Đảng ta luôn xác định việc bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người dân là nội dung cốt lõi của cải cách tư pháp. Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 nhấn mạnh yêu cầu phát triển các thiết chế hỗ trợ tư pháp, trong đó có trợ giúp pháp lý, nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Tiếp đó, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Hội nghị Trung ương 6 khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã khẳng định rõ: Nhà nước pháp quyền phải “lấy con người làm trung tâm”, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, trong đó quyền được trợ giúp pháp lý của người yếu thế là một nội dung quan trọng. Các chủ trương này đặt ra yêu cầu khách quan phải huy động và phát huy vai trò của đội ngũ luật gia – những người có tri thức pháp lý chuyên sâu, có khả năng trực tiếp đưa pháp luật vào đời sống xã hội.
Về phương diện pháp luật, Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017; Nghị định số 144/2017/NĐ-CP ngày 15/12/2017 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Thông tư số 09/2018/TT-BTP ngày 21/6/2018 của Bộ Tư pháp quy định tiêu chí xác định vụ việc trợ giúp pháp lý phức tạp, điển hình đã tạo hành lang pháp lý tương đối đầy đủ cho hoạt động trợ giúp pháp lý. Luật xác định trợ giúp pháp lý là trách nhiệm của Nhà nước và của toàn xã hội, trong đó khuyến khích sự tham gia của các tổ chức xã hội – nghề nghiệp, cá nhân có đủ điều kiện, bao gồm luật sư, luật gia. Đáng chú ý, Luật đã mở rộng phạm vi và đối tượng được trợ giúp pháp lý, đồng thời khẳng định nguyên tắc bảo đảm chất lượng, tính độc lập, khách quan và kịp thời của hoạt động trợ giúp pháp lý. Đây chính là “đất diễn” phù hợp để đội ngũ luật gia phát huy vai trò chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của mình. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành Luật cho thấy, vai trò của luật gia trong trợ giúp pháp lý vẫn chưa được khai thác hết tiềm năng, cả về số lượng lẫn chiều sâu tham gia. Trong bối cảnh yêu cầu xã hội hóa các dịch vụ công ngày càng rõ nét, luật gia chính là lực lượng bổ trợ quan trọng cho hệ thống trợ giúp pháp lý nhà nước. Thông qua hoạt động tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng, hòa giải ở cơ sở, luật gia góp phần giảm tải cho các cơ quan tiến hành tố tụng, đồng thời nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân. Việc phát huy vai trò của luật gia cũng phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 18-NQ/TW và Nghị quyết số 19-NQ/TW về sắp xếp tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, theo hướng huy động mạnh mẽ các nguồn lực xã hội.
Để các chủ trương của Đảng và quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước với Hội Luật gia Việt Nam và các tổ chức luật gia ở địa phương. Cùng với đó là cơ chế khuyến khích phù hợp, từ đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn đến chế độ hỗ trợ kinh phí, ghi nhận đóng góp của luật gia. Đặc biệt, cần gắn hoạt động trợ giúp pháp lý của luật gia với cơ sở, nơi người dân có nhu cầu lớn nhưng khả năng tiếp cận pháp luật còn hạn chế. Đây cũng là cách cụ thể hóa tinh thần “pháp luật phục vụ Nhân dân” mà các nghị quyết của Đảng đã nhiều lần nhấn mạnh.
Tăng cường vai trò của các luật gia trong công tác trợ giúp pháp lý chính là một bước đi thiết thực để hiện thực hóa các nghị quyết của Đảng, bảo đảm thi hành hiệu quả Luật Trợ giúp pháp lý, đồng thời củng cố niềm tin của Nhân dân vào công lý và pháp luật. Khi luật gia thực sự được trao cơ chế, được tạo điều kiện và được đặt đúng vị trí trong hệ thống trợ giúp pháp lý, thì pháp luật sẽ không còn là những quy định khô cứng, mà trở thành công cụ sống động bảo vệ công bằng xã hội và quyền con người. Trợ giúp pháp lý không chỉ là một chính sách an sinh xã hội mang tính nhân văn sâu sắc, mà còn là thước đo quan trọng phản ánh mức độ bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong bối cảnh yêu cầu cải cách tư pháp, xây dựng nền pháp lý công bằng, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm, việc tăng cường vai trò của các luật gia trong công tác trợ giúp pháp lý đang trở thành đòi hỏi cấp thiết, mang ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Luật gia, với nền tảng tri thức pháp lý vững vàng, kinh nghiệm thực tiễn phong phú và bản lĩnh nghề nghiệp, là lực lượng có vị trí đặc biệt trong hoạt động trợ giúp pháp lý. Không chỉ dừng lại ở việc tư vấn, giải thích pháp luật, luật gia còn trực tiếp tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người yếu thế trong các vụ việc dân sự, hành chính, thậm chí là hình sự. Thực tiễn cho thấy, ở nhiều địa phương, nơi nào có sự tham gia tích cực, chủ động của đội ngũ luật gia thì hiệu quả trợ giúp pháp lý được nâng lên rõ rệt. Người dân, nhất là người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, người yếu thế trong xã hội, có thêm chỗ dựa pháp lý tin cậy để tự bảo vệ mình trước những rủi ro, tranh chấp pháp luật ngày càng phức tạp.
