Việt Nam và hành trình 10 năm thực thi Công ước chống tra tấn: Cam kết mạnh mẽ, hành động thiết thực
Ninh Gia
Thứ ba, 23/12/2025 - 06:46
Nghe audio
0:00
(PLPT) - Năm 2025 đánh dấu cột mốc tròn một thập kỷ Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Công ước chống tra tấn (CAT). Trong suốt chặng đường này, Việt Nam đã thể hiện những bước chuyển mình mạnh mẽ từ cam kết quốc tế sang các hành động cụ thể, nhằm xây dựng một nền tư pháp tiến bộ, lấy con người làm trung tâm.
Công ước của Liên hợp quốc về chống tra tấn và các hình thức đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người (CAT) là một trong chín điều ước cốt lõi về quyền con người. Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 158 của Công ước từ ngày 07/3/2015. Kể từ đó, Chính phủ đã không ngừng nỗ lực hoàn thiện hệ thống pháp luật và cải cách hành chính để đảm bảo các quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
"Nội luật hóa" các cam kết quốc tế
Một trong những ưu tiên hàng đầu của Việt Nam là đồng bộ hóa hệ thống pháp luật quốc gia với các tiêu chuẩn quốc tế. Ngay từ khi gia nhập, Việt Nam đã khẩn trương nội luật hóa các nguyên tắc cốt lõi của Công ước.
Quang cảnh lớp tập huấn tại Công an tỉnh Tuyên Quang.
Cụ thể, Điều 20 Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) đã khẳng định rõ quyền bất khả xâm phạm về thân thể và nghiêm cấm mọi hành vi tra tấn, truy bức, nhục hình. Tinh thần này tiếp tục được cụ thể hóa trong Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025). Mặc dù chưa quy định một tội danh riêng biệt với tên gọi "tra tấn", nhưng các hành vi có tính chất này đều bị xử lý hình sự nghiêm khắc thông qua các tội danh như: dùng nhục hình, bức cung, hoặc mua chuộc, cưỡng ép người khác khai báo.
Đặc biệt, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021) đã ghi nhận những bước tiến bộ vượt bậc khi quy định quyền im lặng, quyền có luật sư và bắt buộc ghi âm, ghi hình khi hỏi cung bị can. Đây là những "hàng rào kỹ thuật" quan trọng nhằm phòng ngừa từ sớm, từ xa các hành vi vi phạm quyền con người trong hoạt động tố tụng.
Không chỉ dừng lại ở văn bản luật, Việt Nam đã triển khai nhiều giải pháp thực tiễn để giám sát và bảo vệ quyền lợi của người dân.
Việc lắp đặt và khai thác hệ thống ghi âm, ghi hình trong hỏi cung bị can đã được triển khai nhằm đảm bảo tính minh bạch, phòng ngừa bức cung, nhục hình. Một điểm sáng nhân văn trong công tác điều tra là sự ra đời của mô hình "Phòng điều tra thân thiện". Được thiết kế dành riêng cho trẻ em và người chưa thành niên, mô hình này tạo ra không gian gần gũi, giảm bớt áp lực tâm lý, với đội ngũ điều tra viên được đào tạo chuyên sâu. Hiện nay, mô hình này đã được nhân rộng tại hơn 30 cơ sở điều tra trên toàn quốc.
Bên cạnh đó, công tác cải cách thủ tục hành chính cũng được đẩy mạnh thông qua cơ chế một cửa, một cửa liên thông và ứng dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Hệ thống đường dây nóng và các kênh phản ánh trực tuyến được thiết lập để người dân dễ dàng giám sát và kiến nghị về thái độ, trách nhiệm của người thực thi công vụ.
Hợp tác quốc tế và nâng cao nhận thức
Việt Nam xác định việc nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thực thi pháp luật là yếu tố then chốt. Từ năm 2015 đến nay, Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với các đối tác quốc tế như Hà Lan, Chương trình phát triển của Liên hợp quốc (UNDP) để tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu cho điều tra viên và cán bộ liên ngành.
Công tác giáo dục, phổ biến pháp luật cũng đi vào chiều sâu. Các nội dung về quyền con người đã được đưa vào chương trình giáo dục quốc dân, đặc biệt là trong đào tạo luật và nghiệp vụ điều tra. Nhiều tài liệu, phim tài liệu về thực thi Công ước đã được phát sóng rộng rãi trên truyền hình quốc gia, giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền được bảo vệ khỏi các hành vi tra tấn.
