“Cơn sốt” AI agent hay tác nhân đe doạ an ninh mạng

Làn sóng AI agent bùng lên khi các tập đoàn công nghệ lớn đồng loạt đẩy mô hình “AI biết làm việc” ra thị trường. Microsoft công khai tầm nhìn về các agent có thể phối hợp với nhau; OpenAI tung ChatGPT agent có thể dùng “máy tính ảo”, duyệt web và kết nối với Gmail, GitHub để hoàn thành chuỗi tác vụ nhiều bước; còn Alibaba giới thiệu các nền tảng agentic AI cho doanh nghiệp nhằm tự động hóa vận hành. Chính khả năng truy cập công cụ, dữ liệu và hệ thống này khiến AI agent khác căn bản chatbot thông thường: nó không chỉ trả lời, mà có thể hành động thay người dùng.

Song càng tiến gần vào lõi vận hành của doanh nghiệp, AI agent càng mở rộng “bề mặt tấn công”. Trung tâm An ninh mạng quốc gia Anh (NCSC) cảnh báo AI đang “mở rộng bề mặt tấn công”, làm tăng khối lượng đe dọa và tăng tốc năng lực của tác nhân độc hại; đồng thời nhận định AI gần như chắc chắn sẽ tiếp tục làm cho các hoạt động xâm nhập mạng hiệu quả hơn, rút ngắn thêm khoảng thời gian từ lúc lỗ hổng bị công bố đến lúc bị khai thác. Trong đánh giá thường niên năm 2025, NCSC còn nêu rõ các tác nhân gắn với Trung Quốc, Nga, Iran và CHDCND Triều Tiên đã sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn cho trinh sát, lừa đảo xã hội, xử lý dữ liệu đánh cắp và nghiên cứu khai thác lỗ hổng.

Reuters ghi nhận giới chức và ngân hàng tại Mỹ, Anh, Canada, Đức đã phải thảo luận khẩn về rủi ro từ các mô hình AI có năng lực lập trình và tác vụ tự trị rất cao. Chuyên gia TJ Marlin của Guardrail Technologies cảnh báo kiểu năng lực này có thể khiến sự cố an ninh trở nên “thảm họa trên quy mô lớn”, nhất là ở các lĩnh vực còn phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ cũ như ngân hàng. Tại Italia, giới chức an ninh mạng cũng dự báo kẻ tấn công sẽ dùng AI agent để hỗ trợ các chiến dịch mạng trong thời gian tới.

Ở châu Âu, khuôn khổ đang đi theo hướng ràng buộc sớm hơn và sâu hơn. Ủy ban châu Âu cho biết từ ngày 2/8/2025, các nghĩa vụ đối với mô hình AI đa dụng bắt đầu có hiệu lực; riêng các mô hình có rủi ro hệ thống phải thực hiện đánh giá và giảm thiểu rủi ro, báo cáo sự cố và áp dụng các biện pháp an ninh mạng. Cùng mạch đó, Anh ban hành AI Cyber Security Code of Practice từ tháng 1/2025 và sau đó thúc đẩy tiêu chuẩn ETSI đặt ra các yêu cầu an ninh tối thiểu cho toàn vòng đời AI, từ thiết kế, phát triển, triển khai đến bảo trì và kết thúc vòng đời hệ thống.

Trung Quốc lại chọn cách quản lý trực diện hơn. Quy định tạm thời về quản lý dịch vụ AI tạo sinh có hiệu lực từ 15/8/2023 nêu rõ mục tiêu bảo vệ an ninh quốc gia, lợi ích công cộng và áp dụng giám sát phân loại, phân cấp; đồng thời yêu cầu nhà cung cấp phải bảo đảm dịch vụ an toàn, ổn định, gắn nhãn đối với một số nội dung tạo sinh, xử lý và báo cáo nội dung trái pháp luật. Đến tháng 3/2025, Bắc Kinh tiếp tục ban hành quy định về nhận diện nội dung do AI tạo/sinh tổng hợp, yêu cầu cả nhãn hiển thị và nhãn ẩn đối với văn bản, hình ảnh, âm thanh, video, cảnh ảo.

Tại Mỹ, cách tiếp cận hiện thời vẫn nghiêng về quản trị rủi ro và giám sát theo lĩnh vực hơn là một đạo luật AI thống nhất đã hoàn chỉnh. NIST khẳng định AI Risk Management Framework là công cụ tự nguyện; hồ sơ riêng cho AI tạo sinh được công bố từ tháng 7/2024, và ngày 7/4/2026 cơ quan này tiếp tục mở hướng dẫn cho AI trong hạ tầng trọng yếu. Trong khi đó, Washington cũng đã công khai thừa nhận nhu cầu có các “biện pháp bảo vệ” trước rủi ro AI đối với hệ thống ngân hàng.

Vấn đề vì thế không còn là có nên dùng AI agent hay không, mà là dùng đến đâu, mở quyền cho nó tới mức nào, và pháp luật có theo kịp hay không. Khi agent được trao quyền truy cập thư điện tử, kho mã nguồn, dữ liệu khách hàng và quy trình nội bộ, một sai lệch mô hình hay một khai thác lỗ hổng không còn là lỗi kỹ thuật đơn lẻ, mà có thể trở thành mắt xích gây bất ổn cho cả hạ tầng số. “Cơn sốt” AI agent, nếu không đi cùng kỷ luật pháp lý và chuẩn an ninh nghiêm ngặt, rất dễ biến thành khoản nợ an ninh mạng mà quốc gia và doanh nghiệp sẽ phải trả giá đắt.