Người được trợ giúp pháp lý miễn phí
Trợ giúp pháp lý (TGPL) là dịch vụ pháp lý miễn phí được nhà nước bảo đảm cho một số nhóm đối tượng theo quy định. Trong đời sống không phải ai cũng có điều kiện mời luật sư hay am hiểu pháp luật để tự bảo vệ mình khi gặp vấn đề pháp lý, hoặc vướng vào tố tụng. Chính vì vậy, TGPL ra đời như một cơ chế bảo vệ công lý, giúp người dân, đặc biệt là nhóm yếu thế để không bị bỏ lại phía sau.
Luật TGPL năm 2017 xác định khá rõ ràng về những trường hợp được thụ hưởng là công dân Việt Nam với 14 nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý miễn phí gồm: Người có công với cách mạng; Người thuộc hộ nghèo; Trẻ em; Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; Người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi; Người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo;
Tiếp theo là, cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi dưỡng khi liệt sĩ còn nhỏ có khó khăn về tài chính; người nhiễm chất độc da cam có khó khăn về tài chính; người cao tuổi có khó khăn về tài chính; người khuyết tật có khó khăn về tài chính; người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là bị hại trong vụ án hình sự có khó khăn về tài chính; nạn nhân trong vụ việc bạo lực gia đình có khó khăn về tài chính; nạn nhân của hành vi mua bán người theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người có khó khăn về tài chính; người nhiễm HIV có khó khăn về tài chính.
Tất cả những nhóm đối tượng này đều có điểm chung: Họ đang phải đối diện với những biến cố hoặc nguy cơ tác động nặng nề đến đời sống, tinh thần và quyền công dân. TGPL vì thế không chỉ giải quyết thủ tục pháp lý mà nhiều khi còn là điểm tựa tinh thần giúp họ vượt qua khủng hoảng. Do đó, người thụ hưởng TGPL không phải trả bất kỳ một khoản lệ phí nào. Chi phí cho người thực hiện trợ giúp pháp lý do nhà nước chịu.
Nhìn lại hành trình 8 năm thực thi Luật TGPL 2017, có thể thấy chính sách này đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Hàng trăm nghìn vụ việc được tư vấn, hàng chục nghìn vụ việc tố tụng được tham gia miễn phí mỗi năm. TGPL đã thực sự góp phần thu hẹp khoảng cách công lý, đưa pháp luật đến gần nhân dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Dịch vụ Trợ giúp pháp lý
Dịch vụ Trợ giúp pháp lý có thể bao gồm: Tư vấn pháp luật; đại diện ngoài tố tụng; tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người được trợ giúp. Các vụ việc Trợ giúp pháp lý có thể liên quan đến nhiều lĩnh vực như dân sự, hình sự, hôn nhân gia đình, lao động, đất đai, bảo hiểm xã hội,…
Cơ quan thực hiện Trợ giúp pháp lý là các Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tại các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Ngoài ra, còn có các tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý như các tổ chức xã hội, tổ chức hành nghề luật sư, tư vấn pháp luật… được cấp giấy đăng ký hoạt động.
Trợ giúp pháp lý không chỉ là công cụ giúp người dân bảo vệ quyền lợi hợp pháp mà còn góp phần nâng cao ý thức pháp luật trong cộng đồng. Đây là bước đi quan trọng trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
3. Hướng dẫn yêu cầu trợ giúp pháp lý
Theo hướng dẫn tại Quyết định 228/QĐ-BTP ngày 27/02/2023 trình tự thực hiện yêu cầu trợ giúp pháp lý như sau:
Bước 1: Nộp hồ sơ
Khi yêu cầu trợ giúp pháp lý, người yêu cầu phải nộp hồ sơ yêu cầu trợ giúp pháp lý cho Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh/thành phố, Chi nhánh của Trung tâm hoặc tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý .
Trường hợp nộp trực tiếp tại trụ sở của tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý: người yêu cầu trợ giúp pháp lý nộp đơn yêu cầu trợ giúp pháp lý, giấy tờ, tài liệu có liên quan đến vụ việc và xuất trình bản chính hoặc nộp bản sao có chứng thực giấy tờ chứng minh là người được trợ giúp pháp lý;
Trong trường hợp người yêu cầu trợ giúp pháp lý không thể tự mình viết đơn thì người tiếp nhận yêu cầu có trách nhiệm ghi các nội dung vào mẫu đơn để họ tự đọc hoặc đọc lại cho họ nghe và yêu cầu họ ký tên hoặc điểm chỉ vào đơn.
