Không thể để “nợ” hướng dẫn làm chậm nhịp thi hành luật

Hoạt động giám sát văn bản QPPL năm 2025 được UBTVQH đặt lên đúng tầm của một khâu then chốt trong bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của hệ thống pháp luật. Tại phiên họp sáng 14/4, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, UBTVQH đã cho ý kiến về báo cáo kết quả giám sát văn bản QPPL năm 2025 của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội. Không khí thảo luận cho thấy một tinh thần nhất quán: luật đã được ban hành thì nhất thiết phải có văn bản quy định chi tiết kịp thời, đồng bộ, khả thi; không thể để khoảng trống hướng dẫn làm suy giảm hiệu lực của pháp luật.

Giám sát để giữ nghiêm kỷ cương lập pháp, hành pháp

Theo báo cáo do Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga trình bày, năm 2025, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội đã tiến hành giám sát 602 văn bản QPPL. Con số này phản ánh rõ sự chủ động, nền nếp và quyết tâm của các cơ quan của Quốc hội trong kiểm soát chất lượng văn bản, nhất là trong bối cảnh tổ chức bộ máy có sự sắp xếp, kiện toàn. Cùng với đó, 26 kiến nghị giám sát đã được thực hiện, tạo chuyển biến tích cực trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Tuy nhiên, vẫn còn 25 kiến nghị chưa được xử lý dứt điểm; đáng lưu ý, có những kiến nghị đã kéo dài qua nhiều kỳ giám sát, nhiều năm chưa hoàn thành. Chính ở điểm này, yêu cầu siết chặt trách nhiệm thực thi kết luận giám sát được đặt ra như một đòi hỏi không thể chậm trễ.

Bức tranh toàn cảnh được nêu trong báo cáo cho thấy những nỗ lực rất lớn của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành trong việc xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết. Trong năm 2025, khối lượng văn bản quy định chi tiết được ban hành lên tới 352 văn bản, góp phần quan trọng đưa luật, pháp lệnh, nghị quyết của Quốc hội và UBTVQH vào cuộc sống. Đây là nỗ lực rất đáng ghi nhận trong điều kiện khối lượng công việc lập pháp tăng mạnh, yêu cầu hoàn thiện thể chế ngày càng cao, phạm vi điều chỉnh ngày càng rộng.

Tuy nhiên, điều Quốc hội thẳng thắn chỉ ra cũng rất rõ ràng: còn 173 văn bản được ban hành chậm hơn thời điểm có hiệu lực thi hành của luật, pháp lệnh, nghị quyết; còn 47 điều, khoản thuộc 21 luật, nghị quyết chưa có văn bản quy định chi tiết. Đáng chú ý, có văn bản chậm từ 6 tháng đến 2 năm; nhiều luật đã có hiệu lực nhưng vẫn “nợ” phần lớn văn bản hướng dẫn. Đây không chỉ là sự chậm trễ về mặt kỹ thuật hành chính, mà là điểm nghẽn trực tiếp cản trở quá trình tổ chức thi hành pháp luật, làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong quá trình áp dụng pháp luật.

Một điểm đáng chú ý khác là qua giám sát, các cơ quan của Quốc hội đánh giá các văn bản được ban hành trong năm 2025 cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tính tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời chưa phát hiện sai sót về trình tự, thủ tục. Song, vẫn còn 1 nghị định của Chính phủ chưa bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật và 1 thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo bộc lộ nội dung chưa phù hợp với thực tiễn, gây khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện. Điều đó cho thấy giám sát văn bản không chỉ nhằm phát hiện sự chậm trễ, mà còn để kịp thời chỉnh sửa, hoàn thiện chất lượng chính sách và nâng độ khả thi của pháp luật.

Không để “nợ” văn bản trở thành lực cản của phát triển

Phát biểu tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đã chỉ rõ bối cảnh đặc biệt của năm 2025 khi Quốc hội thông qua số lượng rất lớn luật, kéo theo nhu cầu ban hành văn bản quy định chi tiết tăng mạnh. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, quá trình đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng luật quy định ngắn gọn, giao Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền quy định chi tiết những vấn đề cụ thể là xu thế tất yếu, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác giám sát. Đó phải là sự giám sát thường xuyên, liên tục, thực chất và có khả năng cảnh báo sớm.

Nhận định của Phó Chủ tịch Quốc hội cũng gợi mở một yêu cầu chiến lược: khi khối lượng luật tăng lên, nếu khâu ban hành văn bản dưới luật không theo kịp thì chính khoảng trống hướng dẫn sẽ trở thành “điểm nghẽn thể chế”. Ở góc độ này, giám sát văn bản QPPL chính là một công cụ bảo vệ kỷ cương lập pháp, đồng thời là cơ chế thúc ép trách nhiệm hành pháp trong việc cụ thể hóa các chủ trương, quyết sách của Quốc hội.

Cùng quan điểm đó, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nhìn nhận tình trạng chậm, nợ văn bản tuy đã có cải thiện nhưng vẫn còn tồn tại. Nguyên nhân không chỉ do khối lượng công việc tăng cao, mà còn xuất phát từ sự lúng túng của một bộ phận cán bộ trong áp dụng Luật Ban hành văn bản QPPL mới. Nhận diện đúng nguyên nhân là điều kiện cần để có giải pháp đúng: phải tăng cường tự kiểm tra, kiểm tra theo thẩm quyền, nâng cao năng lực tham mưu xây dựng pháp luật và khắc phục triệt để tình trạng ban hành văn bản chậm, thiếu đồng bộ.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh yêu cầu Chính phủ và các bộ, ngành tiếp thu đầy đủ các ý kiến, thực hiện dứt điểm 25 kiến nghị giám sát còn tồn đọng, khẩn trương ban hành 47 nội dung còn đang “nợ”. Đồng thời, các cơ quan của Quốc hội phải theo dõi quyết liệt, đôn đốc đến cùng, nâng cao chất lượng báo cáo tổng hợp, bảo đảm giám sát đi vào thực chất. Thông điệp này một lần nữa khẳng định: trong Nhà nước pháp quyền, không thể chấp nhận tình trạng luật đã có mà hướng dẫn còn thiếu, quy định đã ban hành mà thi hành còn ách tắc. Muốn pháp luật thực sự trở thành động lực phát triển, trước hết phải giữ nghiêm kỷ luật ban hành văn bản và đề cao trách nhiệm thực thi đến cùng.