Hàng cờ trước Trụ sở Liên hợp quốc tại Geneva.
Thực hiện nghĩa vụ quốc gia thành viên, Việt Nam luôn duy trì cơ chế báo cáo định kỳ với Ủy ban chống tra tấn của Liên hợp quốc. Sau khi bảo vệ thành công Báo cáo quốc gia lần thứ nhất vào năm 2018, Việt Nam đã nghiêm túc tiếp thu và xây dựng Kế hoạch hành động để thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban.
Ngày 25/3/2024, Việt Nam đã chính thức nộp Báo cáo quốc gia lần thứ hai, thể hiện sự minh bạch và trách nhiệm cao trong việc thực hiện các cam kết quốc tế. Hiện tại, các cơ quan chức năng đang tích cực chuẩn bị cho phiên bảo vệ báo cáo này, cũng như hướng tới kỳ báo cáo tiếp theo dự kiến vào năm 2027.
Nhìn lại chặng đường 10 năm, việc tham gia và thực thi Công ước CAT không chỉ là nghĩa vụ pháp lý quốc tế mà còn là nhu cầu tự thân của Việt Nam trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Những nỗ lực này khẳng định chính sách nhất quán của Nhà nước là tôn trọng, bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, góp phần nâng cao uy tín và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
(PLPT) - Nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân khi tiếp cận công lý mà không đủ khả năng tài chính, Đảng và Nhà nước đã ban hành chính sách Trợ giúp pháp lý để miễn phí cho người được trợ giúp. Theo quy định của pháp luật, người được trợ giúp pháp lý miễn phí là công dân Việt Nam thuộc một trong các nhóm đối tượng đặc biệt, thường có hoàn cảnh khó khăn hoặc dễ bị tổn thương trong xã hội.
(PLPT) -Xã Mường Thàng, tỉnh Phú Thọ là đơn vị hành chính mới được thành lập từ ngày 1/7/2025, thuộc huyện Thanh Sơn, hình thành từ việc sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của 4 xã cũ: Dũng Phong, Nam Phong, Tây Phong và Thạch Yên; địa hình chủ yếu là đồi núi, có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, trong đó nhiều hộ thuộc diện khó khăn, điều kiện kinh tế - xã hội còn hạn chế. Điều kiện tiếp cận thông tin chưa đồng đều, việc hiểu và thực hiện đúng pháp luật của người dân còn gặp nhiều trở ngại.
(PLPT) - Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, trợ giúp pháp lý không thể chỉ dừng lại ở ý nghĩa nhân đạo, mà phải trở thành 'trụ cột' bảo đảm quyền tiếp cận công lý. Trước những yêu cầu thực tiễn mới, việc sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý được kỳ vọng là bước hoàn thiện thể chế mang tính chiến lược, chuyển dịch tư duy từ hỗ trợ hành chính sang bảo vệ thực chất quyền con người, đặc biệt là với các nhóm yếu thế trong xã hội.
(PLPT) - Năm 2025, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên tiếp tục được triển khai đồng bộ, sáng tạo và hiệu quả, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trong các tầng lớp nhân dân.
(PLPT) - Trợ giúp pháp lý là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đặc biệt đối với các nhóm yếu thế trong xã hội. Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, việc tăng cường vai trò của các luật gia trong công tác trợ giúp pháp lý không chỉ là yêu cầu thực tiễn, mà còn là đòi hỏi tất yếu xuất phát từ các nghị quyết của Đảng và khuôn khổ pháp luật hiện hành.
(PLPT) - Ngày 15/12, tại Đà Nẵng, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) tổ chức hội nghị tập huấn về bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình và kỹ năng tiếp cận trợ giúp pháp lý.
(PLPT) - Chiều ngày 18/12 tại Hà Nội, Hội liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tổ chức Hội nghị định hướng nội dung phản biện xã hội dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Qua đó, giúp cơ quan chủ trì soạn thảo có thể tiếp tục làm rõ những vấn đề cốt lõi cần được hoàn thiện trong dự thảo Luật.
(PLPT) - Trong bối cảnh các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến người chưa thành niên (NCTN) ngày càng đa dạng và phức tạp, yêu cầu nâng cao hiệu quả hòa giải ở cơ sở đang trở thành nhiệm vụ trọng tâm của hệ thống tư pháp cơ sở.
