Xây “hệ miễn dịch quốc gia” từ y tế dự phòng: Đầu tư hôm nay, tránh trả giá ngày mai

Câu hỏi này đang là trọng tâm tại nghị trường Kỳ họp thứ 10, khi Quốc hội thảo luận về dự thảo Luật Phòng bệnh. Với tinh thần "đầu tư cho y tế dự phòng là đầu tư cho tương lai và sức mạnh quốc gia", các đại biểu đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng một "tấm lá chắn" vững chắc, bảo vệ sức khỏe Nhân dân từ sớm, từ xa.

Nền tảng của hệ thống: Cần một cơ chế chỉ huy thống nhất

Khẳng định y tế dự phòng (YTDP) là nền tảng của hệ thống y tế quốc gia, Đại biểu Trần Khánh Thu (Hưng Yên) nhấn mạnh: "phòng bệnh luôn hiệu quả và ít tốn kém hơn chữa bệnh".

Để nền tảng này thực sự vững chắc, nhiều đại biểu đề nghị Luật Phòng bệnh phải thiết kế rõ cơ cấu tổ chức hệ thống YTDP thống nhất, đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở. Cần làm rõ vai trò của trạm y tế xã, phường trong mạng lưới chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Một yêu cầu cấp thiết là phải có cơ chế chỉ huy thống nhất ngành dọc đối với hệ thống dự phòng. Đại biểu phân tích, khi thiếu sự chỉ huy thống nhất, công tác phòng bệnh rất dễ bị gián đoạn, đơn cử như "câu chuyện đứt gãy đấu thầu vaccine tiêm chủng năm 2022".

Mang đến một góc nhìn sâu sắc, Đại biểu Nguyễn Anh Trí (Hà Nội) cho rằng Luật Phòng bệnh cần được xây dựng như "Hiến pháp của sức khỏe" – hay một "đạo luật quốc phòng cho sự sống và giống nòi".

Theo đại biểu, dự thảo luật hiện nay còn thiên về bệnh truyền nhiễm. Trong khi đó, các gánh nặng y tế ngày càng lớn là bệnh không lây nhiễm (như ung thư, đột quỵ), rối loạn tâm thần và bệnh di truyền vẫn chưa được quy định đầy đủ.

Đại biểu đề nghị luật hóa các chính sách quốc gia về phòng bệnh đối với các bệnh lý này, đồng thời dẫn chứng: "Phòng bệnh tan máu bẩm sinh nếu làm tốt, hiệu quả kinh tế cao gấp hơn 2.000 lần so với chữa trị". Ông cũng đề xuất xây dựng phác đồ dự phòng đột quỵ quốc gia và tăng cường phòng chống thương tích, tai nạn, đuối nước.

Đầu tư cho tương lai: 30% ngân sách và chính sách cho tuyến đầu

Các đại biểu thống nhất rằng, muốn hệ thống y tế khỏe mạnh thì phải bắt đầu từ "khâu phòng bệnh".

Đại biểu Tô Ái Vang (Cần Thơ) đề nghị luật cần đảm bảo nguồn lực bền vững, dành tối thiểu 30% tổng chi ngân sách y tế cho y tế dự phòng. Nguồn lực này phải tập trung cho tiêm chủng mở rộng, quản lý bệnh mạn tính, sức khỏe tâm thần và y tế học đường.

Bên cạnh ngân sách, chính sách cho con người cũng là mấu chốt. Đại biểu kiến nghị bổ sung chính sách phụ cấp ưu đãi theo nghề cho viên chức y tế dự phòng. Đặc biệt là đội ngũ tuyến cơ sở – những người "tuyến đầu nhưng thường chịu nhiều thiệt thòi so với khối điều trị".

Cũng theo Đại biểu Tô Ái Vang, luật cần thay khái niệm "trẻ em" bằng "nhóm dễ bị tổn thương" (bao gồm người nghèo, dân tộc thiểu số, người khuyết tật, người cao tuổi...), để đảm bảo mọi đối tượng yếu thế đều được tiếp cận sớm các dịch vụ dự phòng cơ bản.

Chuyển đổi số cũng được xác định là một trụ cột quan trọng để hiện đại hóa công tác phòng bệnh. Các đại biểu cho rằng Luật Phòng bệnh cần có các quy định rõ ràng về dữ liệu y tế và hồ sơ sức khỏe điện tử; Hệ thống giám sát dịch tễ số hóa và ứng dụng công nghệ trong theo dõi sức khỏe tâm thần, dinh dưỡng, môi trường sống.

Mục tiêu là xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, phát hiện nguy cơ ngay từ cộng đồng. Các đại biểu nhấn mạnh, việc chuyển đổi số y tế phải có nguồn kinh phí và lộ trình rõ ràng, "không chỉ dừng ở khẩu hiệu".

Việc hoàn thiện Luật Phòng bệnh với tầm nhìn "quốc phòng y tế" cho thấy quyết tâm lớn của Quốc hội và Chính phủ trong việc đặt y tế dự phòng vào vị trí trung tâm.

Tuy nhiên, nỗ lực của nhà nước là chưa đủ. "Tấm lá chắn" y tế dự phòng chỉ thực sự vững chắc khi "mỗi người dân là một chiến sĩ trên mặt trận phòng bệnh". Cùng với nỗ lực hoàn thiện thể chế, mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức: tiêm chủng đầy đủ, khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc sớm các bệnh nguy hiểm và xây dựng lối sống lành mạnh, vì một Việt Nam khỏe mạnh, chủ động trước mọi nguy cơ.