Mặc dù hệ thống pháp luật về trợ giúp pháp lý đã từng bước hoàn thiện, song vai trò của luật gia trong lĩnh vực này vẫn chưa được phát huy tương xứng. Ở không ít nơi, sự tham gia của luật gia còn mang tính phong trào, chưa thường xuyên, thiếu cơ chế khuyến khích và bảo đảm điều kiện hành nghề. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước với các tổ chức xã hội – nghề nghiệp của luật gia chưa thật sự chặt chẽ. Nhiều luật gia có năng lực, tâm huyết nhưng chưa được tạo điều kiện tham gia sâu, tham gia đúng “địa chỉ” cần thiết, nhất là ở cơ sở. Để tăng cường vai trò của luật gia trong công tác trợ giúp pháp lý, trước hết cần hoàn thiện cơ chế pháp lý theo hướng mở rộng, khuyến khích sự tham gia thực chất của luật gia. Không chỉ coi luật gia là lực lượng “hỗ trợ”, mà cần xác định họ là chủ thể quan trọng trong mạng lưới trợ giúp pháp lý. Cùng với đó, cần có cơ chế đãi ngộ phù hợp, cả về vật chất lẫn tinh thần, nhằm động viên luật gia tham gia lâu dài, bền bỉ vào hoạt động trợ giúp pháp lý. Việc ghi nhận, tôn vinh những luật gia tiêu biểu trong lĩnh vực này cũng là cách lan tỏa giá trị nhân văn và trách nhiệm xã hội của nghề luật.
Một trong những hướng đi quan trọng là đưa luật gia về gần dân hơn, nhất là ở cấp cơ sở. Các chi hội luật gia, câu lạc bộ trợ giúp pháp lý, mô hình “luật gia đồng hành cùng người dân” cần được nhân rộng, gắn với nhu cầu thực tiễn của từng địa bàn. Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng các kênh tư vấn pháp lý trực tuyến do luật gia đảm trách cũng mở ra hướng tiếp cận mới, giúp người dân ở vùng sâu, vùng xa tiếp cận pháp luật thuận lợi hơn, nhanh chóng hơn. Tăng cường vai trò của luật gia trong công tác trợ giúp pháp lý không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả của một chính sách công, mà còn góp phần khẳng định vị thế xã hội, trách nhiệm công dân và sứ mệnh nghề nghiệp của đội ngũ luật gia trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền. Khi luật gia thực sự trở thành “cầu nối” giữa pháp luật và đời sống, giữa Nhà nước và người dân, thì trợ giúp pháp lý sẽ không còn là hoạt động mang tính hình thức, mà trở thành một trụ cột vững chắc của công bằng xã hội và niềm tin pháp luật. Do đó, nhìn ở tầm chiến lược, đầu tư cho vai trò của luật gia trong trợ giúp pháp lý chính là đầu tư cho chất lượng quản trị nhà nước, sự công bằng xã hội và tính bền vững của trật tự pháp lý. Đây là hướng đi cần được kiên trì, nhất quán và đặt đúng trọng tâm trong cải cách tư pháp và cải cách thể chế hiện nay.
Tags:
Tags:
(PLPT) - Ngày 15/12, tại Đà Nẵng, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) tổ chức hội nghị tập huấn về bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình và kỹ năng tiếp cận trợ giúp pháp lý.
(PLPT) - Trong bối cảnh các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến người chưa thành niên (NCTN) ngày càng đa dạng và phức tạp, yêu cầu nâng cao hiệu quả hòa giải ở cơ sở đang trở thành nhiệm vụ trọng tâm của hệ thống tư pháp cơ sở.
(PLPT) - Ngay sau khi Luật TGPL 2017 có hiệu lực, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành kế hoạch triển khai thi hành Luật TGPL (theo Quyết định số 4042/QĐ-UBND ngày 24/10/2017). Năm 2018, Sở Tư pháp phối hợp tổ chức Hội nghị quán triệt, phổ biến Luật cho hơn 200 đại biểu từ các sở, ngành, huyện, thị, thành phố và cơ quan tiến hành tố tụng.
(PLPT) -Trong 8 năm triển khai Luật Trợ giúp pháp lý (TGPL) năm 2017, Nghệ An - một trong những tỉnh có địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), đã đạt nhiều kết quả quan trọng trong bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người yếu thế.
(PLPT) - Trợ giúp pháp lý (TGPL) là một chính sách nhân văn của Đảng và Nhà nước dành cho những người không có khả năng sử dụng dịch vụ pháp lý có thu phí. Hoạt động TGPL có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ lợi ích hợp pháp của người dân, nhất là đối với người nghèo, các đối tượng yếu thế trong xã hội.
(PLPT) - Sáng 17/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế Asean (Hội Luật gia Việt Nam) phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội tổ chức thành công Hội thảo khoa học “Giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác trợ giúp pháp lý trên địa bàn thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới”.
(PLPT) - Chất lượng giải quyết các vụ việc liên quan đến người chưa thành niên phụ thuộc lớn vào năng lực thực tế của cán bộ cơ sở và hòa giải viên. Chính vì vậy, việc 'cách tân' phương pháp đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ này được xác định là khâu đột phá, tạo nền tảng vững chắc cho lộ trình xây dựng nền tư pháp thân thiện với trẻ em.
(PLPT) - Trợ giúp pháp lý là một chính sách nhân văn và tiến bộ, thể hiện bản chất của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Việc xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận trợ giúp pháp lý của người dân, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân và hiện thực hóa chủ trương “không để ai bị bỏ lại phía sau”.
