đề án sau giai đoạn 2017–2025.

Củng cố nhận thức pháp quyền, chủ động bảo vệ nền tảng tư tưởng

Giá trị nổi bật của Đề án là đưa giáo dục quyền con người trở thành một bộ phận hữu cơ của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Khi quyền con người được giảng dạy, nghiên cứu và truyền thông một cách hệ thống, nhận thức xã hội về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm công dân cũng được nâng lên rõ rệt.

Trong bối cảnh các vấn đề dân chủ, nhân quyền thường bị lợi dụng để xuyên tạc tình hình Việt Nam, Đề án còn có ý nghĩa quan trọng trong củng cố luận cứ khoa học, pháp lý và thực tiễn để bảo vệ quan điểm, chính sách nhất quán của Đảng, Nhà nước ta: tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người gắn với độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, ổn định chính trị và phát triển bền vững.

Đề án cũng đã chỉ ra một số hạn chế cần tiếp tục khắc phục, như công tác truyền thông chính sách chưa thực sự được quan tâm tương xứng; phổ biến, giáo dục về những lĩnh vực dư luận xã hội quan tâm chưa thường xuyên; việc đánh giá ý thức chấp hành pháp luật và thực hiện pháp luật còn thiếu tiêu chí cụ thể.

Từ thực tiễn đó, giai đoạn sau năm 2025 cần tiếp tục đặt giáo dục quyền con người trong tổng thể đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; đẩy mạnh truyền thông chính sách; tăng cường đào tạo đội ngũ giảng viên, báo cáo viên, phóng viên, biên tập viên; đồng thời ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số để nội dung quyền con người tiếp cận sâu rộng hơn với người học và công chúng.

Có thể khẳng định, Đề án “Đưa nội dung quyền con người vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân” không chỉ là một chương trình giáo dục, mà là bước đi chiến lược nhằm xây dựng con người pháp quyền, xã hội pháp quyền và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.