Luật Hàng không dân dụng Việt Nam biến cam kết Net Zero 2050 thành hiện thực

Tại phiên thảo luận về dự án Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (sửa đổi), nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng, nếu lần sửa luật này không bắt kịp xu thế “hàng không xanh”, Việt Nam có thể đối mặt nguy cơ tụt hậu, bị áp thuế carbon, mất lợi thế cạnh tranh trên bầu trời khu vực.

Biến cam kết thành nghĩa vụ pháp lý

Dự thảo Luật lần này đã bước đầu lồng ghép yêu cầu bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính, lần đầu tiên đề cập khái niệm “nhiên liệu hàng không bền vững” (SAF). Đây được xem là bước đi thể hiện tầm nhìn xanh trong chính sách.

Đại biểu Tạ Đình Thi - Đoàn ĐBQH Tp. Hà Nội nhấn mạnh, hàng không vừa là “huyết mạch giao thông”, vừa là một trong những ngành khó giảm phát thải nhất. Ông cho rằng, trong bối cảnh nhu cầu đi lại bằng đường hàng không ở Việt Nam tăng nhanh, nếu luật không tạo ra ràng buộc và động lực đủ mạnh, cam kết Net Zero 2050 sẽ rất khó hoàn thành.

Theo ông, việc đưa khái niệm, nguyên tắc vào luật mới là bước đầu; điều quan trọng hơn là biến quyết tâm chính trị thành nghĩa vụ pháp lý cụ thể, có thể đo đếm, giám sát và chế tài.

Từ góc độ chính sách, đại biểu Tạ Đình Thi đề nghị giao Chính phủ xây dựng Lộ trình quốc gia về phát triển và sử dụng SAF, kèm các mốc tỷ lệ pha trộn nhiên liệu sạch bắt buộc, tăng dần theo từng giai đoạn sau năm 2030.

Theo phân tích, nếu chỉ dừng lại ở mức “khuyến khích”, doanh nghiệp sẽ khó dám đầu tư lớn vào SAF do rủi ro thị trường. Khi luật quy định rõ lộ trình, tỷ lệ tối thiểu, doanh nghiệp có cơ sở dự báo để tính toán đầu tư dài hạn, đồng thời buộc toàn ngành phải dịch chuyển theo hướng xanh.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị cụ thể hóa các ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai cho hoạt động nghiên cứu, sản xuất, nhập khẩu và xây dựng hạ tầng SAF, gắn với mô hình kinh tế tuần hoàn.

SAF đặt ra thách thức chi phí, cơ hội kinh tế tuần hoàn

Đại biểu Thạch Phước Bình - Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long tập trung phân tích giải pháp nhiên liệu hàng không bền vững. Theo ông, SAF có thể giúp giảm phần lớn phát thải khí nhà kính so với nhiên liệu thông thường, khi được sản xuất từ chất thải, dầu ăn đã qua sử dụng, phụ phẩm nông nghiệp, khí CO₂ tái chế…

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là giá thành cao. Nếu chỉ yêu cầu các hãng phải sử dụng SAF mà không có cơ chế hỗ trợ, giá vé có thể tăng, người tiêu dùng phải gánh chi phí chuyển đổi.

Vì vậy, cùng với lộ trình bắt buộc, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị ban hành các chính sách ưu đãi đủ hấp dẫn để khuyến khích doanh nghiệp trong nước đầu tư sản xuất SAF, tận dụng nguồn phụ phẩm, chất thải sẵn có, qua đó vừa giảm phát thải vừa hình thành các chuỗi giá trị mới trong kinh tế tuần hoàn.

Các đại biểu thống nhất, giảm phát thải không thể chỉ trông chờ vào một giải pháp. Bên cạnh SAF, ngành hàng không cần đầu tư đội tàu bay thế hệ mới, tiết kiệm nhiên liệu; Tối ưu hóa điều hành bay, rút ngắn đường bay, giảm thời gian chờ trên không và dưới mặt đất; Tham gia các chương trình bù trừ carbon trong nước và xanh hóa hoạt động tại cảng hàng không với năng lượng tái tạo, phương tiện mặt đất dùng điện, giảm nhựa dùng một lần…

Song song đó là chuyển đổi số mạnh mẽ, ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo trong điều hành, khai thác. Mỗi phút giảm chờ, mỗi hành trình tối ưu không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn cắt giảm đáng kể lượng nhiên liệu bị đốt bỏ vô ích.

Phát biểu kết luận trong phiên thảo luận Dự án Luật Hàng không dân dụng Việt Nam, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải ghi nhận các ý kiến phát biểu đều sôi nổi, có tính xây dựng, cơ bản thống nhất với nhiều nội dung của dự thảo Luật. Ông đề nghị cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra tiếp thu tối đa để hoàn thiện dự án Luật, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho ngành hàng không chủ động thực hiện cam kết Net Zero 2050.

Có thể nói, Luật Hàng không dân dụng (sửa đổi) đang được kỳ vọng sẽ đóng vai trò “nhạc trưởng”, điều phối các chính sách tài chính xanh, công nghiệp nhiên liệu sạch, công nghệ số và kinh tế tuần hoàn.

Nếu các quy định về giảm phát thải chỉ dừng ở nguyên tắc chung, thiếu mục tiêu cụ thể và công cụ thực thi, cam kết Net Zero 2050 sẽ khó đi vào cuộc sống. Ngược lại, một khung pháp lý rõ ràng, có tầm nhìn sẽ tạo niềm tin cho doanh nghiệp, địa phương và người dân cùng chung tay trên “đường bay” phát triển xanh và bền vững.

5 thách thức để hàng không đạt Net Zero 2050

- Chi phí chuyển đổi cao khi phải đầu tư đội tàu bay mới, hệ thống quản lý không lưu hiện đại, hạ tầng cung ứng SAF… đòi hỏi nguồn vốn rất lớn.

- Giá SAF hiện cao hơn nhiên liệu truyền thống; nguồn cung trên thế giới còn hạn chế, dễ tạo áp lực lên giá vé và chi phí hãng bay.

- Hạ tầng cảng hàng không chưa “xanh” đồng bộ như nhà ga, thiết bị mặt đất, logistics… vẫn phụ thuộc nhiều vào năng lượng hóa thạch, làm giảm hiệu quả tổng thể của nỗ lực giảm phát thải.

- Khung pháp lý và cơ chế khuyến khích còn mới với các quy định về lộ trình bắt buộc, ưu đãi cho SAF, cơ chế bù trừ carbon… đang trong quá trình hoàn thiện, cần đủ rõ và ổn định để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.