Trường hợp gửi hồ sơ qua dịch vụ bưu chính: người yêu cầu trợ giúp pháp lý nộp đơn yêu cầu trợ giúp pháp lý, giấy tờ, tài liệu có liên quan đến vụ việc và bản sao có chứng thực giấy tờ chứng minh là người được trợ giúp pháp lý;
Trường hợp gửi hồ sơ qua fax, hình thức điện tử, khi gặp người thực hiện trợ giúp pháp lý, người yêu cầu trợ giúp pháp lý phải xuất trình bản chính hoặc nộp bản sao có chứng thực giấy tờ chứng minh là người được trợ giúp pháp lý.
Bước 2: Giải quyết
Sau khi tiếp nhận hồ sơ, người tiếp nhận phải xem xét và trả lời ngay cho người yêu cầu về việc hồ sơ đủ điều kiện thụ lý hoặc phải bổ sung thêm giấy tờ, tài liệu có liên quan. Trường hợp người yêu cầu chưa thể cung cấp đầy đủ hồ sơ nhưng cần thực hiện trợ giúp pháp lý ngay do vụ việc sắp hết thời hiệu khởi kiện (còn dưới 05 ngày làm việc), sắp đến ngày xét xử (theo quyết định đưa vụ án ra xét xử còn dưới 05 ngày làm việc), cơ quan tiến hành tố tụng chuyển yêu cầu trợ giúp pháp lý cho tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý hoặc để tránh gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý thì người tiếp nhận yêu cầu báo cáo người đứng đầu tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý và thụ lý ngay, đồng thời hướng dẫn người yêu cầu trợ giúp pháp lý bổ sung các giấy tờ, tài liệu cần thiết.
Thời hạn bổ sung giấy tờ, tài liệu chứng minh là người được trợ giúp pháp lý đối với trường hợp thụ lý ngay vụ việc trợ giúp pháp lý, cụ thể như sau:
- Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi vụ việc trợ giúp pháp lý được thụ lý, người yêu cầu trợ giúp pháp lý có trách nhiệm cung cấp, bổ sung các giấy tờ chứng minh là người được trợ giúp pháp lý. Trường hợp người được trợ giúp pháp lý cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn hoặc trường hợp bất khả kháng thì thời hạn bổ sung giấy tờ, tài liệu là 10 ngày làm việc, kể từ khi vụ việc trợ giúp pháp lý được thụ lý;
- Trường hợp người yêu cầu trợ giúp pháp lý không cung cấp giấy tờ chứng minh là người được trợ giúp pháp lý trong thời hạn nêu trên thì vụ việc trợ giúp pháp lý không được tiếp tục thực hiện. Việc không tiếp tục thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý được tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý hoặc người thực hiện trợ giúp pháp lý thông báo bằng văn bản và nêu rõ lý do cho người được trợ giúp pháp lý.
Khi yêu cầu trợ giúp pháp lý đủ điều kiện thụ lý Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh/thành phố, Chi nhánh của Trung tâm hoặc tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý vào Sổ thụ lý, theo dõi vụ việc trợ giúp pháp lý.
Tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý từ chối thụ lý và thông báo rõ lý do bằng văn bản cho người yêu cầu khi thuộc một trong các trường hợp sau đây:
- Yêu cầu trợ giúp pháp lý không phải là vụ việc cụ thể liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý và không phù hợp với quy định của Luật Trợ giúp pháp lý;
- Yêu cầu trợ giúp pháp lý có nội dung trái pháp luật;
- Người được trợ giúp pháp lý đã chết;
- Vụ việc đang được một tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý khác thụ lý, giải quyết.
Nhằm tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý cho người dân, đặc biệt là các đối tượng thuộc diện được trợ giúp pháp lý miễn phí, đường dây nóng Trợ giúp pháp lý đã được Cục Phổ biến, giáo dục Pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) thiết lập là: 1800.1233; phạm vi hoạt động trên phạm vi toàn quốc; thí điểm phân cấp thực hiện tại 2 tỉnh Điện Biên, Lào Cai. Thời gian hoạt động hàng ngày: Từ 8h - 17h (thứ 2 – 6 hàng tuần, trừ ngày lễ, tết).
