Không thể phát triển bằng “độ mở” đầu tư nếu thiếu nền tảng pháp lý vững chắc

Rủi ro pháp lý đã trở thành biến số nội tại của hoạt động đầu tư

Ngày 17/4/2026, tại thành phố Đà Nẵng, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp với VCCI Miền Trung - Tây Nguyên và Công ty TNHH MTV Sở hữu trí tuệ VCCI tổ chức Diễn đàn “Quản trị rủi ro pháp lý và phòng ngừa, giải quyết tranh chấp trong hoạt động đầu tư kinh doanh trong kỷ nguyên số”. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Đà Nẵng được định hướng trở thành trung tâm tài chính và dịch vụ chất lượng cao của khu vực, qua đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng thể chế, năng lực điều hành và độ an toàn pháp lý của môi trường đầu tư.

Điểm nhấn lớn nhất của diễn đàn không chỉ nằm ở việc nhận diện tranh chấp, mà ở chỗ xác lập lại tư duy phát triển trong bối cảnh số: rủi ro pháp lý không còn là phần việc xử lý sau cùng, càng không phải vấn đề riêng của bộ phận pháp chế, mà đã trở thành một yếu tố cấu thành của toàn bộ chu trình đầu tư, kinh doanh. Khi giao dịch số, dữ liệu, tài sản trí tuệ, hợp đồng điện tử và quan hệ xuyên biên giới ngày càng phổ biến, mọi khoảng trống về thể chế, mọi điểm nghẽn trong thực thi và mọi sự thiếu chuẩn xác trong quyết định quản lý đều có thể chuyển hóa thành rủi ro hiện hữu.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, GS.TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC, chỉ rõ rằng dưới tác động của chuyển đổi số và toàn cầu hóa, cấu trúc của hoạt động đầu tư, kinh doanh đang thay đổi căn bản; vì vậy rủi ro pháp lý không chỉ tăng về số lượng mà còn phức tạp hơn về bản chất, nhất là trong các lĩnh vực hợp đồng, dữ liệu, tài sản trí tuệ và tranh chấp phát sinh trên môi trường số.

Nhận định này có ý nghĩa chính luận rất rõ. Một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh có thể dựa vào cơ hội thị trường; nhưng một môi trường đầu tư muốn bền vững thì nhất thiết phải dựa vào năng lực dự báo, phòng ngừa và kiểm soát rủi ro bằng công cụ pháp lý. Nói cách khác, độ hấp dẫn của địa phương hôm nay không chỉ được đo bằng ưu đãi hay hạ tầng, mà còn được đo bằng khả năng giữ cho quan hệ đầu tư vận hành trong một trật tự pháp lý ổn định, minh bạch và có thể tiên liệu.

Muốn giữ niềm tin thị trường, phải siết chặt kỷ luật pháp lý trong quản trị công

Từ góc độ quản lý địa phương, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Hồ Quang Bửu khẳng định, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, môi trường đầu tư, kinh doanh đang thay đổi sâu sắc; bên cạnh những cơ hội lớn về đổi mới sáng tạo, mở rộng thị trường và nâng cao năng suất, các rủi ro pháp lý và tranh chấp cũng ngày càng đa dạng, phức tạp hơn. Trên cơ sở đó, ông nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường đầu tư “minh bạch, ổn định” và có khả năng phòng ngừa, xử lý hiệu quả các rủi ro pháp lý.

Thông điệp của lãnh đạo thành phố cho thấy một chuyển động đúng hướng trong tư duy điều hành: muốn hướng tới trung tâm tài chính, trung tâm đổi mới sáng tạo hay cực tăng trưởng mới, Đà Nẵng không thể chỉ nói đến tầm nhìn phát triển, mà phải đồng thời củng cố nền móng thể chế. Cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ số trong quản lý, hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ doanh nghiệp là cần thiết; nhưng chừng đó vẫn chưa đủ nếu không đi kèm một hệ thống quản trị công có năng lực nhận diện sớm điểm nghẽn pháp lý, xử lý kịp thời vướng mắc và giảm thiểu tranh chấp ngay từ đầu.

Ở chiều sâu pháp lý, ông Nguyễn Khánh Ngọc, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, Trọng tài viên VIAC, nêu một cảnh báo đáng chú ý: “Rủi ro pháp lý trong đầu tư, kinh doanh không chỉ là vấn đề của doanh nghiệp” mà còn là vấn đề trực tiếp của các cơ quan nhà nước ở cả trung ương và địa phương. Từ đây, yêu cầu đặt ra không chỉ là hỗ trợ doanh nghiệp tự bảo vệ mình, mà còn là buộc bộ máy công quyền phải nâng chuẩn pháp lý trong toàn bộ quá trình quản lý, giải quyết và đồng hành cùng hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Không dừng ở mức cảnh báo, ông Nguyễn Khánh Ngọc còn nêu rõ nguyên tắc cốt lõi: “Muốn kiểm soát rủi ro pháp lý, trước hết phải nhận diện đúng các nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của mình.” Nghĩa vụ đó có thể phát sinh từ điều ước quốc tế, từ hợp đồng và cam kết với nhà đầu tư, từ pháp luật Việt Nam, thậm chí từ tập quán và án lệ quốc tế. Điều đó đồng nghĩa, một quyết định hành chính thiếu dự liệu, một hành vi thực thi thiếu nhất quán, hay một khoảng trống phối hợp giữa các cơ quan đều có thể trở thành nguồn phát sinh tranh chấp, thậm chí là tranh chấp đầu tư quốc tế.

Bởi vậy, giá trị lớn nhất của diễn đàn lần này là đã đặt quản trị rủi ro pháp lý vào đúng vị trí của nó: không phải phần việc hỗ trợ bên lề, mà là một trụ cột bảo đảm cho môi trường đầu tư an toàn và cạnh tranh. Khi rủi ro được nhận diện đúng, pháp luật được thực thi nghiêm, trách nhiệm công vụ được siết chặt và các cơ chế như trọng tài, hòa giải, giải quyết tranh chấp trực tuyến được vận dụng hiệu quả, đó cũng là lúc niềm tin thị trường được gia cố bằng chính sức mạnh của pháp quyền. Với Đà Nẵng, đây không chỉ là một yêu cầu trước mắt, mà là điều kiện nền tảng để bước vào quỹ đạo phát triển mới bằng một tư thế thể chế vững vàng hơn.